ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 15/02/2015 ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တင်း ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်း ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈၸႂ်း ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းဢၼ်တိူဝ်ႉဝၢတ်ႇၸဵပ်း ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉ တီႈလႃႈသဵဝ်ႈ။ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈဝႃႈ- သူၸဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ ဢမ်းၼၢၸ်ႈ (ဢႃႇၼႃႇ) ၸိၵ်းၸွမ်ၶွင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း- ၼႆယဝ်ႉ။

ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တင်း ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ယဵမ်ႈၸႂ်းၵူၼ်းသိုၵ်းဝၢတ်ႇၸဵပ်း တီႈလႃႈသဵဝ်ႈ

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ လၢႆတီႈလၢႆၾၢႆႇၵေႃႈထၢမ်မႃး။ ယူႇတီႈႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈသေ လႆႈတွပ်ႇၵႂႃႇဝႃႈ- ငဝ်းလၢႆးမၼ်း ႁဝ်းတေလႆႈမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈပီ 1968 ။ မိူဝ်ႈပီ 1968 ဝၼ်းတီႈ 1 ၼႆႉ တၢင်းၾၢႆႇပႃႊတီႊၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႊမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်တီႈမိူင်းၶႄႇ တင်းပိုၵ်းသေ  ၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်မႃးတိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ယိုတ်းလႆႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ပဵၼ်မိူင်းၵူဝ်း ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းတီႈ 5 မႃး ၽိူင်ၵျႃးသိူင်း တင်းၽိူင်ၵျႃးၾူး ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းၶႄႇတင်းၼမ်၊ ပႃးၸဵမ်ၸိူဝ်းပဵၼ်သိုၵ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉတႄႉတႄႉ ၶဝ်ႈယိုတ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈလႆႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈၶႄႇတႅၵ်ႇလႅင်း၊ ၶႄႇၵေႃႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈသိူင်ႇလပ်ႉသင်ဝႆႉ။

တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး ယူႇမႃးတေႃႇထိုင်ပီ 1989 ၽိုၼ်ႉဝၢႆႇတေႃႇ ပႃႊတီႊ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႊသေ ဢဝ်လွင်ႈၵိုတ်းယိုဝ်းမႃးတင်းမၢၼ်ႈ။ ထိုင်မႃး 1992-93 ၵေႃႈမီး လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉယုင်ႈယၢင်ႈ ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ  ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ယၢင်ႇ မႃးလိုပ်ႈၽိူင်ၵျႃးသိူင်းဢွၵ်ႇသေ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းၶႄႇသေ ၶိုၼ်းမႃးယူႇတၢင်းတၢင်ႉယၢၼ်း။ တၼ်းလႆႈဢမ်ႇလၢႆလိူၼ်ၵူၺ်း မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈႁွမ်ႁႅင်းသိုၵ်းသေ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၶိုၼ်း၊ လိုပ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းယၢင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ယၢင်ႇမူဝ်ႇလႅင်း၊ ယၢင်ႇမူဝ်ႇဢၢၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉ၊ ပေႃးလိုပ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇယူႇမႃး။ ယူႇမႃးတေႃႇထိုင်ပီ 2009 ။

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽိူင်ၵျႃးသိူင်းတင်းပၢႆႇသဝ်ႉၶျိူၼ်

ၽိူင်ၵျႃးသိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃတိၵူဝ်းၵၢင်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းပီ 2009 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႇႁပ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁဵတ်း တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် BGF ဢၼ်ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတမ်းဝၢင်း တဵၵ်းၸႂ်ႉႁဵတ်းၼၼ်ႉလႄႈ ထုၵ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁၢင်ႈသိုၵ်းၶိုၼ်ႈတိုၵ်းယိုဝ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ၊ ထိုင်တီႈၽိူင်ၵျႃးသိူင်း လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇသဝ်းတၢင်ႇတီႈ တေႃႇပေႃးထိုင် ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမႃးတိုၵ်းယိုဝ်း (ဝၼ်းတီႈ 9/2/2015) ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ။ ငိူင်ႉဝႄႈဢွၵ်ႇၼႃႈလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၸမ်ၸမ် 6 ပီ။
ဢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇဝႃႈ- တေလႆႈၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ ဢႃႇၼႃႇၸိၵ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇမီးၽေး တၢင်းၼွၵ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဝႃႈၶႄႇၸွႆႈထႅမ်/ပၼ်ႁႅင်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇပီ 1968 ၼၼ်ႉ ပၢင်တိုၵ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇယိုတ်ႈယၢဝ်းထိုင်ၵႃႈၼႆႉ။ ပေႃးၶႄႇၸွႆႈထႅမ်တဵမ်တီႈၼႆ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းယိုတ်းဢဝ်လႆႈၵူဝ်းၵၢင်ႉသေ ပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်းယဝ်ႉ။ ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ တၢင်းၾၢႆႇၶႄႇပၼ်ႁႅင်းတီႈၵူဝ်းၵၢင်ႉ။

ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈႁၢင်ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၶႄႇ Globe times လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတွင်ႈထၢမ် ၽိူင်ၵျႃးသိူင်းသေ ဢွၵ်ႇလွင်ႈတွင်ႈထၢမ် (ဢိၼ်ႊထိူဝ်ႊဝိဝ်ႊ) မၼ်းၸဝ်ႈ 2 ဝၼ်းထပ်းၵၼ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇလၢႆၵေႃႉ ၵေႃႈဝႃႈ ၵူၼ်းၶႄႇႁဝ်းယူႇမိူင်းပိူၼ်ႈ ထုၵ်ႇပိူၼ်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်ၵၢင်ၸႂ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိူၺ်ႇၵျိင်း။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိူၺ်ႇၵျိင်းၼႆႉ မၼ်းလႆႈလူင်းတိုၼ်းဝႆႉၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼပ်ႉပဵၼ်လၢႆႁဵင်လၢၼ်ႉ ၻေႃႊလိူဝ်ႊ၊ မၼ်းတေယွမ်းသုမ်းပႅတ်ႈငိုၼ်းလူင်းတိုၼ်း မၼ်းတင်းသဵင်ႈသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ပီႈပဵၼ်ၼွင်ႉမၼ်း ၵူၼ်းဢမ်ႇလၢႆႁဵင်လၢႆမိုၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵႂၢမ်းထၢမ် ဢၼ်လီထၢမ်၊ မၼ်းတေယွမ်းသုမ်းပႅတ်ႈယူႇႁႃႉ ?။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်လီလႆႈၶႆႈၸႂ်ၼႆႉ ႁဵတ်းသင်ၶေႇ ဢမ်ႇမိပ်ႇငႅၼ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ်ၶႄႇ လႆႈမိပ်ႇငႅၼ်းမႃးမိူဝ်ႈပီ 1989 မိပ်ႇငႅၼ်းတီႈဝႃႉၶဝ် ၸုမ်းမိူင်းလႃးၶဝ်။ ပီ 1994 မိပ်ႇတီႈၶၢင် ႁႂ်ႈၵိုတ်းယိုဝ်း။ ႁဵတ်းသင် ပေႃးမၼ်းဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ် မၼ်းသမ်ႉဢမ်ႇမိပ်ႇငႅၼ်း ?။

ယင်းမီးထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1968 ပေႃးဝႃႈ သိုၵ်းၶႄႇၸွႆႈပၼ် ၸုမ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉၶဝ် မႃးတိုၵ်းယိုဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမႄႊရိၵၼ်ႊၵေႃႈ ၸွႆႈပၼ်တီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၶဵင်ႇတႃႉၶိုၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢၼ်ၸုမ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ (ၸုမ်းၽိူင်ၵျႃးသိူင်း)ၶဝ် မႃးတိုၵ်းၵမ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၼိူဝ်ဢႃႇၼႃႇၸိၵ်းၸွမ် ၸိုင်ႈမိူင်းႁႃႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸုမ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ မႃးတိုၵ်းသေ မၼ်းပူၼ်ႉပႅၼ်ဢႃႇၼႃႇၸိၵ်းၸွမ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ မၢၼ်ႈမၢင်ႇၵိူဝ်းလႆႈ တၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈဢမႄႊရိၵၼ်ႊ မိူၼ်ၼင်ႇပီ 1968 ႁႃႉ ? ။

လွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃၶႄႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ- ငဝ်ႈလၢႆးမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ႁဝ်းပဵၼ်တႆးၵေႃႉ/ ဢူၺ်းၵေႃႉလီၶွင် ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးႁဝ်း ၸွႆႈပၼ် ၶဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇယူႇလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တင်ႈတႄႇပီ 2011 မႃးၼႆႉ မၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈမီးဢူၺ်းၵေႃႉမႂ်ႇ မႃးတင်းၼမ်။ ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉဢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ ၵႆႉလႃႇၶဝ်မႃးပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်၊ ႁႅတ်ႉၶဝ်မႃး တင်းႁိုင်လၢႆပီမိူင်းၵူၼ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ် မၢၼ်ႈမီးဢူၺ်းၵေႃႉလီၼမ်ယဝ်ႉၵေႃႈ တၢင်းၾၢႆႇၶႄႇ တေလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းဝႃႈ မၢၼ်ႈယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉလီၶႄႇယူႇႁႃႉ ?- ၼႆယူႇ။

ၸွမ်းၼင်ႇငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လၢတ်ႈလိူဝ် (Overstate) ၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁဝ်းၶႂ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈၵေႃႈလီ၊ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵေႃႈလီ၊ ဢၼ်လီတီႈသုတ်း ထုၵ်ႇလႆႈပိုတ်ႇၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းသေ ၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်။ မိူၼ်ၼင်ႇၽိူင်ၵျႃးသိူင်းၵေႃႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈယူႇတီႈလႂ် ပွတ်းတွၼ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸတ်းႁႃပၼ်တီႈယူႇ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈထုၵ်ႇလႆႈၸွႆႈၶိုင်ပွင်ပၼ် ႁႂ်ႈၽိူင်ၵျႃးသိူင်း တင်းပၢႆသဝ်ႉၶျိူၼ် ႁႂ်ႈပေႃးၶိုၼ်းလီၵၼ်။

ႁဝ်းဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ ပုၼ်ႈတႃႇမၢၼ်ႈတႄႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ယႃႈၶူမ်ၶၢႆးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈၶဝ်တိုၵ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸိူင်းသိုၵ်း သုၼ်းဝူး ၵူၺ်းၼႆၵေႃႈ သုၼ်းဝူးဝႃႈဝႆႉဝႃႈ- လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ/ၶုၼ်မိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸတ်းသိုၵ်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸႂ်လမ်၊ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈဢွၵ်ႇတိုၵ်း ယွၼ်ႉၸႂ်လိူတ်ႇ/ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတေႃးသ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပေႃးသိုပ်ႇတိုၵ်း မၼ်းတေတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူဝ်းၵၢင်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး ၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ဢၼ်တိုၵ်ႉၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇ။

ၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တင်း ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2011 ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ပႃးၼႂ်းၶွမ်ႊမတီႊငဝ်ႈငုၼ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (Union Peace making Central Committee- UPCC) ။