ပၢင်ပွႆးၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း တီႈသႅၼ်ဝီၼႆႉ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ တင်းၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်တႆး ၸိူဝ်းမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လၢႆၵေႃႉ လၢႆၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ ပိူင်လူင်မၼ်း တိုၵ်းသူၼ်းလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ။

ပၢင်ပွႆး ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃတဵမ် 100 ပီ၊ တီႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ဢၼ်ၸတ်းတင်ႈတႄႇဝၼ်းတီႈ 24/11/2014 တေႃႇထိုင်ႁၢင်လိူၼ်ၼႆႉ၊ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24/11/2014 ဝၼ်းပိုတ်ႇပၢင်ၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (2) ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း တင်း ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်တႆး ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလၢႆၵေႃႉလၢႆၸဝ်ႈ၊ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတိုၵ်းသူၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်။

ဝၼ်းတီႈ 24 ဝၼ်းပိုတ်ႇပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉ မီးၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း မႃးပိုတ်ႇပၢင်ပွႆးသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း။ ဝၼ်းတီႈ 25 ၼႆႉ သြႃႇၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးပိုၼ်း ဢုပ်ႇလၢတ်ႈတၢၼ်ႈၶႆႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇတႆး လွင်ႈ “တႆး ဢမ်ႇႁူႉတူဝ်တႆး” ။ ဝၼ်းတီႈ 25 ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးဝိသုတ်ႉထိၺႃၼ (ၸဝ်ႈတိုၼ်းတႆး) ဝတ်ႉႁေႃၶမ်း မိူင်းမၢဝ်း ၵေႃႈမႃးမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း။ ဝၼ်းတီႈ 26 သြႃႇၸၢႆးသၢင်ႇဢၢႆႈ၊ မေႃတႅမ်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်းၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း လၢတ်ႈလွင်ႈပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ဝၼ်းတီႈ 27 (မိူဝ်ႈၼႆႉ) သြႃႇၸၢႆးသႃႇ လၢတ်ႈၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီ- ၼႆယဝ်ႉ။

ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း တိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ- ပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႈတီႈတီႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်၊ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈႁဝ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵႂႃႇယႃႉပိူၼ်ႈ၊ ႁဝ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈတေမႃးပူၼ်ႉပႅၼ် လူလၢႆႁဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ တႃႇတေၽွမ်ႉၵၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈ၊ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူႈၵေႃႉ- ဝႃႈၼႆ။

ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း လၢတ်ႈၼႄၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ ငဝ်းလၢႆးဝဵင်းသႅၼ်ဝီလႄႈ တိုၵ်းသူၼ်းပႃးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ။ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင်လူင်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈၵိူတ်ႇမႃး ပိူဝ်ႈတႃႇမႃးၶဵင်ႇတႃႉၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ၊ ႁဝ်းတေလႆႈတူၺ်းႁိမ်းႁွမ်း ႁဝ်းသေ ဢဝ်ႁဵတ်းၶူးသွၼ်ႁဝ်း၊ ႁဝ်းတေလႆႈဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇပိူၼ်ႈသေ ယိူင်ႈႁဵတ်းၸွမ်း။ ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ႁုမ်သူင်လွင်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လီ၊ ပေႃးထူပ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လီၼႆ တႃႇတေႁဵတ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၼၵ်းၸႂ်သေပွၵ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ် တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းတေပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်၊ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈမီးၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လီ။ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်မိူဝ်ႈမီး ပၢင်ပွႆးၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ႁႂ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်တႃႇသေႇ- ဝႃႈၼႆ။

ၸဝ်ႈႁၢၼ် (ယွင်ႁူၺ်ႈ) ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း တိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ။ မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ၸူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2015 ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်မႃးပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇပၢင်ၵုမ် ပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ တေၶတ်းၸႂ်သေႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ။ တိုၵ်းသူၼ်းပႃးပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းဝႃႈ- ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမူႇၸုမ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပႃႇတီႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမီးၼမ်သေ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ်။ ဢၼ်မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇၸႄႈတွၼ်ႈ ၸႄႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်- ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်ပွႆးဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းတေႃႇထိုင်လိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊသဵင်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းပၢင်ပွႆးၼႆႉ မီးလွင်ႈၵႃႈ လွင်ႈဝႅၼ်၊ လွင်ႈၶေႉၶႅင်ႇတၢင်းၵႃႈ ႁၢင်ႈလီ၊ မီးၵၢၼ်ႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းပၢၼ်ၵဝ်ႇ ပၢၼ်မႂ်ႇ၊ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၵူႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵႃႈၼႄလွင်ႈတၢင်းႁၢင်ႈလီ။

ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၶိုၼ်ႈပူၺ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ မိူဝ်ႈပီ 1914 ၊ ပီဢၼ်ၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃၵူၺ်းပႆႇပေႃး၊ လႆႈႁဵတ်းတႃႇၼတၢင်းလီ ယၢတ်ႇၼမ်ႉၶႂမ်ႈတဝ်ႈ ၽြႃးမႁႃမျၢတ်ႈမုၼိ ၵၢင်ဝဵင်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ 3 ပီၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇ။ ၼႂ်းပီ 2014 ၼႆႉ ၶွပ်ႈတဵမ် 100 ပီ လႄႈ မိူင်းသႅၼ်ဝီ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃၶွပ်ႈတဵမ် 100 လႄႈ ပၢင်ပွႆးၽြႃးမႁႃမျၢတ်ႈမုၼိ တဵမ် 100 ပီ။