ၵေႃပွင်ပဵၼ်ပၢင်ပွႆး ဝဵင်းမူႇၸေႊ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆး ႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇ 2107 ၼီႈ တီႈလွႆတိုင်ၶမ်း ပီၼႆႉ မီးၶပ်ႉမၢႆ မွပ်ႈၸုမ်ႈ "ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ" ယွင်ႈယေႃးၶူးသွၼ်လူင် ၸၢႆးၾႃႈ - ၵေႃပွင်ပဵၼ် ပၢင်ပွႆး ၶဝ်ၸဝ်ႈ လၢတ်ႈ။

ပၢင်ပွႆးႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇတႆး 2107 ၼီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊ တႄႇပၢင်ပွႆးဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းထိ 12 – 15 လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊၿိူဝ် 2012 ၼီ။ မီးၶပ်ႉမၢႆပၢင်ပွႆး လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆယၢင်ႇ၊ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉ ပီၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈတေမွပ်ႈ(ရၢင်းဝၼ်း) သူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၶူးပူင်သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၸၢႆးၾႃႈ (ၼမ်ႉတူႈ)၊ ယွၼ်ႉပိုၼ်ႉပွႆႇပုၼ်ႈ လီသုၼ်ႇ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးႁိုဝ်ႉ တေႃႇႁႅင်ႈ။

"မေႃသွၼ်လူင်လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလီဢၢမ်းတႄႉဢေႃႈ၊ ပိူဝ်ႈတႃႇလိၵ်ႈတႆးတေဢမ်ႇႁၢႆ ၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ႁိုဝ်ႉတေႃႇႁႅင်ႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဝဵင်းဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇၵႂႃႇပူင်သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈမီး။ ၼိုင်ႈပီ ၶၢဝ်းယူႇႁိူၼ်း မွၵ်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း ၵေႃႈ  ဢမ်ႇမီး။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇလႆႈယွင်ႈယေႃး မၼ်းၸဝ်ႈ" - ၽူႈၼမ်းၼႂ်း ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈ ဝဵင်းမူႊၸေႊ လၢတ်ႈ။

ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆၵမ်တႆး တေႁိူဝ်ႈ ႁိူင်း ယိုၼ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈသႂ်ႇၸႂ်သႂ်ႇၶေႃးသေ ပႅင်းမႅပ်ႈမူၼ်ႉမႄးမႃး။ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်း ၶဝ်ၸဝ်ႈ တႄႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ငွၵ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မၼ်းၸဝ်ႈမူၼ်ႉမႄး လိၵ်ႈၵဝ်ႇၵႄႇသေပဵၼ်မႃး - ဝႃႈၼႆ။

ၶူးပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး မေႃသွၼ်လူင်ၸၢႆးၾႃႈ ၼႆႉတႄႉၼွၵ်ႈသေတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်လီယွင်ႈယေႃး ၵေႃႈ ယင်းၵိုင်ႇပႃးမေးမၼ်း ၸဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ် ၶူပ်ႇပီလႂ် မွၵ်ႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈ/မွၵ်ႈ လိူၼ် ၸင်ႇပွၵ်ႈႁိူၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈသင်၊ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈပဵၼ် ၵူႈႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈမႃး၊ ၶူးၸၢႆးၾႃႈတႄႉယွၼ်ႉၵႂႃႇ ၸွမ်းဝႃႇသ ၼႃႇ ၸေႇတၼႃႇ လႄႈဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတုၵ်ႉလူင် - ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်ႈၶူးၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉ ယွင်ႈယေႃးၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆၵမ်ၼႆႉ ႁဵတ်းမႃး ယွင်ႈယေႃးမႃး ယဝ်ႉ 4 ပွၵ်ႈ။ ၶူးသွၼ်လူင် ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 5 ။ 

ၸၢႆးၾႃႈ ၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 16/12/2010 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝတ်ႉတႆးၵဝ်ႈလၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း တႃႈၵုင်ႈ ပိုတ်ႇႁေႃလိၵ်ႈႁူင်းလၢႆး ဝတ်ႉတႆး ၵဝ်ႈလၵ်း (ႁူင်းလၢႆးၵျွင်းတႆးဢွင်ႇမျေႇၽုင်ႇသႃႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) တွၼ်ႈႁပ်ႉ ဝၼ်းၵိူတ်ႇယွင်ႈယေႃး ၶူးမေႃသွၼ်လူင် မၼ်းၸဝ်ႈ။

ၸၢႆးၾႃႈၼႆႉၵိူတ်ႇဝၼ်းထိ 16/12/1950 တီႈမၢၼ်ႈၶုမ်ႇၼမ်ႉလႃႉ ပၢင်ႁႆး ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ။ ပဵၼ်လုၵ်ႈလုင်း ပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်း ဢိင်ႊ ပႃႈသွႆႈၶမ်းသိုဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉ 7 ၵေႃႉ၊ ပဵၼ်ၵေႃႉထိ 1။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 7 ၶူပ်ႇလႆႈၵႂႃႇ ၶဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၢႆးၶၢဝ်။ 1969 တႄႇပိၼ်ႇတႅမ်ႈၸၢတ်ႈ ၸိူင်းဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ “တႆးႁူပ်ႉထူပ်း ၵၼ်”  တႃႇၵႃႈပွႆးဝၼ်းၸိုင်ႈတႆး တီႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ၊ ပပ်ႉၸိူဝ်း လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၵေႃႈ ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်း။ 1970 ဢွင်ႇ ပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉသိပ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင်ၼမ်ႉတူႈသေ ၵႂႃႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆး မၢၵ်ႈမီး C.P.A (Certified Public Accountant) တီႈတႃႈၵုင်ႈ၊ ထိုင်မႃးပီ 1977 လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် “မ” ႁႃႈတူဝ်သေ သိုပ်ႇႁဵတ်းၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းၶၢဝ်းမႆႈ၊ ပီ 1983 လႆႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း ၼၢင်းၶမ်းၽွင်မူဝ် ၶိၼ်ႇမိၼ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 1988 ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵေႃတႄႇငဝ်ႈတင်ႈၸုမ်းပၢႆးမိူင်း ငဝ်ႈငုၼ်းတီႊမွၵ်ႊၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (ပႃႇတီႇ ႁူဝ်သိူဝ်-SNLD) ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၾၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသူၼ်းတုမ်ၵူၼ်းမိူင်း။ မိူဝ်ႈ 1990 တၢင် တူဝ်ၸုမ်းႁူဝ်သိူဝ် လႆႈလူင်းၶႄႉ လိူၵ်ႈတင်ႈၼႃႈလိၼ်မၢႆ 1 ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးသေ ပဵၼ်မႃးၽွင်းတႅၼ်း ၵူၼ်း မိူင်း။ ဝၢႆးၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ပူၼ်ႉတူတ်ႈၶွၵ်ႈ ပတ်းပူလူမႄးပႃႇတီႇႁူဝ် ၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၵေႃ ငဝ်ႈငုၼ်းၻီႊမွၵ်ႊၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (ပႃႇတီႇ ႁူဝ်သိူဝ်-SNLD) ၶိုၼ်း။