ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်တေၸတ်းတၢင်းၼႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 6 လိူၼ်ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းၸတ်းတီႈ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး၊ ၵွပ်ႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင်မိူင်းၸိုင်ႈတႆး၊ ပဵၼ်ဢူမုၼ်ၸၢတ်ႈတႆးလႄႈ ၶိူဝ်းတႆးမႃးၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်ငၢႆႈ မီးလွင်ႈလူမ်ၸႂ်။ လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း 3 ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸၢႆးငိုၼ်း RCSS တွပ်ႇလၢတ်ႈတီႈ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။


ထၢမ်-ၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ၵွၼ်ႇၼႃႈပႆႇၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ပၢင်လူင် ၵမ်းထူၼ်ႈ 2 ၼႆႉၵေႃႈဝႃႈ တႆးႁဝ်းၶႂ်ႈယွၼ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးတီႈတူၼ်ႈတီး၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸီႉၸမ်ႈၼႄႉၼမ်းႁႂ်ႈမႃးႁဵတ်းတီႈၼႃႈလိၼ် RCSS ၵုမ်းၵမ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇတီႈမိူင်းပၼ်ႇ၊ မိူင်းတေႃႉမိူင်းထႃးၸိူဝ်းၼႆႉ။ လွင်ႈၼႆႉ တႃႇတေပဵၼ်မႃးၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ထႅင်ႈႁူၵ်းလိူၼ်တၢင်းၼႃႈၼႆႉ တႃႇတေလႆႈႁဵတ်းတီႈတူၼ်ႈတီးၵေႃႈလီ၊ တၢင်ႇတီႈၵေႃႈလီ၊ ငဝ်းလၢႆးမၼ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၽွင်ႈၶႃႈ?။

တွပ်ႇ-ပေႃးမႃးတူၺ်းငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၶၵ်ႉဢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်ဝႆႉ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ႁဝ်းၶႃႈဢၢၼ်းႁဵတ်းတီႈတူၼ်ႈတီး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၵုင်ႇမုၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်း၊ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈတႃႇတႆးႁဝ်း။ ဢၼ်ႁဝ်းတေႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇတႆးတင်းမူတ်း၊ ၵွပ်ႈၼႆ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈၶႂ်ႈႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းလူင်ယႂ်ႇသုတ်း ၶွင်တႆးႁဝ်း။


ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ လွင်ႈၵႂႃႇမႃး လွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ် လွင်ႈၼွၼ်းၵေႃႈ မၼ်းတေငၢႆႈလူမ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ တႃႇမႃးၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်ၵေႃႈမၼ်းငၢႆႈ။ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၼိုင်ႈဢၼ် မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်း 30-40 ယဝ်ႉၵမ်းၼႆႉ၊ မၼ်းတေဢၢၼ်ႇ 5-6 ပၢၵ်ႇ၊ 7-8 ပၢၵ်ႇၵေႃႈတေၸၢင်ႈပဵၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ထီႉၼိုင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈဢၢၼ်းႁဵတ်းတီႈတူၼ်ႈတီး။


ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမႃးတူၺ်းၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႄႉ ၶဝ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းတီႈမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၶဝ်ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁဝ်းတိုၵ်ႉမႃးငီႉၵၼ်ယူႇ။ တေႃႈလဵဝ်ငဝ်းလၢႆးမၼ်း လႆႈဝႃႈလီမႃးဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မႃးဢွၼ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်သေလႄႈ ၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆမၼ်းၵေႃႈၶၢႆလႆႈၽွင်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း EAO ၵႂႃႇပၼ်ႁူဝ်မၢၼ်မၼ်းႁႃႉ မွၵ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်။ ပေႃးမႃးတူၺ်းၸိူင်ႉၼၼ် မၼ်းတေၸၢင်ႈၵမ်ႉၵၼ်ယူႇ၊ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈတေသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ်။


ပေႃးဝႃႈတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ၸၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးထႅင်ႈၵမ်းၼႆႉ တႃႇတေၵႂႃႇ ၵမ်းတေမႃးတႄႉ ဝူၼ်ႉဝႃႈတိုၼ်းတေယၢပ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ၶၵ်ႉၵၢၼ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇလူႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ငမ်းယဵၼ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇၵိုတ်းၶမ်၊ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇၵူႈၾၢႆႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေၸၢင်ႈၸတ်းႁဵတ်းယူႇ၊ ႁဝ်းၶႃႈတိုၼ်းမီးသုၼ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁဝ်းၶႃႈတိုၵ်ႉၵပ်းသၢၼ်ငူပ်ႉငီႉၵၼ်ဝႆႉယူႇ၊ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 6 လိူၼ်တၢင်းၼႃႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈဢၢၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် ႁဝ်းၶႃႈမီးၽႅၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ။


ထၢမ်-မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တီႈလႂ်ၵေႃႈႁဵတ်းလႆႈ။ ထိုင်မႃးပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼူၵ်ႉယုင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈတီႈတႃႈၵုင်ႈၵေႃႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈပၢင်ၵုမ်ၵေႃႈမီး။ ၵမ်းၼႆႉသမ်ႉ ပၢင်ၵုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး ဢမ်ႇပၼ်ႁဵတ်းတီႈတူၼ်ႈတီး။ လွင်ႈၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယၢမ်းလဵဝ်လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ ယၢပ်ႇမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇႁႃႉ ငၢႆႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇႁႃႉ ထတ်းသၢင်ပၼ်လွင်ႈၼႆႉၽွင်ႈၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ မိူဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈဝႃႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈၶိုင်ႈ သိုၵ်းၼိုင်ႈၶိုင်ႈ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်လူဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တၢင်းၼွၵ်ႈ/တၢင်ႇၸုမ်း တူဝ်ယၢင်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း EAO ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပေႃးဝႃႈ EAO ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၼႆၵေႃႈ ၶဝ်တေၸၢင်ႈ ၸွႆႈပၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။ ၵမ်းၼႆႉမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်၊ NLD ၶိုၼ်ႈမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈၶိုၼ်ႈမႃးမွၵ်ႈႁိမ်း 80% ။ ၶဝ်ၵေႃႈႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈမႃး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ လၢႆးႁဵတ်းၵေႃႉ ၸုမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA 8 ၸုမ်းၼႆႉၵေႃႈ  မၼ်းၶႂ်ႈႁၢင်ႇၵၼ်ဢိတ်းၼိုင်ႈ။


ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ပေႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈၵေႃႈၵူၼ်းၵေႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ တူဝ်ႇယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇဢူးဢွင်ႇမိၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းႁဵတ်းၵေႃႉငၢႆႈ၊ ၶဝ်ၵေႃႈႁူႉၵၢၼ်၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းလုၵ်ႉၼႂ်းတပ်ႉမႃး ၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်တပ်ႉၵေႃႈၶဝ်ႁူႉပွင်ႇ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် မၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃးလၢႆႈ၊ ပေႃးၵိုင်ႉၵၢင်ႉလၢႆႈၵေႃႈ ၵူၼ်းၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမႂ်ႇ၊ ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ်ၼႆ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ၶဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇပေႃးလႅပ်ႈႁူႉလီလီ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼႆႉ မၼ်းၶႂ်ႈယၢပ်ႇဝႆႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈၾၢႆႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈဢဝ်တၢင်းၼိူဝ်တီႈလဵဝ်ဝႃႈၵူၺ်း မၼ်းမႃးယၢပ်ႇၸိူင်ႉၼႆ။


ၵမ်းၼႆႉ တင်ႈတႄႇပၢင်ၵုမ်လူင် ၵမ်းထီႉ 3 (ပၢင်ၵုမ်လူင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်း 3 ႁိုဝ် ပၢင်ၵုမ်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ပၢင်လူင် ၵမ်းထူၼ်ႈ 2) ယဝ်ႉမႃးၼႆႉ ဢၼ်တေၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈၼႆႉ တေႁူႉပွင်ႇၵၼ် မႃးယဝ်ႉ။ ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် လႅပ်ႈႁူႉၵၼ်မႃးယဝ်ႉလႄႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈမၼ်းတေႁဵတ်းငၢႆႈၵႂႃႇလိူဝ် ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉယူႇ ႁဝ်းၶႃႈယုမ်ႇယမ်ၸိူင်ႉၼႆ။


(ၶႅၼ်းတေႃႈပႂ်ႉသိုပ်ႇဢၢၼ်ႇ ၵၢၼ်ဝၢင်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ DDR, SSR လႄႈၵႂၢမ်းသူင်ႇသင်ႇ)။