ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ တီႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၽွၼ်းပၢင်ႈဢၼ်လႆႈမႃး ပႃႇတီႇတႆးဢမ်ႇပဵၼ်မႃးၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်။ လွင်ႈၼႆႉ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ တွင်ႈထၢမ်ဝႆႉႁူဝ်ၼႃႈၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး တႃႈၵုင်ႈ ၸၢႆးဢွင်ႇမိၼ်ႉဢူး ဢၼ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ တီႈၵဵင်းတုင် ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ထၢမ်-ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ တီႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈပႃႇတီႇဢၼ်လႂ်ပေႉၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ပေႉၵႂႃႇပဵၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ။


ထၢမ်- ပေႃးႁဝ်းတူၺ်း ဢၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈပေႉၵႂႃႇၼႆႉ မၼ်းလႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵႃႈႁိုဝ်၊ တၢင်ႇပႃႇတီႇသမ်ႉလႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-သၢင်ႇသီႈလႆႈၵႂႃႇ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် 7,026 ဝႂ်၊ ပိူဝ်ႊသႅၼ်ႊမၼ်း 35.06% ၊ ၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈဢူးသၢမ်ႇပီႇ လႃးသႄး၊ ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းဢႃးၶႃႇ။


ထၢမ်-ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း တင်းပႃႇတီႇတႆး၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁုမ်သူင်ဝႆႉ တေမီးပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် သိူဝ်ၽိူၵ်ႇ။ ပေႃးသွင်ပႃႇတီႇၼႆႉႁူမ်ႈၵၼ် ပႃႇတီႇတႆးလႆႈၵႃႈႁိုဝ်ၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-ပေႃးပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် တင်းပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်၊ သိူဝ်ႇၽိူၵ်ႇလႆႈ 1,115 ။ ႁူဝ်သိူဝ်လႆႈ 3,397 ၊ တင်းမူတ်းလႆႈ 4,500 ပၢႆ။


ထၢမ်-ပေႃးႁဝ်းၶႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပႃႇတီႇတႆးသွင်ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇပေႉပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈလႆႈ။ လွင်ႈဢၼ်ပႃႇတီႇတႆးသွင်ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ယင်းဢမ်ႇပေႉၼႆႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ၵွပ်ႈသင်ၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ႁၼ်ထိုင်တႄႉ မိူင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃး 60 ပီမိူင်းပၢႆၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ၶဝ်ဢဝ်တူၵ်းၵႂႃႇ။ တီႈမိူင်းၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈမႃးၼမ်ႁႅင်း၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းလုမ်း ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈၼမ်ႁႅင်း၊ ဢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေလႆႈပေႉၵႂႃႇ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ပီႈၼွင်ႉတႆးၼႂ်းၵဵင်းတုင်ၵေႃႈ ႁၼ်ဝႃႈၶဝ်ႈၸႂ်ၵၢၼ်မိူင်းဢေႇဝႆႉ၊ ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ်းၵႂႃႇႁဵၼ်းပၺ်ၺႃတႃႈၵုင်ႈ မၼ်းတလေး၊ ဢၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၼမ်ဝႆႉ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁဝ်းပေႃးတေဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈပေႃးတမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉ- ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။


ထၢမ်-မိူၼ်ၼင်ႇပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်းၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႈပႃး။ ပေႃးမႃးတူၺ်းပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်းၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇပေႉပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈလႆႈ၊ ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်းပႃႇတီႇမၢၼ်ႈ သွင်ဢၼ်ၼႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းၶူးၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ ၶဝ်တေတွတ်ႈပၼ်ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်းၵမ်ႈၼမ်။ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်တင်းၼမ်လႄႈ ၼႂ်းတပ်ႉတင်းၼမ်ၼႆႉ ၶဝ်တၵ်းတေလႆႈပၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈယဝ်ႉ၊ တႃႇတွတ်ႈၶႅပ်းၼႆႉ ၶဝ်ပေႃးတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ- ႁဝ်းႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼႆ။


ထၢမ်-ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈၼႆႉ မၼ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းႁၢႆႉမႃး။ ၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇသိုဝ်ႈသႂ်ၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ၵေႃႈ ဢဝ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လူင်ႈၼႃႈသေပေႉမႃး၊ ပီ 2015 ၵေႃႈ ၸႂ်ႉၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လူင်ႈၼႃႈသေ ပေႉၽွင်ႈၵေႃႈမီး။ ၵမ်းၼႆႉ ယင်းငိၼ်းဝွင်းဝႅင်းဝႃႈ ဢွၼ်ၼႃႈၼႆႉ ၶဝ်ၵႂႃႇပၼ်ၶိူင်ႈၾႆးၾႃႉ ၸႂ်ႉႁႅင်းလႅတ်ႇ (သူဝ်ႊလႃႊပျႃး)၊ ၵႂႃႇသႂ်ႇပၼ်တေႃႈၼမ်ႉ၊ ၵႂႃႇတိတ်းတင်ႈပၼ်ၾႆးၾႃႉ တီႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး။ လွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉႁႅင်းငိုၼ်းသေ ႁႃသဵင်ဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈပႃးၽွင်ႈၶႃႈႁႃႉ ဢၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈပေႉၼႆႉ?။


တွပ်ႇ-ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈပႃး။ ႁဝ်းတူၺ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ပိူင်ၸိူင်ႉၼႆၵႂႃႇသူၼ်းတုမ် မီးမႃးတင်းၼမ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇသိုဝ်ႉပၼ်ႁဵတ်းပၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉဢၼ်ၼႆႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇပေႃးလိူၵ်ႈႁဝ်း ဝႃႈတေႁဵတ်းပၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းတေမီး။


ထၢမ်-ပေႃးတူၺ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူဝ်ႈပီ 1990 ၵေႃႈလီ၊ 2010 ၵေႃႈလီ၊ 2015 ၵေႃႈလီ၊ ၵမ်းၼႆႉၵေႃႈလီ၊ ပႃႇတီႇတႆးၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉပေႉမႃးသေပွၵ်ႈ။ ပေႃးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2020 မႃး ၼင်ႇႁိုဝ်ပႃႇတီႇတႆးတေပေႉၼႆႉ ၵိုင်ႇလီႁၢင်ႈႁႅၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်။ လွၵ်းဢူၼ်ႈလွၵ်းၶႅင်မၼ်း ထုၵ်ႇလီမူၼ်ႉမႄးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပႃႇတီႇတႆးထုၵ်ႇလႆႈသူၼ်းတုမ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ပၼ်ႁႅင်းတိုၵ်းသူၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၶဝ်ႈၸႂ်ၵၢၼ်မိူင်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇပွတ်းၸၢၼ်းပွတ်းႁွင်ႇ တင်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၵေႃႈ မၼ်းယၢပ်ႇႁႅင်း၊ မၼ်းၵႆၵၼ်၊ ဢၼ်ၼႆႉမၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈႁဝ်း ပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ႁဝ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်ငၢႆႈလူမ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ၊ 2-3 လိူၼ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီလႆႈမႃးႁဵတ်းပၢင်သွၼ် ပၼ်တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် မၼ်းတေလီၶိုၼ်ႈမႃး။


ထႅင်ႈသင်ႉၼိုင်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း၊ ႁဝ်းတေလႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းသေ တမ်းဝၢင်းပၢႆးတိုၵ်း (မႁႃႇပိဝ်ႇႁႃႇ) သေႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈ။ ပေႃးဝႃႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆ မၼ်းတေၶိုၼ်ႈမႃးလွႆးလွႆး၊ တႃႇတေၶိုၼ်ႈမႃး ၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆႉမၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇယႃႉမႃး 60 ပီပၢႆယဝ်ႉ၊ တႃႇတေၶိုၼ်ႈမႃးဝႆးဝႆးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈ၊ တေလႆႈၶိုၼ်ႈၵမ်းလွႆးလွႆး၊ ၶိုၼ်ႈၵမ်းသင်ႉၵမ်းသင်ႉ၊ လူဝ်ႇယူႇၸွမ်းၵူၼ်းမိူင်း ၵမ်ႉထႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇ။ ပေႃးပီ 2020 မႃး မၼ်းတေၶႅမ်ႉယူႇ- ဝူၼ်ႉဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ။


ထၢမ်-ပေႃးတူၺ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ႁူဝ်ၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉၶိုၼ် ပီႈၼွင်ႉလိုဝ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈပႃး။ ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မႃးမီးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ႁႅင်း၊ တႆးလႅပ်ႈတေမီးၼမ်ယူႇၶႃႈႁႃႉ?။


တွပ်ႇ-ပေႃးတူၺ်းၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မၼ်းတေဢေႇဝႆႉ၊ ပိူင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ သမ်ႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈမီးၼမ်၊ ၵွပ်ႈၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈၼမ်၊ ၵွပ်ႈဝႃႈပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းယူႇတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶၢႆႉမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ မီးတင်းၼမ်၊ ၶဝ်တေႃႉမႃးၵေႃႈမီးတင်းၼမ်၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ၸမ်လႅၼ်လိၼ်။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႂ်းမိူင်းၵဵင်းတုင် ဢၼ်ယူႇမႃးၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီၵေႃႈ ဢဝ်ႁၢႆၵႂႃႇ။ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၼမ်မႃး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၼမ်မႃး၊ ပေႃးတူၺ်းၼႆ ၼမ်မႃးလိူဝ်သေၵူၼ်းပိုၼ်ႉမိူင်း၊ ႁဝ်းတေလႆႈၾၢင်ႉလွင်ႈၼႆႉ။


ထၢမ်-မိူဝ်းၼႃႈထႃႇပၢႆမႃး တႃႇပႃႇတီႇတႆးတေပေႉၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်ႁႅင်းႁႅင်းတေဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ၊ လွင်ႈၼႆႉ ထတ်းသၢင်ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-ပႃႇတီႇတႆးၼႆႉ လူဝ်ႇတမ်းဝၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၽႂ်မၼ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵႂႃႇ၊ မီးလွင်ႈၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်။ ၾၢႆႇၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၾၢႆႇပႃႇတီႇဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၾၢႆႇသိုၵ်းဢမ်ႇဝႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၵၼ်သေႁဵတ်းၵႂႃႇ။ ပႃႇတီႇတႆးၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈႁူၺ်းပႃး၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ် ပေႃးတေၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႆၵေႃႈ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်၊ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈလမ်ႇလွင်ႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးဢမ်ႇဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢမ်ႇဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပႃးမႃးၼႆႉ တေလႆႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇပီႈၼွင်ႉၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ်၊ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ႁဝ်းတေၶႅင်ႇလႆႈပႃႇတီႇယႂ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ- ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။


ထၢမ်-လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်ထႅင်ႈၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈတေမႃးသူႇၸႂ်း ပီႈၼွင်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းသေဢမ်ႇၵႃး တႃႇတေႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈသင်ႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶႃႈၵေႃႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ယူႇ၊ တေႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇ။