လွင်ႈႁၼ်လီတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ လွင်ႈတီႉၺွပ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁႂ်ႈယူႇၾၢႆႇတႂ်ႈမၢႆမီႈ၊ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၽွင်း တိုၵ်ႉသၢင်ႈလွင်ႈၶိုၼ်းလီၵၼ် ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵေႃႈဝႃႈ လွင်ႈၵႂႃႇမႃး ဢၼ်မီးလွင်ႈပွင်ႇလႅင်းၸႅင်ႈပၼ်ၵၼ် ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး ႁႂ်ႈလႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈၵွၼ်းလုမ်း PI ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ်၊ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၼႂ်းမိူင်း  တွပ်ႇလၢတ်ႈဢၼ် ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ တွင်ႈထၢမ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။


(တွၼ်ႈ 2 သိုပ်ႇမႃးတွၼ်ႈ 1)


ထၢမ်-ဢၼ်ႁၼ်လီလူၺ်ႈၵၼ်သေ တူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ မီးသင်ၽွင်ႈၶႃႈ?။


တွပ်ႇ-မီးလွင်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇတီႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းသွင်ၾၢႆႇၵေႃႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တေလႆႈယူႇၾၢႆႇတႂ်ႈၽွင်းငမ်းမၢႆမီႈ (Rule of Law) ၊ တၢင်းလုမ်းတြႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်မႃးၸိမ်ၸွမ်ႇၸွမ်းသေ တေလႆႈပၼ်ဝႆႉ  ႁႂ်ႈၸၢင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈတႅပ်းတတ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိၵ်ႇၾၢႆႇၼိုင်ႈ ႁဝ်းသမ်ႉႁဵတ်းလွင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ် ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ်ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈလူဝ်ႇတူၺ်းပၼ်ပႃးၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၼၵ်းပေႃးပဵၼ်မဝ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸႃႉပေႃးတေလီၼႆႉ ႁဝ်းတေလႆႈဢွၼ်ၵၼ်တူၺ်းပၼ်။


ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၵေႃႈဝႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၽူႈၵွၼ်းၽူႈတၢင်ၼႃႈ (သႄႉၼႄႇၶျူၵ်ႉ) ဢူးထုၼ်းဢူးသေ သူၸဝ်ႈႁႃတၢင်းႁႂ်ႈပေႃးၼၵ်းပဵၼ်မဝ်၊ ၸႃႉပဵၼ်လီ၊ ၼၢၼ်းပဵၼ်ၸဵဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၶပ်းၶိုင်ၵႂႃႇ။


တၢင်းၾၢႆႇၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃႈ- ၼင်ႇဢၼ်ႁဝ်းလႆႈၶပ်းၶိုင်ပွင်မႃးၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ လွင်ႈၵႂႃႇမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈၸႅင်ႈ/ပွင်ႇလႅင်းပၼ်ၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉမီးဝႆႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈလၢႆၾၢႆႇၶၢတ်ႇၵႂႃႇၽွင်ႈ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉႁဝ်းၶႃႈလီလႆႈႁဵတ်းၶိုၼ်း၊ ပေႃးႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းၵၼ်သေ လႆႈတီႉၺွပ်းၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈလူတ်းယွမ်းၵႂႃႇ၊ တေဢမ်ႇမီးၵွၼ်ႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ။


တၢင်းၾၢႆႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်း ၶဝ်ၵေႃႈသပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ- ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းလၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈတႄႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တင်ႈတႄႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၼႆႉ ငဝ်းလၢႆးမၼ်းၵေႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈမူႇၸုမ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်တင်း ၵူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။


မိူၼ်ၼင်ႇၵူႈပွၵ်ႈ RCSS လႆႈၵပ်းၵၼ်တင်း ဢူးၶိၼ်ႇမွင်ႇၸူဝ်း၊ မီးသင်ၵေႃႈလၢတ်ႈတီႈဢူးၶိၼ်ႇမွင်းၸူဝ်း။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ဢူးၶိၼ်ႇမွင်ႇၸူဝ်းၵေႃႈ သိုပ်ႇတၢင်ႇပၼ်တီႈဢူးဢွင်ႇမိၼ်ႉ၊ လုၵ်ႉတီႈဢူးဢွင်ႇမိၼ်ႉၵေႃႈ ပွင်ႇပၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈၵေႃႈပေႃးဝႃႈမီးပၼ်ႁႃၼႆ မၼ်းတေသိုပ်ႇၾူၼ်ႊလၢတ်ႈတီႈ ၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်း သုင်သုတ်း၊ ၶဝ်မီးပၼ်ႁႃသင်ၵေႃႈ မၼ်းၵႂႃႇၸွမ်းမႅၼ်ႈသၢႆမၼ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁဝ်းမီးပၼ်ႁႃသင် ႁဝ်းတေတၢင်ႇတီႈၽႂ်ၼႆ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ၊ တၢင်ႇယဝ်ႉၵေႃႈမၼ်း ဢမ်ႇမီးၵႂၢမ်းတွပ်ႇ မၼ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်။


တၢင်းၾၢႆႇၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်းၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ- လွင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႈတႄႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈတင်း ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ မီးသင်ၵေႃႈယုၵ်ႉဢဝ်ၾူၼ်ႊသေ လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ငဝ်းလၢႆးမၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇသေ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်၊ သူၸဝ်ႈၵေႃႈၵႃႈတေလႆႈႁိူဝ်ႉယဝ်ႉ။ သူၸဝ်ႈမီးသင်ၵေႃႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈလူဝ်ႇလႆႈလၢတ်ႈတီႈ ၽူႈတႅၼ်းၶွင်ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇဢူးၵျေႃႇတိၼ်ႇသူၺ်ႇ၊ ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊတိၼ်ႇမဵဝ်းဝိၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တၢင်းၾၢႆႇၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ မီးၽူႈတႅၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းၵဝ်ႇ ၸိုဝ်ႈဝႃႈဢူးၶိၼ်ႇၸေႃႇဢူး၊ မီးသင်ၵေႃႈၵပ်းႁႃ- ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ။ လွင်ႈၼႆႉမၼ်းၵေႃႈပဵၼ်ဢၼ်လီပိူင်ၼိုင်ႈ။


ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈပူၵ်းပွင် ဢၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆးဝႃႈ ယုၵ်ႉမုၼ်း (Development) ။ လွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် မိူဝ်ႈၽွင်းႁဝ်းတိုၵ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်ယူႇၼႆႉ ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၵေႃႈၽွမ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈႁဵတ်း၊ ႁဝ်းၶႃႈတိုၼ်းလူဝ်ႇဢုပ်ႇၵၼ်သေႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႃႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵႂႃႇ၊ မၼ်းၼၢင်းလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼႆၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လီ။


(ၶႅၼ်းတေႃႈပႂ်ႉသိုပ်ႇဢၢၼ်ႇတွၼ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ လီႁၢၼ်ႉၸႂ် ဢမ်ႇလီႁၢၼ်ႉၸႂ်)