ဝၼ်းၶွပ်ႈၶူပ်ႇ ပီၵွၼ်းငိုၼ်း 25 ပီ ၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း လူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ မီးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်တႆး ဢိၵ်ႇပီႈၼွင်ႉထႆး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၶုၵ်းထူပ်း ယွင်ႈယေႃးဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ် တင်းၼမ်။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ႁႅၼ်းတၢၼ်း ယၢတ်ႇၼမ်ႉၶႂမ်ႈတဝ်ႈ ယိူင်းၸူးထိုင် မၼ်းၸဝ်ႈၸွမ်း ။

ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း

Photo: Jaokeaow Watfaweanginn

ဝၼ်းတီႈ 11/07/2016 ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ဝၼ်းၶူပ်းႁွပ်ႈ 25 ပီတဵမ် ၵေႃႉပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း သဵင်မုၼ်လႄႈ တႄႇယၢမ်း 8 မူင်းတေႃႇထိုင် 9 မူင်းၵၢင်ၼႂ် မီးပီႈၼွင်ႉတႆးၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ထႆး ၾၢႆႇသိုၵ်းၾၢႆႇပလိၵ်ႈဢိၵ်ႇ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်၊ ၽူႈၵွၼ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ ၊ ၸုမ်းၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဝၢၼ်ႈလၵ်းတႅင်ႇ ဢိၵ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းပဵင်းလူင်ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလၵ်းတႅင်ႇ- ပဵင်းလူင် တင်းမူတ်းႁူမ်ႈၼပ်ႉပၢၵ်ႇ ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ် ဝၢင်းတူင်ႇမွၵ်ႇ ဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ယွင်ႈယေႃး တီႈၶုမ်ၵုတ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး  (ၾၢႆႇတူၵ်းဝတ်ႉၾႃႉဝဵင်းဢိၼ်း ဢိူင်ႇပဵင်းလူင် ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းႁႅင် ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်း ။


တီႈပၢင်ၶုၵ်းထူပ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး / တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼမ်းဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ယၢမ်ႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၽႅၼ် ၸတ်း ထတ်း မႄး။ မႄး ႁၵ်ႉ ၽွမ်ႉ ၸွႆႈ။ ထွတ်ႈမျၢတ်ႈသီႇယိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၽႃသႃ သႃသၼႃၸိူဝ်းၼႆႉ။ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ၶၢဝ်းတၢင်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမႃး တေႃႇထိုင်မၼ်းၸဝ်ႈလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ။ လၢတ်ႈၼႄၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ယၢမ်ႈၵႆႉသင်ႇသွၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပီႈၼွင်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ႁႂ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ- ၼႆယဝ်ႉ ။


ထိုင်မႃးယၢမ်း 10 မူင်း မီးၵၢၼ်ႁႅၼ်းတၢၼ်း ယၢတ်ႇၼမ်ႉၶႂမ်ႈတဝ်ႈ ယိူင်းၸူးထိုင်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် တီႈႁိူၼ်းၵဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈလွႆ ပဵင်းလူင်။ ယၢမ်း 11 မူင်း မီးၵၢၼ်ၵၢပ်ႈပဵၼ်း (သွမ်းဝၼ်း)သင်ၶၸဝ်ႈ ပႃးၸွမ်း - ၼႆယဝ်ႉ ။


ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းၼႆႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် RCSS/SSA ၸွမ်သိုၵ်းယွတ်ႈသိုၵ်း (ၵေႃႉယၢမ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ) ၵေႃႈယၢမ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၽွင်းၵႂႃႇ ၼပ်ႉယမ်/ဝၢင်းတူင်ႇမွၵ်ႇ တီႈၶုမ်ၵုတ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ဝႃႈ- ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်ႈ ယၢမ်ႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်လီလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇမီးၸႂ်လီ ဢမ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈလႆႈ၊ ပေႃးမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးၸႂ်လီ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် လၵ်းၵၢၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း မီးဝႆႉ မႄး ႁၵ်ႉ ၽွမ်ႉ ၸွႆႈ။ ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီဢူမ်ဢၢၼ်ႇလႆႈသူပ်းသေၶဝ်ႈၸႂ်တီႈပွင်ႇမၼ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈႁႂ်ႈၵိူတ်ႇ ၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ- ဝႃႈၼႆ ။


ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈႁူႉၸၵ်းၵူႈပွၵ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း (ႁိုဝ်) ၸဝ်ႈမူဝ်းႁဵင်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 20/06/1926 တီႈဝၢၼ်ႈထၼေႃႉ ဢိူင်ႇလၢႆႈသၢၵ်ႇ မိူင်းပဵင်း။ ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ လုင်းၵျွင်းထူဝ်ႉ ပႃႈၶျုင်ႇ၊ ၼႂ်းလုၵ်ႈလၢင်း 12 ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 3 ၊ သဵင်ႈၵမ်သုတ်းမုၼ်မိူဝ်ႈ 11/07/1991 ။


ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ 2 (1939-45) လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းတင်းၸဝ်ႈထုၼ်းယဵၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶႅၼ်လဵဝ် မိူင်းၼွင်ဝွၼ်သေ တိုၵ်းတေႃးၵျပၼ်ႊမႃး။ ပီ 1952 ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃႇတီႇ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ (CPB) တႃႇတိုၵ်းတေႃးတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မႃးပူၼ်ႉပႅၼ်ယိုတ်းဢဝ်မိူင်းတႆး။ 12/05/1956 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတိုၵ်းတေႃး CPB ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢဝ်ပေႃႇလသီႇလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတီႈလိၼ် မႃးၸႅၵ်ႇယၢႆႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၸတ်ႉငၢၵ်ႈၵၼ်။ 1959 ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉဢွၼ်ႁူဝ်၊ လူႉသုမ်းၶႅၼ်သၢႆႉတီႈ ပၢင်တိုၵ်းႁူၺ်ႈဢေႃႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ် ။


1961 ႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈ တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SNUF)။ 1964 ႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSA) ။ 1969 ပူၵ်းတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ(ၸိုင်ႈတႆး) (SURA) ။ 1983 ယိုၼ်ႈမိုဝ်းႁဵၵ်ႈႁွင်ႉ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ 1984 ႁူမ်ႇၵေႃႇတင်ႈၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (TRC/TRA) ဝၢႆးမႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ၶွင်ႊသီႊမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး (Shan State Restoration Council) ။ ႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႊသီႊမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး (SSRC) တေႃႇထိုင်သဵင်ႈၵမ် လူၺ်ႇတၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁဵင်း (cancer) မိူဝ်ႈ 11/07/1991 ၽွင်းဢႃယု 65 ပီ ။


ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈလိူမ်ႈသႂ်လိုၵ်ႉလမ်ႇၼႂ်းသႃသၼႃ၊ ပဵၼ်ၽူႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇလၢႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေထိုင်တီႈယွတ်ႈ-ႁွတ်ႈတီႈပၢႆၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈပဵၼ်ၽူႈမီးၸႂ်လီၸႂ်မုၼ်၊ ၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ လႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇသေဢွၼ်ႁူဝ်၊ ထိုင်တီႈပူၵ်းပွင်ဝတ်ႉၾႃႉဝဵင်းဢိၼ်း (လႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး ဢိူင်ႇပဵင်းလူင် ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းႁႅင်) ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် မီးၸဝ်ႈသင်ၶႁဵၼ်းလိၵ်ႈထမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ႁႅင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢိၵ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းမႃး တေႃႇမၼ်းၸဝ်ႈပေႃးလူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ။