မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 01 / 10 / 2015 ယူႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၶူဝ်ႊရႃႊၻူဝ်ႊ (Colorado School of Mines ) လႆႈ ယိုၼ်ႈမွပ်ႈပၼ်သူးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ။ မွပ်ႈယိုၼ်ႈပၼ်ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင် ၸဝ်ႈၾႃႉပႃးလိုၼ်း သုတ်းမိူင်းသီႇပေႃႉ ၸိုင်ႈတႆး ။

ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊ ၽူဝ်ႊ ၸွၼ်ႊသၼ်ႊ (Dr. Paul Johnson ) ၽူႈၵွၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်  ပဵၼ်ၵေႃႉယိုၼ်ႈ မွပ်ႈ ပၼ်တီႈ ၸဝ်ႈမႄႈ ၼၢင်းဢိင်းငႄး ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်းၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင် ။ ၼႂ်းပၢင်ယိုၼ်ႈမွပ်ႈ ၼၼ်ႉမီးလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၸဝ်ႈ 2 ၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမေႊယႃႊရီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းၶႅၼ်ႊၼႃႊရီႊဢိၵ်ႇ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 300 ပၢႆ ။


ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင် ၼႆႉလႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶူဝ်ႊရႃႊၻူဝ်ႊ (Colorado) မိူဝ်ႈပီ 1949-1953 ။ မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉၸၼ်ႉႁဵၼ်းၾၢႆႇႁိၼ်ႁႄႈ (Mining Engineering) ။ မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵၼ်းယူႇၼၼ်ႉ လႆႈ ထူပ်းၺႃး ၼၢင်းဢိင်းငႄး သိူဝ်ႊၵျႅၼ်ႊ ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢွတ်ႊတီႊရီႊယိူဝ်ႊ ။ ထိုင်မႃး ပီ 1953 လႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉၵေႃႈပွၵ်ႈမိူဝ်းယူႇတီႈမိူင်းတႆး သေလႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼၢင်းဢိင်းငႄး သိူဝ်ႊၸႅၼ်ႊ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၼၢင်းသူႉၸၼ်ႇတီႇ ပဵၼ်မႁႃႇတေႇဝီႇ မိူင်းသီႇပေႃႉ ။ ၸဝ်ႈၼၢင်း သူႉၸၼ်ႇတီႇ ၼႆႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵႂၢမ်းတႆး ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆး ထိုင်တီႈမၼ်းၼၢင်း ပေႃးထုၵ်ႇယုၵ်ႉ ယွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈမႄႈမိူင်းသီႇပေႃႉ ။


2 ၸဝ်ႈၼႆႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တီႈၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးသေ ၼင်ႇႁိုဝ်တေပူၵ်းပွင်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ၊ လွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၊ ထိင်းသိမ်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၊ လွင်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈၵေႃႇတင်ႈ ၶွမ်ႊပၼီႊ တႆးမႆႊၼိင်ႊ (Tai Mining Company) ။


ၸဝ်ႈၼၢင်းသူႉၸၼ်ႇတီႈ လၢတ်ႈဝႃႈ - “ ႁဝ်းသွင်ၵေႃႉပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၊ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင် ၼႆႉမီးယိူင်းဢၢၼ်း ၶႂ်ႈပူၵ်းပွင်ပၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁႂ်ႈ ပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ”- ဝႃႈၼႆ ။


မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼေႇဝိၼ်းယိုတ်းဢမ်းၼၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း သေတီႉၸဝ်ႈၾႃႉ ၵူႈၸဝ်ႈ ပႃးတင်း ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင် ။


ဝၢႆးသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းဢိင်းငႄးၵေႃႈ ထုၵ်ႇၵုမ်းၶင် ဝႆႉတီႈၼႂ်းဝၢင်းႁေႃ ။ ထိုင်မႃးပီ 1964 ၸဝ်ႈမႄႈ လႄႈ လုၵ်ႈယိင်း 2 ၸဝ်ႈ လႆႈပၢႆႈမိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းဢွတ်ႊသတီႊရီႊယိူဝ်ႊ ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ ဝဵင်းၶူဝ်ႊရႃႊၻူဝ်ႊ မိူင်းဢမေႊရိၵ ။


တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵျုႇသႅင်ၺႃးၺွပ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႄႈလႄႈတင်းလုၵ်ႈယိင်း 2 ပႃး လႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵူႈပီ ။  ၶၢဝ်းယၢမ်းပူၼ်ႉမႃး 50 ပီပၢႆယဝ်ႉသေတႃႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈယင်း တိုၵ်ႉတႅမ်ႈ လိၵ်ႈ သူင်ႇထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ်  ထိုင်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉတုမ်ႉတွပ်ႇ လွင်ႈသင်ၶိုၼ်းမႃးသေပွၵ်ႈ ။