ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်းသိုၵ်းဝႃႉ ထဵင်ၵၼ်လွင်ႈပၼ်ႁႃတီႈလိၼ် တီႈၼႃးၵွင်းမူးသေ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈ ဢဝ်ၵွင်ႈယိုဝ်းသႂ်ႇဝႃႉ ၊ ဝႃႉၵေႃႈယိုဝ်းတွပ်ႇၶိုၼ်း တိူဝ်ႉဝၢတ်ႇၸဵပ်း 3 ၵေႃႉ ။

တီႈဝၢၼ်ႈၼႃးၵွင်းမူး ဢိူင်ႇၼႃးၵွင်းမူး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ် (ၾၢႆႇၸၢၼ်းမိူင်းတူၼ်) ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃတီႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇသေ ပိူဝ်ႈတႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈၼႆလႄႈ ဝၼ်းတီႈ 23/09/2015 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 4 မူင်းၶိုင်ႈ ၊ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ (ၸယၽ) ၺီႇၺီႇဢွင်ႇ တင်းၽူႈမီးၸၼ်ႉဝႃႉ လႆႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၢၵ်ႇသဵင် ထဵင်မေႃးၵၼ်သေ ၾၢႆႇၸယၽ ၺီႇၺီႇဢွင်ႇ ၸၵ်ႉဢဝ်ၵွင်ႈပွတ်းမၼ်း ယိုဝ်းသႂ်ႇဝႃႉ ၊ ၾၢႆႇဝႃႉၵေႃႈယိုဝ်းတွပ်ႇၶိုၼ်းသေ သွင်ၾၢႆႇလႆႈဝၢတ်ႇၸဵပ်း 3 ၵေႃႉ - ၼႆယဝ်ႉ ။


ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၽူႈၸမ်ၸႂ်သွင်ၾၢႆႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ - ပိူင်လူင်မၼ်း တီႈလိၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃယူႇၼႆႉ ၽႂ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်မၼ်းတႄႉ ။ ဢၼ်ထဵင်ၵၼ်မေႃးၵၼ်ယူႇၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်ၼႆသေ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇပေႃးပွင်ႇၵႂၢမ်းၵၼ် ၊ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈသမ်ႉၶိုၼ်ႈသဵင်ႁႅင်းဝႆႉလႄႈ လႆႈၵိူတ်ႇပဵၼ်လွင်ႈထဵင်မေႃးၵၼ် ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈလၢၵ်ႈဢဝ်ၵွင်ႈယိုဝ်း ၊ သိုၵ်းဝႃႉၵေႃႈဢဝ်ၵွင်ႈယိုဝ်းတွပ်ႇ ၊ ၺီႇၺီႇဢွင်ႇၼႆႉ မၢၵ်ႇၵွင်ႈတိူဝ်ႉၺႃးတီႈပုမ်မၼ်း ၊ ၾၢႆႇဝႃႉၵေႃႈဝၢတ်ႇၸဵပ်း 2 ၵေႃႉ - ၼႆယဝ်ႉ ။


ၽူႈမီးၸၼ်ႉဝႃႉ ၼႃႈလိၼ်ဝႃႉၵုမ်းၵမ်ပွတ်းၸၢၼ်း တႃႉလူး လၢတ်ႈဝႃႈ - ဢၼ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃလွင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတႄႉ ။ ပေႃးဝႃႈၾၢႆႇႁဝ်းၶႃႈၽိတ်း ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈယွၼ်းၼွမ်းယဝ်ႉ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၶဝ်မႃးယိုဝ်းႁဝ်းၶႃႈ ဢွၼ်တၢင်း ၊ ပၼ်ႁႃလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ၶဝ်မႃးႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းယႂ်ႇ ၊ ၶဝ်ၽိတ်း ၊ ၶဝ်တေလႆႈမႃးယွမ်းၼွမ်း (တွင်းပၢၼ်ႇ) ႁဝ်း ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၶၢဝ်ႇမၼ်းတႄႉ ၽႄႈၵႂႃႇထိုင်တၢင်းၵဵင်းတုင်ႉယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ ။ ထႅင်ႈ 2-3 ဝၼ်းတေမီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးမႃးထႅင်ႈယူႇ - ဝႃႈၼႆ ။


မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ် သႅပ်ႊထႅမ်ႊၿိူဝ် (2015) ၼႆႉတူဝ်တႅၼ်းမၢၼ်ႈ တင်းတူဝ်တႅၼ်းဝႃႉ ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် တီႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ။ တူဝ်တႅၼ်းမၢၼ်ႈ ဢူးတဵင်းၸေႃႇ လၢတ်ႈတီႈတူဝ်တႅၼ်းဝႃႉဝႃႈ - ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝႃႉလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵိုတ်းတိုၵ်း ပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း (NCA) ၊ ပေႃးဢမ်ႇလူင်းၸိုင် လွင်ႈယူႇသဝ်းဝႃႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁပ်ႉႁွင်း - ဝႃႈၼႆ ။


မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ (2015)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပၼ်ႁႃတႅပ်းမႆႉသေ ဝႃႉပွတ်းၸၢၼ်းတင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႆႈၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႃႇၵၼ် လႆႈမွၵ်ႈလိူၼ်ပၢႆ ။


ဝႃႉပွတ်းၸၢၼ်း (ၼႃႈလိၼ်သိုၵ်း 171 ၵုမ်းၵမ်) ၼႆႉ လုၵ်ႉတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ တၢင်းငဝ်ႈငုၼ်းပၢင်သၢင်းသေ ၶၢႆႉလူင်းမႃးမိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1998 လူၺ်ႈ ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵဝ်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ၊ ႁႂ်ႈလူင်းမႃးယူႇသဝ်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်းလႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ။


ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 2009 ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တဵၵ်းၸႂ်ႉႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁဵတ်းတပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် ၊ ၾၢႆႇဝႃႉဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ သွင်ၾၢႆႇလႆႈၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႃႇၵၼ် မႃးၵမ်းၼိုင်ႈ ။ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၶိုင်မိပ်ႇငႅၼ်းႁႂ်ႈဝႃႉပွတ်းၸၢၼ်း ပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းတၢင်းႁွင်ႇလႄႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ်မႃးၵမ်းၼိုင်ႈ ။