ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း (ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ 16 ၸုမ်း) ၸၢႆးၶိူဝ်းသႅင် တွပ်ႇလၢတ်ႈ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၶူင်းၵၢၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈၾၢႆ ၼႂ်းမိူင်းတႆး လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ လႆႈတွင်ႈထၢမ် ဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

(တွၼ်ႈ 5 သိုပ်ႇမႃးတွၼ်ႈ 4)

ထၢမ် - ၽွင်းယၢမ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လၢႆလၢႆတီႈ ၵေႃႈၼမ်ႉထူမ်ႈ (ၽွင်းႁူဝ်လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊသ်) ၊ ၵူၼ်းၵေႃႈ လႆႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၵိၼ်းၸႂ် ၊ ယူႇတီႈ ၸုမ်းသၽႃႇဝသေ ႁၼ်ထိုင် ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၽွင်ႈၶႃႈ ?။


တွပ်ႇ - ၼမ်ႉထူမ်ႈၼႆႉ တီႈၼိုင်ႈ ၾိင်ႈၾႃႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ။ မႃးတူၺ်းၶိုၼ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 50 ပီၼႆႉ ၾိင်ႈၾႃႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁႅင်းၸိူင်ႉၼႆ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁဝ်း ဢမ်ႇယၢမ်ႈထူပ်း သေပွၵ်ႈ ၊ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း လိူဝ်ပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2008 ၺႃးၽေး လူမ်းလႅင်ႉ လူင်ၼႃႊၵိတ်ႊသ် ၊ လူမ်းလႅင်ႉၼႆႉ ပၢႆမၼ်း ယင်းၶိုၼ်ႈမႃး ၽႅဝ်ၼႂ်း မိူင်းတႆးယူႇ ၊ ႁိူၼ်းပေႃး ပိဝ်ၵႂႃႇမူတ်း ။ ထီႉသွင် ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ (ဢိင်ႇသၼ်ႇ) တီႈတႃႈလိူဝ်ႇ ။ ပေႃးမိူင်း ပိူၼ်ႈတႄႉ ပိူၼ်ႈတေ ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈ ၊ ပိူၼ်ႈပိုတ်ႇပၼ် ၵူၼ်းတၢင်ႇ မိူင်းၶဝ်ႈၸွႆႈ ၊ မိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈ ၸွႆႈၵမ်းလဵ ဝ်၊ ၼႃႊၵိတ်ႊသ် ၵေႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ။


ၵမ်းၼႆႉၵေႃႈ မႃးၽေးၼမ်ႉ ထူမ်ႈထႅင်ႈ ။ ၼမ်ႉထူမ်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၾူၼ်တူၵ်းႁႅင်း ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၵေႃႈၾူၼ် တူၵ်းႁႅင်းယူႇ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈ ၼမ်ႉၼွင်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ မၼ်းမႃးပဵၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ။ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း ပၼ်သၽႃႇဝ ယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၵွႆယဝ်ႉ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ တတ်းမႆႉ ယႃႉပႃႇထိူၼ်ႇ ၼမ်လူၼ်ႉ ပူၼ်ႉတီႈ ။ တီႈၼိုင်ႈ တတ်းမႆႉၶၢႆ ယႃႉပႃႇထိူၼ်ႇ ။ တီႈသွင် တႃႇ တေႁဵတ်းသၢင်ႈ ၾၢႆၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈ တတ်းမႆႉ ၊ လူဝ်ႇလႆႈ တီႇၽဵဝ်ႈတီႈမၼ်း ။ တီႈသၢမ် တႃႇတေႁဵတ်း ႁူင်းၸၢၵ်ႈ ႁူင်းၵၢၼ် ၊ ႁဵတ်းႁိူၼ်း တႃႇၶွမ်ႊပၼီႊ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ တင်းယေးငိုၼ်း ႁဵတ်းႁိူၼ်း ၵူၼ်းၶၢတ်ႈယူႇ ၊  တႃႇတေႁဵတ်း တေႃႈၵႅတ်ႊသ် ၊ တႃႇတေႁဵတ်း ဝေႃႇႁႄႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈ တီႇၽဵဝ်ႈတီႈမၼ်း ။


မိူဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉမီး ပေႃးၼမ်ႉ ထွင်းလူင်းမႃး လႆလူင်းမႃး မၼ်းၵေႃႈ တေပႃးၶႅၵ်ႉမႃး ၊ ၶႅၵ်ႉမႃးပၢၼ်ႈ သႂ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၊ ႁၢၵ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၵေႃႈ ၵွတ်ႇဝႆႉ လိၼ်လႄႈ ၶႅၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉ ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ ၸုပ်ႇဝႆႉၼမ်ႉ ၊ ယႃႇႁႂ်ႈမၼ်း လႆလူင်း ၼႂ်းႁွင်ႈဝႆးဝႆး ။ ပေႃးဝႃႈ တတ်းမႆႉ မူတ်းယဝ်ႉ ၶႅၵ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ် ပၢၼ်ႈယဝ်ႉ ၊ ပေႃးၾူၼ်တူၵ်းႁႅင်း ၼမ်ႉၵေႃႈ လႆလူင်းၼႂ်းႁွင်ႈ ႁႅင်းႁႅင်း ၊ ပေႃးၼမ်ႉလႆလူင်း ၼႂ်းႁွင်ႈ ႁႅင်းႁႅင်း ဝႆးဝႆးၵေႃႈ မၼ်းၼွင်း ဝႆးဝႆးသေ လူင်းၵႂႃႇ ။


ပေႃးႁဵတ်းသၢင်ႈ ၾၢႆၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉ ၊ ၼမ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈၶဝ်ႈ ၼႂ်းၾၢႆ ၊ ပေႃးၼမ်ႉ ၶဝ်ႈၾၢႆၼမ် သမ်ႉၵူဝ်ၾၢႆ တႅၵ်ႇသေ ပွႆႇၼမ်ႉထႅင်ႈ ၊ သမ်ႉတေပွႆႇ ၼမ်ႉႁႅင်းႁႅင်း ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ဝႆႉၼမ်ႉ ဢၼ်ၾၢႆႁပ်ႉ လႆႈၵူၺ်း ၊ လိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ပွႆႇလူင်းၵမ်းလဵဝ် ၊  ၼမ်ႉၵေႃႈ တေၵႂႃႇထူမ်ႈတီႈ တႅမ်ႇတိၵ်းတိၵ်း ။ လွင်ႈၼမ်ႉၼွင်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈမီး လၢႆလၢႆပိူင် ။ ၵွပ်ႈၼၼ် လွင်ႈၵုမ်းထိင်းၼမ်ႉ ၊ ၵုမ်းၸွမ်း သၽႃႇဝၸိူဝ်းၼႆႉ ၶူင်းသၢင်ႈမၼ်း ၵွႆမူတ်းယဝ်ႉ ၊ ၵွပ်ႈၼႆ ႁဝ်းၸၢင်ႈလႆႈ ထူပ်းၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ ၸိူင်ႉၼႆ ။


ထၢမ် - လိုၼ်းသုတ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်း သၽႃႇဝ / သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႆႉသေ မီးၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶႂ်ႈၾၢၵ်ႇ တွၼ်ႈထိုင် ပီႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၽွင်ႈၶႃႈ ?။


တွပ်ႇ - ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၵူႈၵေႃႉလႄႈ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၊ တႃႇတေယူႇသဝ်း ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ တေမီးလုၵ်ႈ မီးလၢၼ် / လိၼ် / လႅၼ် / လွၼ် လႄႈသိုပ်ႇၵႂႃႇ ထႅင်ႈမိူဝ်းၼႃႈ ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ယႃႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉသေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇၶၢႆ မူတ်းမူတ်း ၊ ဢမ်ႇမႅတ်ႇပႅင်း ၵုမ်းၵမ်ၼႆ ပေႃးပၢၼ် လုၵ်ႈႁဝ်းမႃး တေလႆႈ ထူပ်းၽေးယဝ်ႉ ။ ထိုင်ပၢၼ်လုၵ်ႈ ႁဝ်းမႃး ဢမ်ႇပႆႇၵုမ်းငမ်း ထိုင်ပၢၼ်လၢၼ် / လိၼ် ႁဝ်းမႃးတေ လႆႈထူပ်းတၢင်း ယၢပ်ႇယဝ်ႉ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ တေႃႈလဵဝ် ၽေးသၽႃႇဝ လူင်ပဵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆ ၵူၼ်းတေပၢႆႈ ၵႂႃႇတီႈလႂ် ။ ႁဵတ်းသၢင်ႈၾၢႆ ၼမ်ႉတေလူၵ်ႈ ႁႂ်ႈၶၢႆႉဝၢၼ်ႈ ။ ၵွၼ်ႇတေႁဵတ်း ၾၢႆတႃႈသၢင်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2000 မႃး တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢွင်ႈတီႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလႆႈၶၢႆႉ ၵႃႈႁိုဝ်ယဝ်ႉ ၊ ဝၢႆးမႃးၵေႃႈ ၵူႈၸိူဝ်ႉ ၵူႈလွင်ႈလႆႈ ၶၢႆႉယူႇတိၵ်းတိၵ်း ။ ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးပၼ်ႁဵတ်းၾၢႆ တႃႇလၢႆလၢႆ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၼမ်ႉတေထူမ်ႈ ထႅင်ႈယဝ်ႉ ၊ ပေႃးၼမ်ႉထူမ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇယူႇ တီႈလႂ် ။ ၶူဝ်းၶွင် ၾိင်ႈသၽႃဝ တႆးၵေႃႈ မိူဝ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ တေႃႉၶၢႆႉပၢႆႈ ။


ၵွပ်ႈၼၼ် ႁဝ်းမႃးတူၺ်း ၶိုၼ်းဝႃႈ ပေႃးပၢႆႈဢွၵ်ႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းယူႇ တိၵ်းတိၵ်း လၢၼ် / လိၼ် / လွၼ်ႁဝ်း တေၵႂႃႇယူႇ တီႈလႂ် ။ တီႈ 1 ပၢႆႈၶဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၊ လုၵ်ႈႁဝ်း လၢၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ ၵႃႈတေလႆႈ ဢဝ်ဝတ်းဝႂ်ထႆး ၊ ၵွပ်ႈမႃးၵိူတ်ႇ မိူင်းၼႆႉ ၊ မႃးႁဵၼ်းမိူင်းၼႆႉ သေပဵၼ် ထႆးၵႂႃႇ ။ ပၢႆႈၶဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်း လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၊ ၵႂႃႇႁဵၼ်း လိၵ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း ။ ပၢႆႈၵႂႃႇမိူင်း ဢင်းၵိတ်ႉ မိူင်းတီႈသၢမ် ၵမ်းလိုၼ်းမႃး လုၵ်ႈလၢင်းႁဝ်း ၵေႃႈပဵၼ်ပိူၼ်ႈၵႂႃႇ ၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ  မႃးၶိုၼ်း ၊ ပၢႆႈၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁဵတ်းႁိုဝ်ယူႇ / ၵိၼ် ၊ ပၢႆႈၶဝ်ႈ ၸမ်ၽႂ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ် ။


ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် လုၵ်ႈႁဝ်း လၢၼ် / လိၼ် / လွၼ်ႁဝ်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း တေဢမ်ႇႁၢႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈ ၾၢင်ႉသတိ တႄႉတႄႉ ဝႃႈဝႃႈ ။ ၵၢၼ်ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဝ်း လၢၼ် / လိၼ် / လွၼ်ႁဝ်း ႁႂ်ႈယူႇလႆႈၵႂႃႇ မိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈ မႅတ်ႇပႅင်း ပႂ်ႉပႃး သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ / သၽႃႇဝ ပႃႇထိူၼ်ႇ ။ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈ တူၺ်းလီလီဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် သင်ယူႇ ၊ ၼမ်ႉတေထူမ်ႈ လႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ။ တေႃႈလဵဝ် ပႆႇလႆႈသၢင်ႈၾၢႆယႂ်ႇၾၢႆလူင် ၼမ်ႉပေႃးထူမ်ႈယဝ်ႉ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈၾၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈဢိူဝ်ႈ ဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ် ၵမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ ၊ ၾူၼ်တူၵ်းမႃးႁႅင်းလႄႈ ယူင်ႉသၢင်ႈ လွင်ႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်ၵုမ်းငမ်းၵၼ် ဢၼ်ၸုပ်ႇဝႆႉၵၼ် ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၼွင်း မိူၼ်သၽႃႇဝမၼ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵွႆမူတ်းယဝ်ႉ ၊ မၼ်းပႃးၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈလွင်ႈ ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၼၼ်လႄႈ ႁဝ်းလႆႈ ၺႃးၸၢၵ်ႇယူႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ။


ၶႃႈႁဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် သိင်ႇဝႅတ်ႉမႃး 12 ပီ ၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 12 ပီပူၼ်ႉမႃး ႁဝ်းၶႃႈ တေလႆႈၺႃး လိူဝ်သေၼႆႉ ထႅင်ႈၵွၼ်ႇၼႆ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇသေ လၢတ်ႈၼႄ ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ်ယူႇ ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ႁဝ်းၶႃႈ ၸၢင်ႈမႅတ်ႇ ပႅင်းပႂ်ႉပႃးၵုမ်းၵမ် ယဝ်ႉလႄႈ ယႃႇႁႂ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ သိုပ်ႇယႃႉလူႉလႅဝ် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ / သၽႃႇဝၵႂႃႇထႅင်ႈ ၼႆတႄႉ ဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ တၢင်းၼႃႈ ဢမ်ႇပူၼ်ႉထႅင်ႈ 5 ပီ ႁဝ်းၶႃႈ တေလႆႈၺႃး ၽေးသၽႃႇဝယႂ်ႇလိူဝ်ၼႆႉ ထႅင်ႈၵွၼ်ႇ ။
     

 (ယဝ်ႉယဝ်ႉၶႃႈ)