ၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်း TNI (Transnational Institute) ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄႈ ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 08/09/2015 သႂ်ႇဝႆႉ ဝၼ်းတီႈ 16/09/2015 ၊ တင်းမူတ်း မီးၼႃႈလိၵ်ႈ 25 ၼႃႈၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁူဝ် ႁုပ်ႈၵဵဝ်ႇၵပ်း ၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2015 ဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

ၼႂ်းၽိုၼ် ႁၢႆးငၢၼ်း TNI လၢတ်ႈဝႃႈ - ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇ တေလႆႈဢွင်ႇပေႉ ပတ်းၽဵဝ်ႈလႆႈ ၼႂ်းပတ်းပိုၼ်ႉ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းတင်း 7 ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ မၼ်းယၢပ်ႇ ။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ပေႉယၢပ်ႇၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ လွင်ႈတၢင်းဝႃႈ -


1.ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် လႆႈၶဵင်ႇ တႃႉၵၼ်တင်း ပႃႊတီႊ သၢင်ႇသီႈ (USDP) ၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပီ 2010 ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼႂ်းပီ (2015) ၼႆႉ ၶဝ်တေ လႆႈၶဵင်ႇတႃႉၸွမ်း ပႃႊတီႊ ၼူၵ်ႉယုင်း NLD ဢၼ်မီး ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် ပတ်းပိုၼ်ႉ ။


2.ၼႂ်းၶဝ် ( ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ) ၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ပႃႊတီႊ မီးမႃးၼမ်လႄႈ သဵင် / ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇ ။


3.ၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုဝ်း ပတ်းပိုၼ်ႉ တူဝ်ႈမိူင်း (NCA) ယင်းပႆႇလႆႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၊ တေလူင်းလၢႆးမိုဝ်း မိူဝ်ႈလႂ်ပႆႇႁူႉ ။ ပေႃးပႆႇလႆႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA ၸိုင် တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် ။ ပေႃးမီးလွင်ႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ၵေႃႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢင်တီႈ ၸၢင်ႈထုၵ်ႇပိၵ်ႉ ဢိုတ်းပႅတ်ႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2010 ၼၼ်ႉ ၊ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ၵိုင်ႇလႆႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ယဝ်ႉသေ ဢဝ်ၵၢၼ်ႉပႅတ်ႈ ။


4.ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လွင်ႈငိုၼ်းတွင်း ၊ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း ပႃႊတီႊ သၢင်ႇသီႈ (USDP) တင်း ပႃႊတီႊ ၼူၵ်ႉယုင်း (NLD) ၶဝ် ။ ပႃႊတီႊ သၢင်ႇသီႈ လႄႈ ၼူၵ်ႉယုင်း ၶဝ်ၼႆႉ ႁႃလႆႈငိုၼ်းၼမ် ၸၢႆႇလႆႈ ငိုၼ်းၼမ် ၊ ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ ႁႃလႆႈ ငိုၼ်းယၢပ်ႇ ၸၢႆႇၵေႃႈယၢပ်ႇ - ၼႂ်းၽိုၼ် ႁၢႆးငၢၼ်း လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ။


ၼႂ်းမၢႆမီႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ မီးဝႆႉဝႃႈ - ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈ ၸၢႆႇငိုၼ်းလိူဝ် 1 လၢၼ်ႉ (1,000,000) ၵျၢတ်ႈ ။ ငိုၼ်း 1 လၢၼ်ႉၼႆႉ ႁႃယၢပ်ႇ ႁႃယဵၼ်းတႃႇ ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇ ပႃႊတီႊ သၢင်ႇသီႈ ၼူၵ်ႉယုင်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ငိုၼ်းၼိုင်ႈလၢၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃး ပွင်ႇသင် ၊ ပဵၼ်ငိုၼ်းၸၢႆႇ လဵၼ်ႈၵူၺ်း ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ၸႂ်ႉ ၸၢႆႇပူၼ်ႉ 1 လၢၼ်ႉ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ငိုၼ်းဢၼ်ၸၢႆႇဝႆႉ ဢွၼ်ၼႃႈ ဝၼ်းတီႈ 08/09/2015 ၊ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 08/09/2015 တင်ႈတႄႇ ဝၼ်းလူင်းႁႃ သဵင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵႂႃႇၵူၺ်း ။


ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ထူပ်းတၢင်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ သေတႃႉ ပိူဝ်ႈတႃႇ ၶဝ်တေလႆႈ တီႈၼင်ႈ ၼမ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ယင်းမီးၶၢဝ်းယၢမ်း ႁဵတ်းလႆႈယူႇ ။ 1.ပေႃးၶဝ် (ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း) တူၵ်းလူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ ။ 2.ပေႃးၶဝ်ၸၢင်ႈ တူၵ်းလူင်း ဢမ်ႇၶဵင်ႇၵၼ် ၼႂ်းၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ။ (ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ တိုၵ်ႉမီး ရၶႅင်ႇၵူၺ်း) ။ 3.လွင်ႈလူင်း လၢႆးမိုဝ်း ၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုဝ်း ပတ်းပိုၼ်ႉ တူဝ်ႈမိူင်း (NCA) ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၊ ပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် မၼ်းတေပဵၼ် ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈ - ၼႆယဝ်ႉ ။


ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ - ပႃႊတီႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် တၢင်ႇမူႇ တၢင်ႇၸုမ်းၼႆႉ ယႃႇဝႃႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ၊ တႃႇတေ ဢမ်ႇၶေႉၼႂ်း ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼႆႉ ပေႃးဢုပ်ႇၵၼ် ဢမ်ႇလႆႈသေဢိတ်း - ဝႃႈၼႆ ။


ပဵၼ်ႁိုဝ် ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈ တႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2010 လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ - 1.ၾႃႉၾူၼ်လူမ်း ၵၢၼ်မိူင်း လီမႃး လိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ လွင်ႈႁႃသဵင်ၵေႃႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈ လိူဝ်ၵူႈပွၵ်ႈ ၊ ၵၢၼ်သိုဝ်ႇ (Media) ၵေႃႈ လွတ်ႈလႅဝ်း မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ ။


2.ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2010 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ UEC ၸတ်းၵၢၼ်ၵူၺ်း ။ ၵမ်းၼႆႉ မိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် တေၶဝ်ႈမႃး လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈ ပၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၊ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ လီလိူဝ်ပီ 2010 ။


3.ၵႃႈယိုၼ်ႈ ယွၼ်းပဵၼ် ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ ယွမ်းလူင်းမႃး ။ မိူဝ်ႈပီ 2010 လႆႈပၼ် 5 သႅၼ် (500,000) ၵျၢတ်ႈ ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ႉ / ပေႉၵၢၼ် လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်းငိုၼ်း ၊ ပေႃးထုၵ်ႇ ပေႇပႅတ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်း ။ ၵူၺ်းၵႃႈပီၼႆႉ လႆႈပၼ် 3 သႅၼ် ၊ သင်ဝႃႈ ပေႉၵၢၼ် လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်း ငိုၼ်းၼၼ်ႉ ။ ဢမ်ႇပေႉၵေႃႈ လႆႈၶႅပ်းသဵင် 12.5% ၼႆ ယင်းလႆႈၶိုၼ်း ။


ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼၼ်လႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း ၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈသင် ၊ ၵၢၼ်မိူင်း ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ပတ်းပိုၼ်ႉ လႄႈသင် ၊ မၼ်းတေ ယဝ်ႉၵႂႃႇ တီႈၼႆႈၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၊ တေလႆႈသွၼ်ႇဝႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ် ဢၼ်တႄႇ တူၼ်ႈမၼ်းၵူၺ်း ၊ တေလႆႈ ၾိုၵ်းႁဵတ်းသေ ႁဵၼ်းႁူႉၵႂႃႇ ၸွမ်းထႅင်ႈ တင်းၼမ်ယူႇ - လၢတ်ႈၼႄ ၼင်ႇၼႆ ။