ၵဵဝ်ႇၵပ်းၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တင်း ၾၢႆႇၽူႈၼမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း 4 ၸုမ်း ၶဝ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၵူၼ်းႁၼ်လီလႄႈႁၼ်ၸႃႉၼင်ႇၵၼ်။ လွင်ႈႁၼ်ၸႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်သၽႃဝၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ၾၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းႁဝ်း၊ မၼ်းႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁဝ်းႁၼ်မၼ်းဢမ်ႇလီ၊ ပေႃးမၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းသင် ၵေႃႈသႄႉၼႄးဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈ၊ ၵူၼ်းပႅတ်ႈလၢႆ။ ပေႃးမၼ်းႁဵတ်းလီၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းလီတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ႁဵတ်းလီပႆႇပဵင်းပေႃးၸိူဝ်းၼႆႉ၊ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်သၽႃဝ/ ထမ်းမၻႃးၶွင်ၵူၼ်းႁဝ်း။

RCSS တင်း KPC လႄႈၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈၶိုၼ်းလီၵၼ်ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ

တေႃႈၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12/02/2015 ဢၼ်ပဵၼ်ဝၼ်း ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 68 ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တင်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 4 ၸုမ်း (ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS ။ ႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNU ။ ၸုမ်းယၢင်းပုတ်ႉထ DKBA ၊ ၸုမ်းယၢင်း KPC ) မီးၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵႂၢမ်းပတိၺၢၼ်ႇ (Deed of Commitment) ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ်လႄႈ သၢင်ႈလွင်ႈၶိုၼ်းလီၵၼ် ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (for peace and National Reconciliation) ။ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉ တင်းမူတ်းမီး 13 ၸုမ်း၊ ၼႂ်း 13 ၸုမ်းၼႆႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းမီး 4 ၸုမ်း၊ ထႅင်ႈ 9 ၸုမ်း ဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်း။

ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ပႃးၼႂ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၶဝ် ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်တင်းသွင်ၾၢႆႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵိူဝ်းၵုမ် လႆႈၸႂ် တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉလီငၢမ်းယဝ်ႉသေ မႃးသႂ်ႇၵမ်ႈၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယူႇတီႈၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁၼ်ဝႃႈမၼ်းယင်းပႆႇပဵင်းပေႃးၼႆသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးမႂ်ႇၵေႃႈမီး။ လွင်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈဝႃႈ ဢၼ်သူၸဝ်ႈ (ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း)တၢင်ႇမႃးၼႆႉ တၢင်ႇမႃးဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ႁဝ်းယင်းပႆႇလႆႈဢုပ်ႇၵၼ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈႁဝ်းပႆႇလႆႈဢုပ်ႇၵၼ်သေ ႁဝ်းသမ်ႉတေလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇပဵၼ်- ၼႆယူႇ။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵႂႃႇၼႆႉ  ၵွပ်ႈပဵၼ်ဢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉၵမ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်လိူင်ႈဢၼ်လီၶႆႈၸႂ်။ ပေႃးႁဝ်းတူၺ်းၾၢႆႇလီမၼ်းၸိုင် လႆႈႁၼ်ဝႃႈ- 1.ၸွမ်ၸိုင်ႈလႄႈသင်၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈသၽႃးၶဝ်လႄႈသင် ၶဝ်ၵေႃႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ပၼ်ၵတိ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ- ၶဝ်ႁပ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊလ် (Federal Union) ယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊလ်ၼႆႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ (ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ) ဢမ်ႇႁပ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 1962 ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် လႆႈမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 53 ပီယဝ်ႉ။ သူပ်းပၢၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးတင်းႁိုင်ယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တိုၵ်ႉမႃးလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ပွၵ်ႈၼႆႉပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းတီႈၼိုင်ႈ၊ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလီၶိုၼ်ႈ။

2.ၵူႈပွၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၶွပ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉ၊ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလၢတ်ႈမႃးသေပွၵ်ႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶဝ်ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ တေတႄႇဢွၼ်တၢင်း တေမီးၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2015 ၼႆႉ။ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2015 ၼႆႉ တေပဵၼ်ႁၢင်လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊၿိူဝ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ႁူဝ်လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးလႄႈ ထုၵ်ႇလႆႈသွၼ်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈလီ။

3.ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈမႃးတင်းသဵင်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၽွၼ်းၵၢၼ်ၶွင် ၾၢႆႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း ၵူႈပီပီ။ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၾၢႆႇသိုၵ်းဝႃႈ  ၵၢၼ်ႁုၵ်ႉၶဝ်ႈ၊ မၢၼ်ႈဝႃႈ ထူဝ်းၸိတ်ႉ (Offensive) ၊ ၵႂၢမ်း NGO ဝႃႈ Proactive ။ ပေႃးႁဝ်းတူၺ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2011 တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁုၵ်ႉၶဝ်ႈၼႆႉ မီးပွၵ်ႈလဵဝ် ဝၼ်းတီႈ 17/8/2011 ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼႂ်းႁူင်းပွႆႇသဵင် ႁွင်ႉမွၵ်ႇၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတူၵ်းလူင်းၵိုတ်းယိုဝ်းသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း။ တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး ၾၢႆႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁုၵ်ႉၶဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပဵၼ်ၾၢႆႇတင်ႈႁပ်ႉၵူၺ်း။

ဢၼ်ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁုၵ်ႉၶဝ်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ-
(1) ၼႂ်းပီ 2012 ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၽႅၼ်တၢင်း (Roadmap) 7 ၶေႃႈသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ။

(2) ပီ 2013 ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈလွင်ႈၵိုတ်းယိုဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် [Comprehensive Union Peace and Ceasefire Agreement (CUPCA)] (1.လၵ်းၵၢၼ်။ 2.ၵိုတ်းယိုဝ်း။ 3.ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း။ 4.ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း မိူဝ်ႈၽွင်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ယူႇၼႆႉ တေလႆႈၶိုင်ပွင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်)။

(3) ပီ 2014 လၢႆးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၽိုၼ်လဵဝ် (One Text / Single Text Procedure) ။

(4)ၽိုၼ်တိုၵ်းသူၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ပီ 2015 ၵေႃႈ ယူႇတီႈတၢင်းၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶွင်ႊသီႊႁူမ်ႈတုမ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း (UNFC) ၵေႃႈ ၶိုင်ပွင်ဝႆႉ ပဵၼ်လၢႆးၼိုင်ႈ၊ ၸုမ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ UNFC ၾၢႆႇ RCSS, KNU ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းပတိၺၢၼ်ႇ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် (Peace Pledge Agreement သေ တေႃႇပေႃးလႆႈမႃး ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းပတိၺၢၼ်ႇ  (Deed of Commitment) သေလူင်းလၢႆးမိုဝ်း။ ဢၼ်လႆႈမႃး ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းပတိၺၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းၵၢၼ်ၵူႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ဢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁဝ်းၵေႃႈထုၵ်ႇလႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းယွၼ်းၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ (100) လႆႈသၢဝ်းထိုင်သၢမ်သိပ်း (20-30) ၵူၺ်းလူး၊ ႁဝ်းဢမ်ႇဢဝ်၊ ႁဝ်းဢမ်ႇတၢပ်ႈမႃးၸႂ်လဵၵ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်သဵတ်ႈၵႃႈသဵတ်ႈႁူဝ်ၵၼ်ၵူၺ်း။ ၵၢၼ်တေႃႇၵႃႈတေႃႇၶၼ်ၵၼ်ၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်သၽႃဝမၼ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁဝ်းၵႂႃႇၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈၼိုင်ႈသႅၼ် ၸွမ်းၼင်ႇႁဝ်းယွၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇသူႈလႆႈ၊ လႆႈသီႇႁႃႈမိုၼ်ႇၵေႃႈ ႁဝ်းဢဝ်သီႇႁႃႈမိုၼ်ႇၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵႂႃႇ။ ၵၢၼ်တေႃႇၵႃႈတေႃႇၶၼ်ၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈၵၢၼ်ႉ၊ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ် (ဢွင်ႇ)ၶၵ်ႉတီႈၼိုင်ႈသေ ပိူဝ်ႈတႃႇတေသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။

လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်သူၸဝ်ႈၼႆႉ ယင်းလီႁူႉလိူဝ်သေ ၵေႃႉဢၼ်တႅမ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ သၽႃး၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈသၽႃးၶဝ် ၸွင်ႇၶဝ်တေႁဵတ်းၸွမ်းၵႂၢမ်းၶဝ်၊ ၸွင်ႇၶဝ်တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၾႅတ်ႊၻရႄႊလ်၊ ၸွင်ႇၶဝ်တေပိုတ်ႇပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸူဝ်ႈပႆႇထိုင်လိူၼ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းပႂ်ႉတူၺ်းၵူၺ်းပႆႇပေႃး၊ ႁဝ်းၵေႃႈထုၵ်ႇလႆႈ ပၼ်ႁႅင်းဢီးၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း၊ သိုပ်ႇႁုၵ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း၊ တေႃႇၶဝ် (လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ) ပေႃးႁဵတ်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းဝႃႈဢမ်ႇပၼ်ယူႇပၼ်သဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။