ၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်း ဝၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်းၵမ်လုမ်ႈၾႃႉ လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 26 ဝၼ်းၼႆႉ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး (SSPP) ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၽဝ် ယႃႈမဝ်းၵမ် တီႈငဝ်ႈငုၼ်းဝၢၼ်ႈႁႆး။ ၾၢႆႇတၢင်းလွႆတႆးလႅင်းၵေႃႈ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သိုပ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵႂႃႇ။


ဝၼ်းသၢၼ်ၶတ်း ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်လုမ်ႈၾႃႉ လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ 26 ဝၼ်း (ပီ 2017)ၼႆႉ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA) ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၸိူဝ်းတီႉၺွပ်းလႆႈၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆပီ တီႈငဝ်ႈငုၼ်းဝၢၼ်ႈႁႆး ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ ၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်းၼႆႉ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ပွင်ၵၢၼ်လူင် ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း ၵေႃႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢၼ်ၶတ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်။

ပၢင်ၵႅဝ်ႈ ၸုတ်ႇၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် မၢႆတွင်း ဝၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်းၵမ်လုမ်ႈၾႃႉ တီႈငဝ်ႈငုၼ်း SSPP/SSA ဝၢၼ်ႈႁႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၸိူဝ်းတီႉၺွပ်းလႆႈမႃးတီႈၵူၼ်းၵိၼ် ၵူၼ်းၶၢႆတင်ႈတႄႇ ၼႂ်းပီ 2014-2016 လႄႈတေႃႇထိုင်ဝၼ်းတီႈ 30/05/2017 ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်တီႉၺွပ်းလႆႈယႃႈမဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပီ 2014 ယႃႈမႃႉ 210,765 မဵတ်ႉ။ ယႃႈၾိၼ်ႇလမ် 2.5 ၸွႆႉ။ ၼႂ်းပီ 2015 ယႃႈမႃႉ 173,794 မဵတ်ႉ၊ ယႃႈလမ် 3.1 ၸွႆႉ။ ၼႂ်းပီ 2016 ယႃႈမႃႉ 476,643 မဵတ်ႉ၊ ယႃႈလမ် 6.5 ၸွႆႉ၊ ၵူၼ်းသူႇၵိၼ်ယႃႈ 86 ၵေႃႉ။ ၼႂ်းပီ 2017 137,858 ၊ ယႃႈလမ် 4.4 ၸွႆႉ၊ ၵူၼ်းသူႇၵိၼ်ယႃႈ 28 ၵေႃႉ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ယႃႈၽိူၵ်ႇၵေႃႈ တီႉလႆႈတင်းၼမ်။


ႁူမ်ႈယႃႈမႃႉတင်းမူတ်း 999,060 မဵတ်ႉ၊ 16.5 ၸွႆႉ၊ ႁူမ်ႈဢမူႉ 138 ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈသပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ ၼႂ်းပီ 2014- 2015 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးပၢင်တိုၵ်းလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈ ၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပီ 2016 ဢမ်ႇမီးပၢင်တိုၵ်းလႄႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လႆႈ- ၼႆယဝ်ႉ။


ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA)ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ- RCSS/SSA တေသိုပ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇပေႃႇလသီႇ RCSS/SSA တမ်းဝၢင်းဝႆႉ။ တေသိုပ်ႇသၢၼ်ၶတ်း ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼွၵ်ႈမၢႆမီႈၵူႈမိူင်းမိူင်းၵႂႃႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈတူၵ်းလူင်း လႆႈၸႂ် ၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် မီးဝႆႉၼၼ်ႉ တေသိုပ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်း ငူပ်ႉငီႉ တိုၵ်းသူၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်တေပွင်သၢင်ႈၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်လႆႈ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး တင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၵၼ်ၵႂႃႇ- ၼႆယဝ်ႉ။


လိူဝ်သေၼၼ်ႉ RCSS/SSA လႆႈထတ်းႁၼ်ဝႃႈ- ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ် 9 ၶေႃႈ ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းသၢမ်ၾၢႆႇ RCSS/SSA, UNODC, CCDAC (ငဝ်ႈငုၼ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်-လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ) ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 27-28/10/2012 ၊ တႃႇပွင်သၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈသင်၊ တွၼ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ် တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ၵၢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်းၸိုင်ႈမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉ (NCA) မီးဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵၢၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် ၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇၸၢင်ႈပွင်သၢင်ႈၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်သင်လႆႈ- ၼႆယဝ်ႉ။


ယူႇတီႈ RCSS ယင်းတိုၵ်းသူၼ်းပႃးဝႃႈ- ၽွင်းယၢမ်းငဝ်းလၢႆး လၢႆၾၢႆႇဢဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ၶတ်းၸႂ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵႄႈၶႆပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ လူၺ်ႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (ပၢင်ၵုမ်လူင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ပၢင်လူင်)ယူႇၼၼ်ႉ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ထုၵ်ႇလီၸဵဝ်းႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ် ပိူဝ်ႈတႃႇၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ် ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ် တႃႇပွင်သၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ ၵူႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇ- ၼႆယဝ်ႉ။


ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈ ဝၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်းၵမ်လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တၢင်းပႃႇတီႇမိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UWSP/UWSA) ၵေႃႈ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် တီႈဝဵင်းမိူင်းပွၵ်ႉ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႉ။ တၢင်းတပ်ႉသိုၵ်းဢူၺ်းလီ ၻီႇမူဝ်ႊၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NDAA) ၸုမ်းမိူင်းလႃးၵေႃႈ ၸတ်းပၢင်ၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းလႃး ဝၼ်းတီႈ 26/06/2017 မိူဝ်ႈၼႆႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်း လႆႈႁူႉၸွမ်းၼင်ႇၼႆ။


လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 26 ပဵၼ်ဝၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်းၵမ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း (International Day Against Drug Abuse and Illicit Trafficking 26 June) ။ ပေႃးၶွပ်ႈထိုင်မႃးၼႂ်းဝၼ်းၼႆႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆလၢႆၸုမ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢိၵ်ႇတင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ လႆႈၸတ်းပၢင်ၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇႁႂ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းႁူႉၸွမ်း။


ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ၸုမ်းၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ ရႃၸဝတ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UNODC) ယၢမ်ႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၵႂႃႇဝႃႈ-ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ယႃႈၾိၼ်ႇဢွၵ်ႇၼမ်သုတ်းတီႈ 1 ပဵၼ်မိူင်းဢပ်ႊၾၵႃႊ ၼိတ်ႊသတၼ်ႊ။ ႁွင်းလူင်းမႃးတီႈ 2 ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈသမ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူၺ်း ဢွၵ်ႇယႃႈမဝ်းၵမ် 96% - ၼႆယဝ်ႉ။