မိူဝ်ႈၽွင်းႁူဝ်လိူၼ်ၼႆႉ မီးပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် လႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႃႈ ၽူႈတႅၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ 14 ၵေႃႉ တေၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ ။ ၼႂ်းၽူႈတႅၼ်း 14 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း 5 ၵေႃႉ ၊ MPC 2 ၵေႃႉ ၊ တူဝ်တႅၼ်းၸုမ်းယၢင်း 7 ၵေႃႉ ။

တူဝ်တႅၼ်းၼႂ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ

ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 02/12/2015 ၽူႈတႅၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ 14 ၵေႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ် လႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်း ပိူဝ်ႈတႃႇတေၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ ။ ၼႂ်းၽူႈတႅၼ်း 14 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ 5 ၵေႃႉလႄႈ တူဝ်တႅၼ်း သုၼ်ၵၢင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မၢၼ်ႈ (MPC) 2 ၵေႃႉ ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ထႅင်ႈ 7 ၵေႃႉ ပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်းၸုမ်းယၢင်း ။ တူဝ်တႅၼ်းတင်းသဵင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႃႈ ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် တီႈၼႂ်းမိူင်း ၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ဝႆႉ - ၼႆယဝ်ႉ ။


တီႈတႄႉမၼ်း ဝၼ်းလိုၼ်းသုတ်း တႃႇတေလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်း ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ ဝူင်ႈၵၢင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ( The Revolutionary armed Armed Forces of Colombia-FARC ) ၼႆႉ တေပဵၼ်ဝၼ်းတီႈ 23/03/2016 ၵိုတ်းထႅင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 3 လိူၼ်ပၢႆ ။ ပေႃးဝႃႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်း ဝၼ်းတီႈ 23 လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ် 2016 ၼႆႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 6 လိူၼ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ FARC ၵေႃႈတေလႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈ - ၼႆယဝ်ႉ ။


ပေႃးဝႃႈ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ်တီႈၼႂ်းမိူင်း ၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼႆ တေပဵၼ်ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ။ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈယူႇတီႈၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ The Economist ၵေႃႈ ႁၢႆးငၢၼ်းၵႂႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 31 လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊၿိူဝ်ႊ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းတီႈ 6 ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊပူၼ်ႉမႃး ။


ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း မိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လၢႆလွင်ႈ ။ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ 1.မီးၽႃသႃ 68 ၽႃသႃ ၊ ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းမီး 48 လၢၼ်ႉ ၊  ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 51 ပီယဝ်ႉ ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းယိပ်းဢမ်းၼၢၸ်ႈ (ဢႃႇၼႃႇ) ၵုမ်းၵမ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းဝႆႉ ။ ပေႃးတူၺ်းၸိုင် ပဵၼ်မိူင်း US ယိပ်းဢမ်းၼၢၸ်ႈဝႆႉ ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၵႃႉၶၢႆလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ မီးပၼ်ႁႃလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉႁႃတႄႇမိူဝ်ႈပီ 2012 မႃးၵူၺ်း ။


ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ တေႃႇပေႃးထိုင်လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ် ပီ 2016 ၼႆႉ ယင်းပႆႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းလႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် မႃးသေပွၵ်ႈ ။ ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈၵူၺ်း ။ ၵူၺ်းၵႃး ၸုမ်း FARC လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵိုတ်းတိုၵ်းၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဝႆႉသေ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆးပၢင်တိုၵ်းလူတ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ။ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈတႄႇပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တီႈမိူင်းထီႉ 3 တီႈမိူင်းၶိဝ်ႊၿႃႊ ။


ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၸုမ်း FARC ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်မီးလၢႆလၢႆၸုမ်း လႆႈႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ - ပဵၼ်ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ၊ ၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆ ၊ လၵ်ႉပႃးတူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ပွႆႇမၢၵ်ႇပွမ်း / တႅၵ်ႇလႄႈ ၵဵပ်းသိုၵ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇမႃးၼႄၵၢင်ၸႂ် ၼပ်ႉႁူဝ်လၢၼ်ႉၵေႃႉ ။


ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၶေႃႈလႆႈၸႂ် တႃႇတေဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵၼ် တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ မီး 6 ၶေႃႈၵူၺ်း ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်း 6 ၶေႃႈၼႆႉ တႃႇ 4 ၶေႃႈ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ် ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမႃးတူၺ်းတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ (ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ) သမ်ႉမီး 6 ႁူဝ်ၶေႃႈယႂ်ႇ လႄႈမီး 32 ႁူဝ်ၶေႃႈဢွၼ်ႇထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ ။


ႁူဝ်ၶေႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်း 6 ၶေႃႈ တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၼၼ်ႉ မီး 1. လွင်ႈတီႈလိၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၊ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ၸွမ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ ။ 2. လွင်ႈႁပ်ႉႁွင်း တႃႇႁႂ်ႈၸုမ်းဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသုၼ်ႇႁူမ်ႈ တႃႇၵၢၼ်မိူင်း ။ 3. လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တႃႇတေသၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ တႃႇတေၸွႆႈထႅမ် လွင်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ၶူင်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇတႅၼ်းတူၼ်ႈၾိၼ်ႇ ။ 4. လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် ထူပ်းၺႃးၽေး ၽွင်းပၢင်တိုၵ်း ၊ လွင်ႈထမ်းတြႃးမိူဝ်ႈၽွင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ။ ဢၼ်ပႆႇဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၵိုတ်း 5. လွင်ႈၵၢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်း ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈပူတ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၊ ပူတ်းတပ်ႉ ၊ လွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၼႂ်းတပ်ႉမႂ်ႇ ဢၼ်ၵေႃႇတင်ႈမႂ်ႇၶိုၼ်း ၸွမ်းလၢႆးဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ DDR ။ 6. လွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ ။ 2 ၶေႃႈၼႆႉ ဢၼ်ပႆႇလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်း တူၵ်းလူင်းၵၼ် ။


ပေႃးမႃးတူၺ်းႁူဝ်ၶေႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်း 6 ဢၼ် တီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၶဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၼႂ်းၶေႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ၶေႃႈတီႈ 4 ( လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် ၊ ထူပ်းၺႃးၽေး ၽွင်းပၢင်တိုၵ်း ၊ လွင်ႈထမ်းတြႃးမိူဝ်ႈၽွင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ) ။


ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇ Economist ၵေႃႈယင်း ႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ - သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းၽိတ်းလႄႈ လႆႈႁူမ်ႈသၢင်ႈႁဵတ်းၽိတ်း ၽွင်းယၢမ်းပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉ တေတႅပ်းတတ်းပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်တႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် 5-8 ပီ ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ႁဵတ်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႈတေလႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၶင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ၵူၺ်း ၊ တေဢမ်ႇလႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးဝႃႈႁဵတ်းၽိတ်းယူႇလႄႈ သမ်ႉဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၽိတ်းၸိုင် တေပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇတူၵ်းၶွၵ်ႈ 20 ပီ ။ မၢႆမီႈၶေႃႈၼႆႉ တေႁူမ်ႇငမ်းပႃးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ FARC ၼင်ႇၵၼ် - ၼႆယဝ်ႉ ။


ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေၵႂႃႇမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ယူႇတီႈၽူႈတႅမ်ႈၵေႃႈႁၼ်ဝႃႈ တူဝ်တႅၼ်းၸုမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း တူဝ်ထူပ်းတီႈမိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၼႆႉၵူၺ်းပႆႇပေႃး ၊ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မိူင်းၶူဝ်ႊလမ်ႊၿီႊယိူဝ်ႊၵေႃႈ တေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ ။