တီႈပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆး ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈပီမႂ်ႇ 2110 ၊ သူင်ႇသင်ႇပီၵဝ်ႇ 2109 တီႈဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ၊ လႆႈၸတ်းပႃး ပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈ လွင်ႈၽႃးသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး ၊ မီးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းတႆး မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ပၼ်တၢင်းႁူႉလၢႆလၢႆၵေႃႉ ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းသဝ်တီႈ 12/12/2015 လိူၼ်ၸဵင်ႇမႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ (ၸွမ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း မိူင်းတႆး) ၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၵဵင်းမႆႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆး တီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ဢိူင်ႇသီၽုမ်း မိူင်းၵဵင်းမႆႇ ၊ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပႃး ပၢင်ဢုပ်ႇၶႆႈ လွင်ႈၽႃးသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးသေ မီးၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်တႆး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ပၼ်တၢင်းႁူႉလွင်ႈၽႃးသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၊ လွင်ႈထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးလၢႆလၢႆၵေႃႉ ။ မီးၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းမွၵ်ႈ 50-60 ၵေႃႉ ။


ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ - 1. လုင်းၸၢႆးမႂ်ႁွင်း တႆးတုမ်ၵႅၼ်ႇ လၢတ်ႈလွင်ႈၶိူဝ်းတႆးတင်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ။ 2. မႄႈၶူးႁၢၼ်ၼူၼ်း လၢတ်ႈလွင်ႈ တႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလေႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼမ် ။ 3. ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၵဵင်းမႆႇ ၸၢႆးသႅင်ယ လၢတ်ႈလွင်ႈၶိူဝ်းတႆးယူႇလႆႈမႃး ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ပီ ။ 4. ၽူႈထတ်းထွင်လိၵ်ႈ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၸၢႆးႁၵ်ႉၶိူဝ်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း လွင်ႈၸႂ်ႉထွႆႈၵႂၢမ်းၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ပၢင်လူင် ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶူးဝႃးၸၼ်တရင်းသီၵေႃႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပၼ်ဢေႃးဝႃတ ပၼ်ပွလ်းဝၼ်းလီပီမႂ်ႇတႆး ႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးတင်းသဵင်ႈ ယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ။


မႄႈၶူးႁၢၼ်ၼူၼ်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ - ႁဝ်းၶႃႈယၢမ်ႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈမႃး ၊ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈမႃး ၊ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈ လေႃးပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽိူဝ်ႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတႆး လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈမီးပၼ်ႁႃမႃး ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼိုင်ႈၶေႃႈ တႃႇပိၼ်ႇပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ။ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သေ လႆႈၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပၢင်ၵမ်ႉၵေႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1980 မႃးလႄႈ မီးၵၢၼ်ၵိူဝ်းၵုမ် ၽူႈၸိူဝ်းမီးပိုၼ်ႉႁူႉၵဵဝ်ႇၵပ်းလိၵ်ႈလၢႆးသေ  မီးၵၢၼ်ၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး မႃး ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈမီးၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၼမ်မႃး ၊ ၽူႈႁၵ်ႉၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းၼမ်မႃး ၊ ႁွတ်ႈမိူင်းလႂ် ဢဝ်မႆႉမိူင်းၼၼ်ႉႁဵတ်းတွၵ်ႇ ဢဝ်မွၵ်ႇမိူင်းၼၼ်ႉပၵ်းၼႆသေတႃႉ လိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလိုမ်းၵၼ် ၊ ပူၵ်းပွင်ၵၼ်မႃးလႄႈ လႆႈဝႃႈႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယူႇ ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈမီးၽူႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ သူၵဝ်ႁဝ်းႁႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်းမႃး ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ပီႈၼွင်ႉတႆးယူႇမိူင်းထႆးၵေႃႈ လၢတ်ႈပႃးၵႂၢမ်းထႆး ၊ ယူႇမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ လၢတ်ႈလေႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ - ဝႃႈၼႆ ။


ၶူးၸၢႆးမႂ်ႁွင်း လၢတ်ႈဝႃႈ - ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းသင်တႆးႁဝ်း တီႈၼိုင်ႈလႄႈတီႈၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၊ ၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်သမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမိူၼ်ၵၼ် ။ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇၼိုင်ႈသွင်သၢမ်မိူၼ်ၵၼ် ၊ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃမိူၼ်ၵၼ် ၊ ယူႇလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း ၼႂ်းလၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁူမ်ႈတုမ်ၵၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ်လႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ ။ ၶိူဝ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇမီးလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း ၊ ၵိူတ်ႇယႂ်ႇမီးမႃးၽႄႈမႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵူၺ်းလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ် - ဝႃႈၼႆ ။


ၸၢႆးသႅင်ယ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝႃႈ - ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းယူႇလႆႈမႃးသီႇႁဵင်ပီပၢႆ ၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်ယူႇလႆႈမႃး သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ႁဝ်းမႃး ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မီးဢွၵ်းဢေႃဢၼ်လႅတ်းၽၢႆၽႂ်း ၊ ႁူႉလႆႈၼိူဝ်ၾႃႉတႂ်ႈလိၼ် ၊ မေႃႁႃၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်း ၊ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းဢိူင်ႇ ၊ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉ ။ ဝႂ်မႆႉဢၼ်ၶဵဝ်ၸိဝ်းငိဝ်းၵေႃႈ ႁဝ်းမေႃလိူၵ်ႈၵိၼ် ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် တႆးႁဝ်းယူႇမႃးလႆႈ သီႇႁဵင်ပီပၢႆၼႆႉ ၵိုင်ႇလီယွင်ႈယေႃးတႄႉတႄႉ - ဝႃႈၼႆ ။


ၸၢႆးႁၵ်ႉၶိူဝ်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝႃႈ - တီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉၸွမ်းပိူင် “ လၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ် - တႅမ်ႈၽႂ်မၼ်း ” ( Speak universally, write locally ) ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉမီးၼမ် ။ တႆးႁဝ်းဢၼ်လူင်းၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉ ဢုတ်ႉတရ ယူႇၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႊၻီႊယိူဝ်ႊ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈတႆးဢႃးႁူမ် ဢႃးသမ်ႇၵေႃႈမီး ။ ဢၼ်လူင်းၸွမ်းၼမ်ႉၵဵဝ် ၼမ်ႉမၢဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇတႆးၼိူဝ် တႆးမၢဝ်း တႆးသႃ တႆးၶမ်းတီႈ တႆးလႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးလိၵ်ႈလၢႆးႁင်းၵူၺ်း ။ လူင်းမႃးတၢင်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၶွင် တႆးလိုဝ်ႉ တႆးၶိုၼ်ၵေႃႈမီးလိၵ်ႈလၢႆးႁင်းၵူၺ်း ။ လၢဝ်း ထႆး ၵေႃႈမီးႁင်းၵူၺ်း၊ တႆးႁဝ်းလူင်းမႃးၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၶူင်းၵေႃႈ မီးလိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း ႁင်းၵူၺ်းထႅင်ႈ ၊ လိၵ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉလၢႆးလၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ် - တႅမ်ႈၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ - ဝႃႈၼႆ ။
 

ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ယင်းမီးရၢင်းဝလ်း (သူး) ၼမ်ႉၸႂ် တွၼ်ႈမွပ်ႈပၼ်တီႈ မေႃႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ၸိူဝ်းလႆႈႁပ်ႉမွၵ်ႇမႃး လဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ပၼ် တီႈပၢင်ပွႆးပီမႂ်ႇတႆး ၵဵင်းမႆႇပီ 2110 ၼီႈ ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸၢႆးသၢႆၾူၼ် ၊ ၸၢႆးမိူင်းၶမ်း ၊ ၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း ၊ ၼၢင်းၼွင်ႉတၢၼ် ၊ ၼၢင်းၵဵင်ၸၢမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ။