ထၢမ်- လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ ႁဝ်းတေၸႂ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ် ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးၵႂႃႇပိူင်လဵဝ်လၢႆးလဵဝ်ၵၼ်၊ တၢင်းတူၵ်းၵႂႃႇ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ။ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

တွပ်ႇ- လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ ႁဝ်းလၢတ်ႈယူႇတႃႇသေႇ၊ ႁဝ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇၶႅၼ်ႇလွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ မႄးၸိူင်ႉႁိုဝ် ႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းလၢတ်ႈယူႇတႃႇသေႇၼႆႉ 1.လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၵၼ်၊ ပဵၼ်ပိူင်လဵဝ်ၵၼ်။ ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၵဝ်ႇၶႅၼ်ႇမႂ်းၶႅၼ်ႇသေ ၵဝ်မႄးမႂ်းမႄးယဝ်ႉ ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်၊ ၵမ်းလိုၼ်းမႃးႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ၶုၺ်ႈ တၢင်းမူတ်း။ ပေႃးမႄးယဝ်ႉ ၼႆႉပဵၼ်ၶွင်ၵဝ် ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်ၶွင်မႂ်းၼႆသေ ယွမ်းႁပ်ႉၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈလၢႆး၊ မၼ်းပဵၼ်ယႃႉလိၵ်ႈလၢႆး။ 2.လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်းမီးၸၼ်ႉ။ ပေႃးလိၵ်ႈတႆး မီးၸၼ်ႉ ၵူၼ်းၸင်ႇမီးၸၼ်ႉ၊ ပေႃးလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇမီးၸၼ်ႉၼႆ ၵႆႉထၢမ်ၵၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းတေၸႂ်ႉတီႈလႂ်၊ ပေႃးမေႃတႅမ်ႈမေႃဢၢၼ်ႇၵေႃႈပေႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးၸိူင်ႉၼႆ ၵူၼ်းႁဝ်းဢမ်ႇထၢင်ႇယႂ်ႇလိၵ်ႈတႆးႁဝ်း။ ပေႃးဢမ်ႇထၢင်ႇယႂ်ႇ လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး၊ ပေႃးဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈတႆး ဢမ်ႇႁူႉပိုၼ်းတႆး၊ ၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး။

ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်း ၶၢဝ်းယၢဝ်းမႃးၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလိၵ်ႈႁဝ်းတူၵ်းၵေႃႈဝႃႈလႆႈ၊ ပေႃးလွၵ်ႈတူၵ်းၵေႃႈ တၢင်းႁူႉတူၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁူႉလွင်ႈမၢၼ်ႈၼမ်လိူဝ်တႆး၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈတႆးသေ ၵႂႃႇထၢင်ႇယႂ်ႇ မၢၼ်ႈၵူၺ်း။ ႁူႉလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈႁူႉၽိတ်းၽိတ်းၽူၼ်ၽူၼ်။ ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၼႆၵေႃႈ ႁူႉလွင်ႈမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ သမ်ႉႁူႉလွင်ႈ ၵမ်ႇၽႃႇၵူၺ်းၼႃႇ၊ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈမိူင်းႁဝ်း၊ ၾိင်ႈငႄႈ ႁိတ်ႈႁွႆးႁဝ်းဢမ်ႇမီး။ ဢၼ်ႁဝ်းမီးတူဝ်ထူပ်းမႃး ၵေႃႉၼႆႉမၼ်းႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းမႃး မၼ်းၶႅၼ်ႇ၊ မၼ်းၶႅၼ်ႇသင် ႁဝ်းၵေႃႈ ထၢမ်တူၺ်း၊ ဢၼ်မၼ်းၶႅၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ထႅင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ၊ မၼ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်းသၽႃဝၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈ လႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး။ မိူၼ်ၼင်ႇ မၼ်းၼႆႉၶႅၼ်ႇဢိူဝ်ႈၼႆ မၼ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၶူဝ်လႆၸဵတ်းသိၵ်ႈ ၼၼ်ႉ မၼ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇယူႇသိၵ်ႈတီႈၸဵတ်းပုၼ်ႉယဝ်ႉ၊ သိၵ်ႈၼိုင်ႈသိၵ်ႈသွင် မၼ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈ မၼ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ် ၶိုၼ်ႈ လႆႈ၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈၼမ်။ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းသမ်ႉ မီးယူႇတီႈသိၵ်ႈၼိုင်ႈတိၵ်းတိၵ်း၊ ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉတႃႇတေ မေႃၶိုၼ်ႈ။ ၸင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၸႃႇတိမိူင်းႁဝ်းတင်း ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ပေႃးမႃးယွမ်းႁပ်ႉၵၼ်ၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇ ၸၢင်ႈဝၢင်းၶူဝ်လႆ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သိၵ်ႈ ပဵၼ်သိၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈလႆႈၼႆႉၵေႃႈ ပႃးဢၼ်ၼႆႉ။

ၶႃႈလၢတ်ႈသေ ပီႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ ယင်းဢဝ်တႅမ်ႈယူႇ၊ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်းသေပွၵ်ႈ၊ ပေႃးတေပူၼ်ႉၼႆ မၼ်းၶိုၼ်းဝႅၼ်တူၵ်းတိၵ်းတိၵ်း၊ ဢၼ်ၼႆႉ   မၼ်းတႄႇၶိုၼ်း ၵၶင တိၵ်းတိၵ်း။ ၼႆႉၵေႃႈယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းဢမ်ႇမီးပဵၼ်ၶၼ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃးလူး၊ ၵူႈၸုမ်းၸုမ်း ႁဝ်းတိုၼ်း ႁတ်းလၢတ်ႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ၊ ယႂ်ႇယႂ်ႇယဝ်ႉၶိုၼ်းတူၵ်း၊ 55 ပီၼႆႉ၊ KNU ၶႅၼ်းၼမ် လိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၶဝ်ၼႆႉတင်ႈတႄႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃး 1949 ၊ ၼႆႉၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ် ၸႃႇတိတင်း ၵူၼ်းဢၼ်ယဝ်ႉလိၵ်ႈတၢင်းၼွၵ်ႈ မႃးၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈၵၼ်၊ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉၾၢႆႇၵေႃႉတၢင်း။

ႁဝ်းၵေႃႈၵႆႉဝႃႈတီႈၵူၼ်းၼႂ်းမူႇၸုမ်းႁဝ်းဝႃႈ ၵူၼ်းမေႃဢင်းၵိတ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမႃးၽွမ်ႉၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သင်၊ ၵူၼ်းမေႃ ဢင်းၵိတ်းၼင်ႇၵၼ်မႃးထဵင်ၵၼ်၊  ၵဝ်သမ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းပၼ်သူ ၵွပ်ႈၵဝ်ဢမ်ႇမေႃဢင်းၵိတ်း။ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆလၢႆလၢႆ တင်ႈတႄႇပၢၼ် SURA ၶိုၼ်ႈမႃး။ ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈလွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ။

ထၢမ်- လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပီႈၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ မႃးပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းတီႈမၢၵ်ႇၵႅင်း၊ ဢၢၼ်းႁဵၼ်း လၢႆၽႃသႃ။ ႁူင်းႁဵၼ်းတီႈလွႆတႆးလႅင်းၵေႃႈ မီးထိုင်ၸၼ်ႉ 10 ယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၵူၼ်းယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈမၼ်းဢေႇ လႄႈ ၵူၼ်းၶဝ်ႈမၼ်းပႆႇၼမ်။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတီႈၵဵင်းတုင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ပိူင်လဵဝ်ၵၼ်တင်း လွႆတႆးလႅင်း။ ပီႈၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ သွၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸႃၵေႃႈလီ၊ လၢႆးပူင်သွၼ်ၵေႃႈလီ မိူဝ်းၼႃႈမႃး ၸွင်ႇၸၢင်ႈပဵၼ် ပၼ်ႁႃ ယႂ်ႇထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၶႃႈႁႃႉ။

တွပ်ႇ- ပေႃးၵဵဝ်ႇၵပ်းတူဝ်လိၵ်ႈတႄႉ ႁဝ်းထၢင်ႇမၼ်းတေဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃသင်၊ ၵွပ်ႈဝႃႈႁဝ်းႁပ်ႉမူႇ/ပိူင် ပပ်ႉလိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ်၊ ပၢႆးပၺ်ၺႃမိူင်းတႆး၊ ႁဝ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်းႁပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ။ ႁဝ်းႁပ်ႉဢၼ်ၼႆႉသေ ဢၼ်ႁဝ်းပိၼ်ႇၽႃသႃၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈၼႆႈသေပိၼ်ႇမႃး၊ လၵ်းလၵ်းမၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ။ ႁဝ်းယႃႇပေတူၺ်းႁူင်းႁဵၼ်း တီႈလွႆတႆးလႅင်း လႄႈ ဢၼ်ပီႈၸၢႆးၾႃႉႁဵတ်းၵူၺ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၽႂ်ႁဵတ်းၵေႃႈလႆႈ။ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ် ဢၼ် RCSS ၵုမ်းဝႆႉၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီး ႁႃႈႁဵင် (5000) ပၢႆ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းမီး 205 လင်၊ ႁဝ်းဢဝ်ပပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပူင်သွၼ်၊ ဢၼ်ပႃႈၶိူဝ်းသႅၼ် ပိၼ်ႇတႅမ်ႈ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈၼၼ်ႈသေ ႁႂ်ႈမၼ်းမီးၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ႁဝ်းပၼ်ႁႅင်းမႃးယူႇတႃႇသေႇ၊ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ႁဝ်းပၼ်ႁႅင်းယူႇ၊ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းမိူဝ်းတိူင်ႇပၢင်ႇ / ၵိူဝ်းၵုမ် ပီႈၸၢႆးၾႃႈ၊ တေႁဵတ်းလႆႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်။

ပီႈၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈဝႃႈ မၼ်းလီယူႇ၊ ႁဵတ်းၵႂႃႇလႃႈ။ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ႁႂ်ႈမၼ်းပိၼ်ႇၽႃသႃၸၼ်ႉၸွမ်သေ မႃးပၼ်ႁဝ်း သွၼ်ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်သင်၊ ပေႃးလွင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇႁဝ်းတင်းပီႈၸၢႆးၾႃႈတႄႉ မၼ်းတေဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ သင်ၵၼ်။ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼႆႉ ပိူင်သွၼ် တင်း ပပ်ႉသွၼ်၊ ပိူင်သွၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈမၼ်းၶဝ်ႈၵၼ်၊ ၵႂႃႇသွၼ်တၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈ၊ ၵႂႃႇသွၼ်တၢင်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈ၊ ၵႂႃႇသွၼ်တင်း ၵမ်ႇၽႃႇၵေႃႈႁႂ်ႈလႆႈ၊ ႁႂ်ႈၵႂႃႇလႆႈတင်းမူတ်း၊ ပိူင်သွၼ်ၼႆႉလမ်ႇလွင်ႈ။

ထၢမ်- မိူဝ်ႈလဵဝ် မႃးထိုင်ၵၢပ်ႈပၢင် IT ၼႆႉ ၼႂ်းၶိူင်ႈ/ထူဝ်းရသပ်း မိုဝ်းထိုဝ်၊ ၼႂ်းၶွမ်းၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼင်ႇၵၼ်ယူႇ၊ ယူႇၼႂ်းၶိူင်ႈမိုဝ်းထိုဝ် ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးႁႃၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်၊ ၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃဢၼ်လီမႆႈၸႂ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ လွင်ႈၼႆႉ ယွၼ်းၸဝ်ႈႁဝ်း လၢတ်ႈၼႄတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၽွင်ႈ -

(ၶႅၼ်းတေႃႈသိုပ်ႇပႂ်ႉလူဢၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းလၢတ်ႈ လွင်ႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ႁၵ်ႉၽႅၼ်ႇလိၼ်၊ ႁၵ်ႉလိၵ်ႈလၢႆး ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်)။