ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ယႂ်ႇ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း၊ ပေႃးၸႂ်ယႂ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်း ၽိတ်းယဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်ၵူၺ်းပႆႇပေႃး မိူင်းမၢၼ်ႈၸၢင်ႈၵွႆၵွၼ်ႇ။

ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ၸွမ်သိုၵ်းယွတ်ႈသိုၵ်း လၢတ်ႈဝႃႈ- မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ငဝ်းလၢႆးၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉပုတ်ႈၵူၺ်း (ငဝ်းလၢႆးဢမ်ႇသုၵ်း ဢမ်ႇလိပ်း)၊ ယင်းပႆႇပဵၼ်ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၼ်တႄႉမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ၶၢဝ်းတၢင်းၼႃႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈမၢၼ်ႈတိုၵ်ႉၸႂ်ယႂ်ႇဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဝ်းၼႆႉ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းဢိူဝ်ႈ၊ ႁဝ်းဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၵႄႈလႆႈဢိူဝ်ႈ၊ ႁဝ်းဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းၽဵဝ်ႈၶဝ် (ၸုမ်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း) လႆႈဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးၶဝ်တိုၵ်ႉယုမ်ႇယမ်ၸိူင်ႉၼႆ ၶဝ်ၽိတ်းယဝ်ႉ။ ယႃႇဝႃႈတေၵတ်းယဵၼ် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႈၵွႆၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်မၼ်းယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ။

မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄတူဝ်ယၢင်ႇဝႃႈ- ပေႃးဝႃႈၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်းလီႉပီးယိူဝ်း၊ ၶၢဝ်းတၢင်း 6 လိူၼ်ၵူၺ်း ၵတ်ႇတႃးၽီႉ ၵွႆၵႂႃႇ၊ လွင်ႈၼႆႉယွၼ်ႉၵွပ်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်း။ ၸင်ႇဝႃႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်း/တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းၼမ်ၼမ်။ ထုၵ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႃႈ ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇ ဢၼ်လႂ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇ။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ႁဝ်းတၵ်းလႆႈမီးပဝ်ႈမၢႆ ပဵၼ်ယႂ်ႇပဵၼ်လၵ်းဝႃႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ႁဝ်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းပဵၼ်သင်၊ ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်သင်၊ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈ ပၢၼ်သင်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းယူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ ပေႃးႁၼ်တွၼ်ႈၽႂ်တွၼ်ႈမၼ်းသေ ၶိုၼ်းၶဵင်ႇတႃႉၵၼ် ၵမ်းလိုၼ်းမႃးၵေႃႈသုမ်းတင်းၵူႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢွင်ႇပေႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ၵူၼ်းမီးပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈၼမ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမီး ပၺ်ၺႃဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်၊ မီးပၺ်ၺႃသေဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ မိူၼ်တင်းဢမ်ႇမီးၵူၺ်း။ လွင်ႈၵူၼ်းမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ႁဝ်းမီး 3 လွင်ႈ။ 1.ပႂ်ႉတူၺ်းငဝ်းလၢႆး။ 2.ဢမ်ႇဢူတ်းယိူၼ်ႉလႆႈတၢင်းတုၵ်ႉၶ။ 2.ႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈတေဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူင်ႉႁိုဝ်။

လွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်းငဝ်းလၢႆးၼၼ်ႉ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းလႆႈမႃး 56 ပီယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတေၵုမ်ႇပႂ်ႉတူၺ်း ငဝ်းလၢႆးယူႇတိၵ်းတိၵ်းၵေႃႈ တေတၢႆပႅတ်ႈလၢႆလၢႆၵူၺ်း ငဝ်းလၢႆးဢမ်ႇလီသေပွၵ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆးလီဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းသၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းငဝ်းလၢႆး။ ၵူၼ်းမီးပၺ်ၺႃၶဝ်ၼႆႉ 1.ၵမ်ႈၼမ်တူၺ်းငဝ်း လၢႆးၼမ်သေ သၢင်ႈငဝ်းလၢႆး။ 2.ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ၽူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႉလႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈယၢပ်ႇဢမ်ႇမီး၊ ယၢပ်ႇၵူႈၵေႃႉ ယၢပ်ႇၵူႈမိူင်း၊ ယၢပ်ႇဢေႇလႄႈ ယၢပ်ႇၼမ် မၼ်းတိုၼ်းမီး။ တၵ်းလႆႈႁတ်းယၢပ်ႇ ပိုၼ်ႉပွႆႇတူဝ်ၸႂ် (ႁတ်းၸုၼ်ႉ)၊ ၵမ်ႈၼမ်ၵူၼ်းမီး ပၺ်ၺႃႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးသူႈပိုၼ်ႉပွႆႇ(ၸုၼ်ႉ)လႆႈ၊ ဢၼ် ပိုၼ်ႉပွႆႇ(ၸုၼ်ႉ) လႆႈ မၼ်းဢေႇ။ 3. ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈတႄႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မႃးၵေႃႈ မီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်း/ ၼမ်ႉၸႂ်ပႅင်းၸင်းမၢၼ်ႈ သေလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈတေဢဝ်မိူင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းဝႃႈႁၵ်ႉမိူင်း၊ ၽိူဝ်ႇထိုင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃး မီးသိုၵ်း ၶိုၼ်ႈမႃး၊ မီးၼႃႈတီႈ (ပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ၵုမ်းၵမ်)မႃးယဝ်ႉ၊ မီးမႃးလၢႆးၵိၼ်ၵျေႃႇမၼ်းယဝ်ႉ သမ်ႉၶႅၼ်ၵၼ် ႁိမ်ၼႃႈတီႈ ၵၼ်၊ ဢမ်ႇၶႅၼ်ၵၼ်လွင်ႈဝၢၼ်ႈ မိူင်းယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶႅၼ်ၼႃႈတီႈၵၼ်လႄႈ တႆးတိုၵ်းၵၼ်မႃး 20-30 ပီ၊ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းတိုတ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ။

ၵၢၼ်လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း မီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်းသေ မႃးၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇႁူႉလၢႆးဢဝ်မိူင်း။ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉ (သေႃးယၼ်ႇတ) ဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမီးပၺ်ၺႃ ၵမ်ႈၽွင်ႈ မႃးၸွႆႈၸဝ်ႈၼွႆႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉမႃးၽိတ်းၸဝ်ႈၼွႆႉ။ ၵူၼ်းမီးပၺ်ၺႃၼမ် မေႃဢိင်းၵလဵတ်ႈၼမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ႁဝ်းႁၼ်မႃး ဢမ်ႇပေႃးမေႃၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်- ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ။