ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢုပ်ႇလွင်ႈ ၵေႃႇတင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇဢမ်းၼၢၸ်ႈ (ဢႃႇၼႃ)။ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး လၢႆပွတ်းတွၼ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းၼမ်။

ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 25-27/05/2014 ၸုမ်းယူးရွပ်ႉတူင်ႉၼိုင်တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ (EBO) ၊ ၸုမ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ (PI) ဢၼ်ပၵ်းလုမ်းတီႈၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး၊ ၸုမ်းသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၸိုင်ႈတႆး (NGSS) ဢၼ်ပၵ်းလုမ်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၸုမ်းၸိုင်ႈမိူင်းၾႅတ်းၻရႄႇလ် (FOF) ဢၼ်ပၵ်းတီႈမိူင်းၶႅၼ်ႇၼၻိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း (Workshop) တီႈႁူင်းႁေႃထမ်ႇမႃႇရူင်ႇ ၸဵင်ႉၵျူဝ်းၸႅပ်ႉ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ ဝွၵ်ႇႁွင်ႉထိုင်ပီႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်း ပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ၸုမ်းတူင်ႇ ဝူင်းၵူၼ်း၊ ၸုမ်းတူဝ်တႅၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈ တင်းမူတ်း 100 ပၢႆ ။

ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းမီးႁူဝ်ၶေႃႈ 3 လွင်ႈ။ 1.လွင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႉၻရႄႊလ် (Federalism) ။ 2.လွင်ႈလူတ်း ငဝ်ႈငုၼ်းၵုမ်းၵမ်ဢမ်းၼၢၸ်ႈ(ဢႃႇၼႃႇ)သေၸႅၵ်ႇပၼ် မ်းၼၢၸ်ႈၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ/ ပွၵ်ႉယွမ်ႇ/ ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ/ ၸႄႈတွၼ်ႈ/ ၸႄႈမိူင်း (Decentralization) ။ 3.လွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇ ပိုၼ်ႉတီႈ (Local  government) ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇတင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၼ်ႈၵိုမ်း/ ငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ထုၵ်ႇလႆႈႁူႉ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝၢႆးပၢင်ၵုမ်တီႈတူၼ်ႈတီးၼႆႉယဝ်ႉ တေလိူၵ်ႈသၢင်ၵူၼ်းဢၼ်ပႃးၸႂ် ပႃးၶေႃး ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 7 မိူင်း၊ 7 တိူင်း မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်သေ ၸတ်းပၢင်သွၼ် Training of Trainers (TOT) ။ ပေႃးယဝ်ႉ တေမီးၵၢၼ်လူင်းပိုၼ်ႉတီႈ သပ်းလႅင်းၼႄ ၵူၼ်းမိူင်း- ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ်၊ ၽူႈၵမ်ၵပ်းတီႈ လုမ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (IP) သပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ- ဢၼ်ႁဝ်း ၶႃႈသပ်းလႅင်းၼႄၼႆႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵပ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ၊ ပႆႇဝႃႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ၵွၼ်ႇ၊ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်ၼႆ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ယင်းဢမ်ႇႁူႉၸွမ်း။ ၾႅတ်ႉၻရႄႇလ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပိူင်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ပဵၼ်ပိူင်ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၼ်ႈၵိုမ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းတေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၼႄပၼ်သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းမၼ်း- ဝႃႈၼႆ။

ၼၢင်းယိင်း ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းလႆႈၸုမ်းၶူးၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇလၢႆလၢႆၵူၺ်း၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ မီးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း/ လၵ်းမိူင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ။ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၾႅတ်ႉၻရႄႇလ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ် (Workshop) ၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇလႆႈႁူႉ- ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ဝၼ်းတီႈ 25-27/05/2014 ၼႆႉ သိုပ်ႇမႃးတီႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ဢၼ်ၸတ်းယဝ်ႉၵႂႃႇတီႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ဝၼ်းတီႈ 21-23/05/2014 ။ ဝၢႆးၼႆႉ တေသိုပ်ႇၸတ်းၵႂႃႇထႅင်ႈတီႈတၢင်ႇဝဵင်း တၢင်ႇၸႄႈမိူင်း တၢင်ႇတိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း မိူင်းမွၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ- ၼႆယဝ်ႉ။