ဢိင်ၼိူဝ်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ႁူပ်ႉထူပ်းတွင်ႈထၢမ်သေ ၶူးပူင်သွၼ်လူင် ၸၢႆးၾႃႈ တွပ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း “လႅင်းသႂ်ႁိူင်း” တီႈထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ ယိူင်းဢၢၼ်းပၢႆးပၺ်ၺႃၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း။

ထၢမ်- ယွၼ်းထၢမ် ပီႈၸၢႆးၾႃႈႁဝ်းၶႃႈ။ လႆႈမႃးႁပ်ႉမွပ်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် (ပွင်ၵၢၼ်) ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး တီႈထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ်ၼႆႉ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းႁဵၼ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ႁူင်း ႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၼႆလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တေလႆႈမႃးပိုင်ႈဢိင်၊ ဢိၵ်ႇတင်း လၢႆလၢႆၵေႃႉၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၸီႇဝိတ်ႉတသၢႆၸႂ်ၶဝ် တေလႆႈပဵၼ်တီႈပိုင်ႈၵၢၼ်လဵင်ႉတူဝ်ၸႂ်ၵႂႃႇ၊ ပီႈၸၢႆးၾႃႈသမ်ႉ လႆႈဝၢင်းၽႅၼ်ဝႆႉ ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။

တွပ်ႇ- ဢေႃႈၸူမ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈမႃးတွင်ႈထၢမ်လႄႈ ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႈငိၼ်းၸူမ်းတႄႉတႄႉ။ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလီ တႃႇပုၼ်ႈပၢင်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉၵူႈတီႈ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ႁၼ်ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးဢဝ်ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈၼႆ မၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇၵၢၼ်ဢၼ်သိူဝ်ႇပိုၼ်ႉပၼ် လွင်ႈတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း။ တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ပီႈၼွင်ႉတႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၶႂ်ႈဝႃႈတေႃႇတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶိူဝ်း ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်လႆႈဢိုပ်းလွင်ႈတၢင်းႁူႉမေႃဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၽိူမ်ႉၸွႆႈပၼ်တၢင်းႁူႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးႁဝ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ။ တၢင်းႁူႉဢၼ်တေၽိူမ်ႉၸွႆႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဝႆႉငဝ်ႈပိုၼ်ႉ ၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵႂႃႇ။ ဝၢႆးမႃး ပေႃးႁူင်းႁဵၼ်းလႆႈ ပၼ်ႇၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယဝ်ႉၼႆ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ တေၶိုၼ်ႈ မႃးထႅင်ႈသင်ႉ၊ တေပဵၼ်မႃး မိူၼ်ၼင်ႇမၢၵ်ႇတႃ 2 လုၵ်ႈ၊ လုၵ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉတူၺ်း ထိုင်ၼိူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး၊ ဢမ်ႇလူင်လိုမ်း တႆးႁဝ်း။ ထႅင်ႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈသမ်ႉ တူၺ်းထိုင်ၸၼ်ႉၵမ်ႇၽႃႇ ႁႂ်ႈႁူႉပႃးလိၵ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁႂ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ပွင်ထိုင်လႆႈၵမ်ႇၽႃႇ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းပုၼ်ႈပၢင်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈမႄႈတႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇလိုမ်း ၵႂၢမ်းတႆး လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းပဵၼ်ပိူင်ငဝ်ႈ။ မၢႆသွင်မႃး ႁႂ်ႈလႆႈမေႃလိၵ်ႈလၢႆးတႆးသေ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈမေႃႁၼ်ထိုင် တေႃႇၸၼ်ႉၵမ်ႇ ၽႃႇ။ ယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်တွၼ်းလိူဝ်သေၼႆႉ ၼွၵ်ႈသေဝႃႈ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းမေႃလိၵ်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ် ဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈဢိုပ်း လႆႈယၢၵ်ႈ လႆႈၽၢၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉမႃးၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်မေႃႈၶဝ်ႈလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇပွၼ်ႈသွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈမႄႈတႆးႁဝ်း ႁႂ်ႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉမႃး ။

ထၢမ်- ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ လႆႈဝၢင်းၽႅၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ တႃႇတေႁပ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးသေ တေတႄႇပိုတ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ။ တေပိုတ်ႇသွၼ် ၸၼ်ႉလႂ်တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉလႂ် ?။

တွပ်ႇ-ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်လီလႆႈႁူႉလႄႈလီလႆႈထၢမ်။ လွင်ႈဝၢင်းၽႅၼ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸင်ႇဝၢင်းၽႅၼ်၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 20-40 ပီၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈယၢမ်ႈႁဵတ်းပၢင်သွၼ်မႃး၊ သွၼ်မႁႃႈတူဝ်မႃး လုၵ်ႉတီႈၼႂ်းၵၢၼ်တူဝ်ထူပ်းၼႆႉ ၸင်ႇႁူႉမႃးဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးယူႇလၢႆႁူၺ်ႈ လၢႆလွႆၵေႃႈ ပဵၼ်လၢႆသဵင်လၢႆတူၼ်းဝႆႉ၊ ငဝ်ႈငႃႇတႃႇႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆး ႁဝ်းတင်းသဵင်ႈ ပေႃးႁူႉတေႃႇႁူႉမေႃတေႃႇ မေႃ။ ပေႃးမေႃမႃး ႁႂ်ႈမေႃမႃးတၢင်း ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢၼ်မီးယၢင်တိတ်း ပဵၼ်ၶိူဝ်းလဵဝ် သုတ်ႉၸပ်းၵၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉ တေလီဢိူဝ်ႈၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈဢုပ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းၸဝ်ႈသိုၵ်းလႅင်းသႂ်၊ တီႈထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ် ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ၼႆႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ် တေလီလႃႇ၊ ၶႃႈဝႃႈ မိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ ၶုၼ်မိူင်းမႄးမိူင်းၼႆၵေႃႈ ယွၼ်ႉတေလႆႈၸႂ်ႉဢမ်းၼၢၸ်ႈႁႅင်းပွင်သေႁဵတ်းလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇမႄးလႆႈတင်း မူတ်း၊ ၶုၼ်မိူင်းၵူႈမိူင်းၼႆႉ မီးၵေႃႉသၢၼ်ၶတ်း တႃႇသေႇယဝ်ႉ၊ ပေႃးတေဢဝ်ႁႅင်းတၢင်ႇပိူင် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵွင်ႈၵၢင်ႇႁိုဝ်ႉ…ၼႆၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၵၢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူၼ်းဢူၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ သမ်ႉ ဢမ်ႇသူင်(ၵျိူၵ်ႈ)လၢႆးႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ တေဢဝ်မၢႆမီႈ (ဢုပတေႇ) ပိူင်မိူင်းႁဵတ်းလႄႈ ယိင်ႈပဵၼ်မိူင်း ၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇ ၸီႇ ယိင်ႈမီးၵူၼ်းသဵင်မၼ်းၼမ် ဢမ်ႇၽွမ်ႉလႆႈ။ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တႃႇတေမႄးမိူင်းၼႆႉ တၵ်းလႆႈဢဝ်ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇလႄႈ လၢႆးတၢင်းမႅၼ်ႈသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ဢဝ်တီႈပၺ်ၺႃ ပိုၼ်ႉႁူႉလိၵ်ႈလၢႆးသေ မူၼ်ႉမႄး ၼႆႉ လီ/ၵျႃႉသေပိူၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈလႅင်းသႂ် လႄႈတင်းႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈဢုပ်ႇၵုမ် မႅၼ်ႈၵၼ်သေ ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်တႄႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း လင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်တေပဵၼ်ၽွၼ်းလီပုၼ်ႈပၢင်ႈတႃႇတႆးၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး။

ထၢမ်- တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ ႁၼ်ဝႃႈတေမီးလၢႆလၢႆၸႄႈဝဵင်း၊ ပီႈၼွင်ႉလၢႆလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈ တေမႃးၶိုၼ်ႈယူႇ၊ ၸၼ်ႉႁဝ်းၶႃႈ ဝၢင်းဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၸၼ်ႉငဝ်ႈၼႆႉ ဝၢင်းဝႆႉပိုၼ်ႉထၢၼ်မၼ်း တေပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၵူၺ်းၼႄႇ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်ၼႆႉ ပႃးဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႄႇ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇႁႃႉ၊ လၢႆၽႃသႃၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈမႃးပႃးၼႄႇ?။

တွပ်ႇ- ၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈမီးယူႇ။ ၵူၺ်းၵေႃႈ ဢၼ်ၼႆႉတေလႆႈလၢတ်ႈယၢဝ်း၊ ပေႃးလၢတ်ႈတီႈပွတ်းမၼ်း ႁူင်းႁဵၼ်း ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၽႄဝႆႉ 4 ထၢၼ်ႈ။ ထၢၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတင်းလိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ႁွမ်းၵၼ်သေသွၼ်၊ ၼႆႉတေ ပိုတ်ႇပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၸၼ်ႉ 8-9 ဢၼ်ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ပေႃႈမႄႈၶဝ်ဢမ်ႇတႃႉၼိူင်ႇ (ပွင်ပဵၼ်) လႆႈ၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ သိုပ်ႇႁဵၼ်းပၺ်ၺႃလိၵ်ႈလၢႆး ၵႂႃႇၼၼ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တေႁပ်ႉသွၼ်ပၼ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းပလႁိတ ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၵၢၼ် ၵူၼ်းၼမ်၊ လဵင်ႉလူပႃးသေဢမ်ႇၵႃး တေသွၼ်ပၼ်၊ ၼႆႉတေ ပႃးလိၵ်ႈတႆးလႄႈလိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉတေၸၢင်ႈလႆႈတိုဝ်ႉတၢင်း တေႃႇထိုင်သိုပ်ႇၵွင်ႉသေ သွၼ်ၵႂႃႇ ထိုင်ၼွၵ်ႈမိူင်း။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမိူင်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ လႆႈဢိုပ်းလိၵ်ႈလၢႆးမႃးႁိုင်လႄႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃး မေႃလိၵ်ႈလၢႆး။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼႂ်းၼႃႈတီႈထုင်ႉပၢင်ႇ လႅင်းသႂ်ၼႆႉ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းႁွမ်းသီႇၼႃႈပႅတ်ႇၾၢႆႇ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ လူဝ်ႇ (ထုၵ်ႇ) ႁႂ်ႈၶဝ်မေႃဢွၼ်တၢင်းလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁဝ်းၶႃႈ ၶတ်းၸႂ်တႄႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၾၢႆႇတႆး ၶေႃၶေႃ၊ ပွင်ႇဝႃႈႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းတႆး ဢၼ်ဢမ်ႇသွၼ် ပႃးလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်လၢႆးပူင်သွၼ်မၼ်းမိူၼ်ၵၼ် ႁဝ်းၶႃႈတေမႃးၾိုၵ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉသေ ၶိုၼ်းသူင်ႇမႅင်ႇ ပၼ်၊ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈတူဝ်ထူပ်း။

ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ တေၵေႃႇသၢင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ တႄႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉဢွၼ် (primary school) ၊ တႃႇလုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇ 3 ၶူပ်ႇတေႃႇ 6 ပီ၊ ၼႆႉပဵၼ်သင်ႉၼိုင်ႈၶႃႈ။ တီႈၼႆႈ တေဝႆႉႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ၾိုၵ်းဢၼ် ၼိုင်ႈသေ မေႃသွၼ် မၼ်းၵေႃႈတေၾိုၵ်း တီႈၼႆႈ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်းတႄႉ တေႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ တေဢဝ်လိၵ်ႈတႆး ႁဵတ်းပိုၼ်ႉငဝ်ႈ တင်ႈတႄႇၸၼ်ႉငဝ်ႈၵႂႃႇ၊ ပေႃးၸၼ်ႉၵၢင် ၸၼ်ႉသုင်မႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေသႂ်ႇပႃးလိၵ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်း။ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပႆႇၽႅဝ်လႄႈ ပႆႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ပီလႂ် ၶၢဝ်းလႂ် တေပဵၼ်။ ဢၼ်ၸမ်တီႈသုတ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈပႃးမႃး လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ႁူႉၵႃႈတေလႆႈပႃး၊ ပေႃးထႅင်ႈသင်ႉၼိုင်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈၵေႃႈ လိၵ်ႈထႆးၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပႃးမႃး၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉထႆးၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ပီႈၼွင်ႉမၢၼ်ႈ၊ တင်းႁဝ်းၼႆႉၸမ်ၵၼ်။ ၽႃသႃၼႆႉတႄႉ တႄႇဢဝ်ပၢႆးသၢႆႈၶဝ် ပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်ၼႆႉ တေပူင်သွၼ်ပၼ် ၸွတ်ႇၸွတ်ႇၸေးၸေးယူႇ။ ၸဝ်ႈႁူႉမေႃၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ တူဝ်ႈတၼ်းတႃႇတေၸွႆႈယူႇ ၶဝ်ဝႃႈၼႆ။

ထၢမ်- ပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်း ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းႁဝ်း ထိုင်ၸၼ်ႉ 5 ယဝ်ႉၼႆ၊ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးသိုပ်ႇၶဝ်ႈလႆႈ ႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေႃႇၸၼ်ႉ 6 ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇတေပဵၼ်လႆႈ ?။

တွပ်ႇ- ၸိူဝ်းၼႆႉႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇဝူၼ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈဝူၼ်ႉၼႆႉ ပၢႆးႁူႉမေႃႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မၼ်းတေတႃႉၶဵင်ႇၵၼ်ယူႇ ႁူဝ်မႃႇၽဵင်ႇပဵင်း၊ ၼင်ႇဢၼ်ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းမၢၼ်ႈသေမေႃလႆႈၼၼ်ႉ ပေႃးၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းတႆးၵေႃႈ မေႃပဵင်းၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ၽႃသႃ ဢၼ်မေႃၼၼ်ႉ ပေႃးၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈတေမေႃႇၸိူင်ႉမၢၼ်ႈ၊ တီႈၼႆႈတေမေႃၸိူင်ႉတႆး။ ဢွၵ်းဢေႃလႄႈ ဢၼ်တေပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇမၼ်းလႆႈ တေမိူၼ်ၵၼ်။ ပၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မၼ်း လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်းၵူၺ်း တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢၢၼ်းဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်။

ထၢမ်-ဢၢၼ်းတႄႇလႆႈမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ်ၶႃႈ ဢၼ်တေပိုတ်ႇသွၼ်ပိုတ်ႇႁဵၼ်းၵႂႃႇၼႆႉ?။

တွပ်ႇ- မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ၼႃႈၵၢၼ်တေႁဵတ်းၼႆႉ ၼႂ်း 100% ၼႆႉ တေႃႉတႄႉမီး 22-23 ဝၢၵ်ႈၵူၺ်းလႄႈ ပႆႇလႆႈတႄႇ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဢမ်ႇလႆႈတႄႇၼႆ ၼႂ်းပီၼႆႉ မွၵ်ႈလိူၼ် 8 ၼႆႉႁဝ်းၶႃႈတေတႄႇပၢင်ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ၊ တေႁပ်ႉမေႃသွၼ်မွၵ်ႈ 200။ တေလဵင်ႉလူ 1-2 လိူၼ်၊ တေၾိုၵ်းပၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်ပဵၼ်မေႃသွၼ် ဢၼ်မီးပၵ်း ပိူင်လဵဝ်။ ၵွပ်ႈသင် ႁဝ်းၶႃႈယုမ်ႇယမ် ပၢႆးႁူႉမေႃ ပၺ်ၺႃ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး 67 ပီယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ပၢႆးႁူႉမေႃသွၼ် ပၢႆးပၺ်ၺႃ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈဝႃႈမိူၼ်ၼင်ႇၼူၵ်ႉဢဵင်ႈၶဝ်၊ ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇၶဝ် ၵႃလမ်ၶဝ်ၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ႁဝ်းၶႃႈဢဝ်တွၼ်ႈသွၼ် လွင်ႈၼႆသေ ပေႃးပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူၼ် ၼူၵ်ႉၵဵဝ်ႇလႄႈ ၼူၵ်ႉၶဵဝ်၊ ၵုမ်ႇၶႂ်ႈယွၼ်းၵိၼ်ၵူၺ်ႈၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းတေဝႆႉ 1. ပေႃးမေႃၵႂၢမ်းပေႃႈၵႂၢမ်းမႄႈယဝ်ႉ၊ ႁႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁူႉပွင်ႇလႆႈလိၵ်ႈလၢႆး။ တီႈ 2 မႃး ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမိူင်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ လႆႈမီးယူႇၼႂ်းၵႄႈသိုၵ်း သိူဝ်ၼမ်၊ လႆႈယူႇၼႂ်းၵႄႈယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ပဵၼ်သိုၵ်းယဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃးသဵင်သေ တဵၵ်းတဵင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းဝႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼႆၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေပူၼ်ႉလႆႈၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းမၢႆ 2 ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ မီးၾိင်ႈယၢမ်ႈတိုဝ်းၵမ်လီ၊ ယူႇၸွမ်း (ဢၵျၢင်ႉၸႃရိတ်ႉ) တလီ။ မၢႆ 3 ၼႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းသင်သမ်ႉလႆႈမႃးဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလဵင်ႉၶဝ်ႈၶဝ် သေ သွၼ်တီႈႁူင်း ႁဵၼ်းလႃႇၼႆ ၶၢဝ်းပိူၼ်ႈ လုၵ်ႉႁႂ်ႈလႆႈလုၵ်ႉ၊ ႁႂ်ႈလႆႈမေႃႁွမ်းမိုဝ်း သၢၼ်မိုဝ်းၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉယူႇလီ ၶႅင်ႁႅင်း။ မၢႆ 4  ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလီၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ႁႂ်ႈမေႃႁူႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းလႄႈ ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ တႆးႁဝ်းၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပေႃးလွင်ႈ ဢုပ်ႇၼႆႉႁူႉဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးတေႁဵတ်းမႃးၼႆ ဝႄႈၵၢၼ်ၵၼ်၊ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူဝ်ႈငၢႆႈသေ လႅၼ်ႈပၢႆႈမိူဝ်ႈယၢပ်ႇ လွၼ်ႉလွၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ႁႂ်ႈမေႃႁူႉပုၼ်ႈၽွၼ်းလႄႈ ၸၢင်ႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း။ မၢႆ 5 သမ်ႉ  သုၼ်ႇလႆႈတႆးႁဝ်း ထုၵ်ႇမီးၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်၊ ႁႂ်ႈႁူႉၸွမ်းၼင်ႇၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈၶဝ်မီး တၢင်းႁူႉ ၶႂ်ႈတိုၵ်းဢဝ်၊ လႆႈလၢႆးလႂ်ၵေႃႈလီ ႁႂ်ႈတႆးႁဝ်းလႆႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်မႃး၊ ႁႂ်ႈမေႃႁႃလၢႆးတၢင်း မၼ်းသေ ဢဝ်လႆႈၼၼ်ႉ တေသွၼ်ပႃးၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼႂ်းပၢႆးသွၼ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေသွၼ်ပႃးပၵ်းပိူင် ၸိုင်ႈမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ မိူင်းၾႅတ်ႉတရႄႇလ်၊ တႄႇဢဝ်မၢႆမီႈ (ဢုပတေႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈတေသွၼ်ပႃးၶႃႈ။

တွပ်ႇ-ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉတႄႉ မၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၵေႃႈလီ၊ ၺႃးၶၢဝ်းသုၵ်းၶၢဝ်းမၢၼ်။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉ တႆးႁဝ်း ၽႅဝ်ထိုင်တီႈလႂ် ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးငိၼ်းၶၢဝ်ႇဢၼ်ၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢွၼ်ႇဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ တေၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼင်ႇၼႆၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်လႆႈၵေႃႈလီ၊ ဢမ်ႇမိူၼ် ၵၼ်လႆႈၵေႃႈလီ၊ ၵူႈတီႈၵူႈတီႈၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးတၢင်းယၢမ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ၽႅဝ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇတဵၼ်းလႅင်း။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်မႅင်းႁိင်ႇႁွႆႈ ၵေႃႈ ၼႂ်းလပ်းသိင်ႇတႄႉ မီးၵႃႈၶၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း မီးယူႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ ယႃႇပေယူႇၵႂႃႇတႃႇ တူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႉလဵဝ်သေ ႁႂ်ႈမေႃတိုတ်ႉတၢႆး ႁိမ်းႁွမ်းႁဝ်း၊ ႁဵတ်းၽွၼ်းလီလွင်ႈ ပိူင်းလႅင်း၊ ပေႃႈမႄႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပီႈဢၢႆႈ ပီႈၸၢႆးၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉ တူဝ်ယၢင်ႇလီသေ သင်ႇသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ် ၼွင်ႉယိင်းၼွင်ႉၸၢႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတိူဝ်းႁူႉသေႁဝ်း။ ယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈဝႃႈဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်- လၢၼ်ႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းၶႃႈ။ ႁႂ်ႈလႆႈလီသေဢွၼ်- တွၼ်းသေၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈ ဝႃႈ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇၼွၼ်းၾၼ်ၵူၺ်း၊ မႂ်ႇသုင်ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ႁဝ်းၼႆ ႁဝ်းၶႃႈတေဝႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ဢဝ်တူဝ် ထူပ်းပဵၼ်ယႂ်ႇၵႂႃႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉလီမီးၼၼ်ႉ ပေႃးၵူၺ်းမီးတၢင်းမုင်ႈမွင်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်တူဝ်ထူပ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီမႃးလႆႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူႈၵေႃႉၼႆႉ ၼင်ႇဢၼ်မီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း မီးတၢင်းမုင်ႈမွင်းၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်တူဝ်ထူပ်း၊ ၼင်ႇယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈၼႆႉ ဢမ်ႇတဵမ် လႆႈ 100 ၵေႃႈ ၼိုင်ႈၶိုင်ႈလႄႈသင်၊ 60 ဝၢၵ်ႈလႄႈသင်ၼႆ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းတူဝ်ထူပ်းသေၵမ်းၼႆ ၶႂ်ႈသင်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။