ၸွမ်းၼင်ႇ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတွင်ႈထၢမ်သေ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလႅင်းသႂ် တွပ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းလႆႈပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း။ လွင်ႈတၢင်ႇယွတ်ႈထၢတ်ႈၸေးၻီးလူင် တီႈဝၢၼ်ႈပၢင်ႇလႅင်းသႂ်၊ ပဵၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ တႃႇၸၢဝ်းပုတ်ႉထတင်းလၢႆ။

ထၢမ်-ၵဵဝ်ႇၵပ်းဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း တၢင်ႇထီးၸေးၻီးလူင်ႄလႈပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၼႆႉ တေပူင်သွၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ မီးလွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသင်ဝႆႉ ?။

တွပ်ႇ- လွင်ႈၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈလႆႈမွပ်ႈပၼ်ပီႈၸၢႆးၾႃႈၶဝ်။ ဢွၼ်တၢင်း မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈမႃးႁႃၵဝ်ၶႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁဵတ်းႁူင်းႁဵၼ်းတႆးပၼ်လင်ၼိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးတေႁဵတ်းႁူင်းႁဵၼ်းတႆးတႄႉ ၶႃႈဢမ်ႇႁဵတ်း ပီႈၸၢႆးၾႃႈ ဢိူၺ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉႁဵတ်းမႃးၼမ်ယဝ်ႉ၊ မၼ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေပွၵ်ႈ၊ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵႂႃႇသွၼ်ၸွမ်းဝတ်ႉ/ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ ႁဵၼ်းသွၼ်ၸွမ်းၵျွင်းယွၵ်းဢွၼ်ႇ၊ ႁၢၼ်ႉတေႃႇဢႃႇယု ႁဝ်း ပေႃးတေလႆႈ 60 ယဝ်ႉ၊ တိုၵ်ႉပဵၼ် မိူၼ်ၵဝ်ႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈသင်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈတေႁဵတ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းယႂ်ႇယႂ်ႇလႄႈ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ႁဝ်းထုၵ်ႇလီႁဵၼ်းသွၼ် တင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈဢွၵ်ႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈၵူၼ်းၼႂ်း လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈသူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၼ်းၸွတ်ႇ ဝၢၼ်ႈၸွတ်ႇမိူင်း၊ ၸႂ်ႉလႆႈၵူႈတီႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇ၊ ၵွပ်ႈပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇမေႃ ၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းငိူဝ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူၼ်ႈယွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ႁဝ်းလီဢဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းတေမႃးထႅမ် ထႅင်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ၸပ်း (တိတ်း) မိူင်းႁဝ်း၊ လိၵ်ႈၶႄႇၵေႃႈႁဝ်းလီ လႆႈသွၼ်၊ လီလႆႈႁႃ ၶူးသွၼ်မႃး။ လိၵ်ႈထႆး၊ ထႆးၵေႃႈၸပ်းမိူင်းႁဝ်း၊ ႁဝ်းၵေႃႈပဵၼ်ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်၊ ယွၼ်ႉၼၼ် လိၵ်ႈထႆးၵေႃႈ လီလႆႈသွၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း တိုၼ်းသွၼ်၊ လိၵ်ႈတႆး ပဵၼ်လၵ်းလူင်မၼ်း ယဝ်ႉ၊  ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ပေႃးသွၼ်ၶိူဝ်းႁဝ်းၵူၺ်း လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေပွၵ်ႈ၊ ၵဝ်ၶႃႈႁၼ် ၸိူင်ႉၼႆ။ ယွၼ်ႉၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း တေၵႂႃႇၸွမ်းလိၵ်ႈပိူၼ်ႈ / ၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇဝၢင်းၽႅၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလင်ၼႆႉ ယႃႇပေသွၼ် ၶိူဝ်းလဵဝ်၊ သွၼ်တႆးၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈ၊ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း ၽႃသႃ ႁႂ်ႈလႆႈမႃးဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်၊ ၸဝ်ႈလႂ် ပႃးလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ လုၵ်ႈၵူၼ်းၽၢၼ်ၵူၼ်းမီးၵေႃႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈမႃးႁဵၼ်း၊ ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇမီးငိုၼ်းဢမ်ႇမီးၶမ်းလႄႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇ ႁဵၼ်းၼႂ်းဝဵင်းလူင်လႆႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမႃးႁဵၼ်းတီႈႁဝ်း၊ ႁဝ်းတေသွၼ်ပၼ်၊ ပေႃးမႃးႁဵၼ်း ႁႂ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၸွမ်း၊ ၼႆႉပဵၼ်လၵ်း။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တႆးၼႆၵေႃႈ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းႁဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးမႃးသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တေလႆႈ ႁဵၼ်းပႃးလိၵ်ႈတႆး၊ တေလႆႈႁူႉပႃးၵႂၢမ်းတႆး။ ပေႃးႁဵတ်းၼႆ လိၵ်ႈတႆး/ၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈတေၽႄႈၵႂႃႇၸွမ်းၸၢဝ်း ၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈႁဝ်းၸင်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ ၵူႈမိူင်းမိူင်းဢမ်ႇႁပ်ႉ၊ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ဢမ်ႇသွၼ် ၸွင်ႇမၼ်းတေမီးၸိုဝ်ႈသဵင်၊ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇမီးၸိုဝ်ႈသဵင်၊ ၶႃႈလၢတ်ႈပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၸိူင်ႉၼႆ။ မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လႆႈ ယူႇႁႃႉ။ ပေႃးဢမ်ႇပဵၼ်ၵေႃႈယႃႇပေႁဵတ်း၊ ပေႃးႁဵတ်းၵေႃႈလီလႆႈပဵၼ်။ မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ ၸူမ်းယဝ်ႉ၊ မိူၼ်ၶႃႈၵိူတ်ႇမႂ်ႇယဝ်ႉ၊ ၶႃႈၵေႃႈဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈၺႃးသေပွၵ်ႈ ၵူၼ်းလီၸွႆႈၶႃႈ ၸိူင်ႉၼႆ၊ ၶႃႈမီးၸႂ်ယူႇၸဵမ်လႂ် ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ ပေႃးၼၼ် ၸူမ်းယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈႁဵတ်းလႃႈ၊ ၶႃႈၸင်ႇၸႂ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းႁွင်ႉမႃးဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယိူဝ်ႇလူင် ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ မႃးၶဵၼ်ႇ တႅမ်ႈ plan ယူင်ႉၶၢပ်ႈမၼ်းပၼ်ၶႃႈ၊ တႅမ်ႈႁၢင်ႈမၼ်းသေ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၼႆယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၸင်ႇၵေႃႇ သၢင်ႈမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉ ၶႃႈၵေႃႈတေမွပ်ႈပၼ်ၶူးမေႃသွၼ်ၶဝ်၊ ႁႂ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈၸွႆႈသွၼ်ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး တင်းသဵင်ႈ၊ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸဵမ်သင်ၶၸဝ်ႈ(ရႁၢၼ်း)။ မွပ်ႈပၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ၊ ႁႂ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈႁပ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႃႈတႄႉတေယူႇတၢင်းလင်သေ ၸွႆႈလဵင်ႉၸွႆႈလူ၊ ၸွႆႈပၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ(ၵျၢမ်ႇၺၢၼ်ႇ)။ တႃႇတေ ဝၢင်းၽႅၼ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ တေသွၼ်သင်၊ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈသင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ မီးတီႈၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၶႃႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈႁဵတ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢမ်ႇ မႅၼ်ႈ၊ မီးလွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉၶႃႈတေ ယူႇတၢင်းလင်သေ ၸွမ်းမူၼ်ႉမႄး ပၼ်၊ ၸွမ်းတူၺ်းပၼ်။ ၵၢင်ၸႂ်ၶႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ၵူၺ်းၶႃႈ။

ထၢမ်-လိၵ်ႈမၢၼ်ႈၶႃႈလူး ၸွင်ႇပႃး?။

တွပ်ႇ-လိၵ်ႈမၢၼ်ႈတႄႉ ၵွပ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းမၢၼ်ႈႁွပ်ႈဝၢၼ်ႈႁဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ မီးယူႇၵူႈဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉၵေႃႈ ၶႃႈမႃးႁဵတ်း ပၼ်လင်ၼိုင်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဝၼ်းၼၼ်ႉထိုင်ၸၼ်ႉပႅတ်ႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉပဵၼ်ၶႃႈတၢၼ်းပၼ်။ ဢွၼ်တၢင်းတီႈ ၼႆႈပဵၼ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈၵူၺ်း။ ၵမ်းၼႆႉ ၶႃႈမႃးသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း 2 ၸၼ်ႉသေ မွပ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ထိုင်ၸၼ်ႉ 8 ။ ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ တေပႆႇသွၼ်၊ တေသွၼ်ဢၼ်လၵ်းလၵ်း 5-6 ပိူင်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးလွႆးလွႆးမႃး ၶူးသွၼ်ႁဝ်း ၼမ်မႃးၼႆ ၶဝ်ၸဝ်ႈၶႂ်ႈသွၼ်ၵေႃႈမီးတီႈၶဝ်၊ ၶႃႈဢမ်ႇႁၢမ်ႈ။ လိၵ်ႈၼႆႉ လီမေႃၵူႈပိူင်၊ လီမေႃၵႂၢမ်းၵူႈမိူင်း၊ မၢင်ၵေႃႉလၢတ်ႈ ဝႃႈ ယႃႇပေလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ႁဝ်းပဵၼ်တႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႃႈဝႃႈတႄႉ ပေႃးၺႃးၶႄႇၵေႃႈလီလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ၊ ပေႃးၺႃးမၢၼ်ႈၵေႃႈလီ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ၊ ပေႃးၺႃးၵႃးလႃးၵေႃႈ လီလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းၵႃးလႃး။ ၺႃးသင်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ၊ ပေႃးၺႃးတႆး ၵေႃႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး၊ ႁဝ်းပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵၼ်။ ႁဝ်းတႆးၼင်ႇ ၵၼ် သမ်ႉမႃးဢုပ်ႇၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ၊ ၶႃႈပၼ်ႁႅင်း တႄႉတႄႉၸိူဝ်းၼႆႉ၊ လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼုမ်ႇထဝ်ႈ ၶႃႈဢမ်ႇသႄႉ၊ ပေႃးမေႃဢၼ်လႂ်ၵေႃႈလၢတ်ႈတိၵ်းတိၵ်း၊ မိူင်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇလူး၊ ၸႂ်ႁဝ်းၵေႃႈၻီႇမူဝ်ႇ ၶရေႇၸီႇ၊ ႁဝ်းလၢတ်ႈလၢႆလၢႆ ၸႂ်ႁဝ်းဢမ်ႇပဵၼ်၊ သူပ်းႁဝ်းလႅၼ်ၸႂ်ႁဝ်းၼႆႉဢမ်ႇလႆႈ။ ဢၼ်ႁဝ်းလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ ၵႂႃႇၼၼ်ႉ သူပ်းၵေႃႈယႃႇလႅၼ်ၸႂ် ၸႂ်ၵေႃႈယႃႇပေလႅၼ်သူပ်း၊ ႁႂ်ႈမၼ်းမႅၼ်ႈၵၼ်လီလီ။ ၽႂ်ၶႂ်ႈဝႃႈသင်ဝႃႈ ၽႂ်ၶႂ်ႈသႄႉသႄႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈ ယွင်ႈယွင်ႈ  ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်။ ႁဝ်းၶႃႈသူၼ်ၸႂ်ဝႃႈ တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈပၼ်ၵူၼ်း မိူင်းႁဝ်း၊ တႃႇတေႁဵတ်းပၼ် ဢၼ်တုၵ်ႉၶ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇပဵင်းပိူၼ်ႈလႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်မႃး၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတေႁႂ်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ တႃႇႁႂ်ႈတႆး ႁဝ်းၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုၼ်ႈသုင် တႆးႁဝ်းလၵ်းလႅမ်မိူၼ်ပိူၼ်ႈ၊ ႁႂ်ႈလႆႈႁဵတ်းၶုၼ်ၸွမ်းပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈ ၽဵင်ႇပဵင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶႃႈၵေႃႈမုင်ႈ မွင်းတႃႇသေႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတႆးႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇႁူႉလၢႆး၊ ဢမ်ႇၸူဝ်းၵၼ် ႁဵတ်း၊ ဢမ်ႇၽွမ်ႉ ဢမ်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း၊ ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းၵၼ်၊ ၵဝ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉမႂ်း-မႂ်းထၢင်ႇလဵၵ်ႉၵဝ်၊ ၵဝ်ထၢင်ႇၽိတ်းမႂ်း-မႂ်းထၢင်ႇၽိတ်းၵဝ်။ ယွၼ်ႉၼႆလႄႈ ႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶုၺ်ႈ၊ ဝႃႈတႄႉမၼ်း ႁဝ်းပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်၊ ႁဝ်းမီးဝၢၼ်ႈ မီးမိူင်း၊ မီးပိုၼ်း၊ မီးၽႃသႃ ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ မီးၶူဝ်းၼုင်ႈႁင်းၵူၺ်းႁဝ်းပေႃးတဵမ် ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶုၺ်ႈ ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လႄႈပဵၼ်ၵႂႃႇ။

ထၢမ်- ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတေမႃးယူႇ မႃးၵိၼ် မႃးၼွၼ်းတီႈၼႆႈၶႃႈႁႃႉ၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်?။

တွပ်ႇ- ၸိူင်ႉၼၼ်ၶႃႈ။

ထၢမ်-ႁဝ်းၶႃႈတေႁပ်ႉ၊ မီးႁေႃသဝ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၢႆးယိင်းၶဝ်၊ ဢၼ်မႃးႁဵၼ်းၼႆႉ တေဝႆႉၸၼ်ႉလႂ် တေႃႇၸၼ်ႉလႂ်?။

တွပ်ႇ- ၼၼ်ႉတႄႉ ထၢမ်ပီႈၸၢႆးၾႃႈၶႃႈလႃႈ။ မီးတီႈမၼ်းၸဝ်ႈ၊ ၶႃႈမွပ်ႈပၼ်တီႈမၼ်းၸဝ်ႈ။

ထၢမ်- ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈတၢင်ႇထီးမိူဝ်ႈၼႆႉ၊ ဢၼ်မႃးလိူၵ်ႈဢဝ်လိူၼ် 6 မူၼ်း ပဵၼ်လၵ်းၼႆႉၶႃႈလူး၊  မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်း လွင်ႈတူဝ်ႈတၼ်း ဝႃႈ ၶႃႈႁႃႉ၊ ၸွမ်းဢဝ်ဝၼ်းလီဝႃႈၶႃႈႁႃႉ ?။

တွပ်ႇ-ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈပုတ်ႉထၽႃသႃႁဝ်း၊ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ၽြႃး (ပုတ်ႉထ)ပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈပလၢင်ႇႁူင်းသႅင်၊ မၼ်းမီးလွင်ႈမၼ်းၼမ်။ လွင်ႈၼႆႉတႄႉ ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉႁႂ်ႈထၢမ်ၸဝ်ႈသင်ႇၶ (ရႁၢၼ်း) ၶဝ်ၸဝ်ႈ။ ဝၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆ ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းမဵတ်ႉတႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၵေႃႉလႂ် ၽီတူၼ်လႂ်။ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းၶႃႈ တင်းသဵင်ႈ ယုမ်ႇယမ်ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႆၵေႃႈ တိုၼ်းဝႃႈပဵၼ်ဝၼ်းလီ ဝၼ်းမျၢတ်ႈ၊ ႁဵတ်းတႃႇၵူႈၵေႃႉၶႃႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈထၢတ်ႈ ၸေးၻီး (ၵွင်းမူး) ၸဝ်ႈလႅင်းသႂ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈထၢတ်ႈ ၸေးၻီး(ၵွင်းမူး)ပၢင်ႇလႅင်းသႂ်၊ ပဵၼ်ထၢတ်ႈၸေးၻီး(ၵွင်းမူး)ၵူၼ်း ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃသႃတင်းမူတ်း။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ သူၸဝ်ႈလီတွင်းဝႆႉဝႃႈ သူၸဝ်ႈၸွင်ႇဝႆႈၽြႃး၊ ပေႃးဝႆႈၽြႃး ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၵၼ်။ သူၸဝ်ႈၸွင်ႇဝႆႈၽြႃး၊ ဢမ်ႇဝႆႈၶႃႈ ပဵၼ်ၶရိယၼ်ႇ၊ ပေႃးပဵၼ်ၶရိယၼ်ႇ ပဵၼ်တႆးၵေႃႉၵၼ်။ ပေႃးပဵၼ် မူႇသလိမ်ႇ တႆးၵေႃႉၵၼ်။ ပေႃးဝႆႈၽီ တႆးၵေႃႉၵၼ်။ တွင်းဝႆႉဢၼ်ၼႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇလီၸႅၵ်ႇသင်ၵၼ်ၶႃႈ။ ၼႂ်းၵၢင်ၸႂ် ၵဝ်ၶႃႈ မီးဢၼ်ၼႆႉၵူၺ်း။

ထၢမ်-ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီပၢႆမႃးၼႆႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈမႃးပူၵ်းပွင် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပဵၼ်ဢိူင်ႇၵိုၼ်းၸိူင်ႉၼႆ မီးတၢင်းယၢပ်ႇ ၽိုတ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၽွင်ႈ ?။

တွပ်ႇ-ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵူႈလွင်ႈၵူႈလၢႆးယဝ်ႉ ဢၼ်ထႆးဝႃႈ (ထုၵ်ႉယၢင်ႇ၊ သႃရၽတ်ႉ) ၵႃႈပဵၼ်လႆႈ ၵႃႈႁဵတ်းလႆႈ ဢဝ်ၸႂ်ဢဝ်ၸႂ်။ မိူဝ်ႈၶႃႈလုၵ်ႉမိူင်းထႆးမႃး ပႃးမႃးၶမ်းသိပ်းၸွႆႉပၢႆ၊ တႃႇတေၵေႃႇ သၢင်ႈၼႆႉ ၶၢႆၵိၼ်သဵင်ႈ သဵင်ႈ။ ႁဵတ်းလဵင်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉ(တပေး) ၶၢၼ်ၸႂ်ၵူႈပိူင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိုင်ႈဢိင်တႆးၵေႃႉ ဢၼ်မီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဢၼ် မးပၺ်ၺႃယႂ်ႇ ဢၼ်ငိုၼ်းၼမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိုင်ႈဢိင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ ဝွၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈၶႂ်ႈၶီႇၶေႃးၵေႃႈလႆႈ၊ ၶႂ်ႈၸေး ၵေႃႈလႆႈ၊ ႁႂ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈၸွႆႈမႃးၵူၺ်းၼႆၼၼ်ႉ ယွမ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇၽွမ်ႉႁဝ်းဝႃႈ ဢေႃႈ….ပဵၼ်ၵူၼ်းလီ တႄႉယူႇ၊ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈတႄႉယူႇ၊ ၸွႆႈပၼ်ၵေႃႉဢိတ်းၵေႃႉ ဢွတ်း။ ပေႃးတေၸႂ် ယႂ်ႇၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတႄႉ ပႆႇဝႃႈသင် ၵူၼ်းမိူင်း ႁဝ်းၼႆႉ ႁိူၼ်းသူတူၵ်းယူႇႁႃၶၼ်ၼႆၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈလူႇ၊ မၼ်းဢမ်ႇမီးလူး။ ၼႆႉၵေႃႈလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ၊ ဝႃႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ပိူၼ်ႈမီးငိုၼ်းၼမ်လိူဝ်ႁဝ်း။ ၶႃႈႁဵတ်းပွႆးၼႆႉ တႆးၵေႃႉၶႃႈဝႃႈမႃး ႁဵတ်းပွႆးၼႆႉတေသဵင်ႈ ၵႃႈႁိုဝ် ႁဝ်းတေသူင်ႇ မိူဝ်းပၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈ၊ ၸဝ်ႈယႃႇပေမႆႈၸႂ်။ ၶႃႈဢမ်ႇႁပ်ႉ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈတႃႇၼတၢင်းလူႇၼႆႉ ပဵၼ်ႁဝ်းၶႃႈ   (သြႃႇတပေး) ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈသေႁဵတ်း၊ ပႃးတင်းသင်ႇၶ(ရႁၢၼ်း)၊ ပေႃးသူၸဝ်ႈႁဵတ်းၼၼ် ၵေႃႈ ပဵၼ်တႃႇၼ သူၸဝ်ႈမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးသူၸဝ်ႈမီးၸေႇတၼႃႇသေ ၶႂ်ႈၸွႆႈမႃး ၶႂ်ႈလူႇတၢၼ်းမႃး ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉ ၵေႃႈလႆႈ ႁဵင်လၢၼ်ႉၵေႃႈလႆႈ၊ မိုၼ်ႇလၢၼ်ႉၵေႃႈလႆႈ၊ ၶႃႈတေႁပ်ႉ၊ ၶႃႈတေၵေႃႇသၢင်ႈၵႂႃႇတိၵ်း တိၵ်း။ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ႁဵတ်းၵမ်းၼႆႉ သူၸဝ်ႈတေမႃးႁပ်ႉဢဝ်မူတ်းမူတ်းတႄႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ၊ ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇပၼ်သုၼ်ႇ(ၶႂၢင်ႉ) ၶႃႈဝႃႈၸိူင်ႉ ၼၼ်။ လွင်ႈၼႆ ၶဝ်ၵေႃႈၸူမ်း။

ထၢမ်- ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈသေ ဢွၵ်ႇၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ၊ ဢွၵ်ႇတီႈ RFA, DVB ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်းဝၼ်းလီ မိူဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းမီးသင် ၶႂ်ႈၾၢၵ်ႇထိုင်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း?။

တွပ်ႇ- ၶႃႈတႄႉမုင်ႈမွင်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶႃႈတင်းသဵင်ႈၽွမ်ႉၵၼ်၊ မုင်ႈမွင်းပီႈၼွင်ႉမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ ႁၵ်ႉၵၼ်/ ၸွႆႈၵၼ်။ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇမီး မႄး-ႁၵ်ႉ-ၽွမ်ႉ-ၸွႆႈ ဢၼ်သြႃႇလူင်ႁဝ်း ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း (မူဝ်းႁဵင်း) သွၼ်ဝႆႉပေႃးၼႆၸိုင် ႁဝ်းၶႃႈ တိုၼ်းသုၵ်ႉ သၵ်ႉယူႇ တႃႇသေႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈၽွမ်ႉၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတေႁႅမ်တၢင်ႇၶိူဝ်း၊ တေယႃႉ တၢင်ႇၶိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ႁဝ်းၶႃႈယႃႇပေဝႆႉၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်။ မီးၸႂ်ၽွမ်ႉ ၵၼ်ၼႆႉ လွင်ႈဝႃႈ တႃႇတေပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပိူၼ်ႈၵေႃႈမီးၶိူဝ်း ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈမီးၶိူဝ်း။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇဝူဝ်း ဢဝ်ၵႂႃႇပွႆႇၸွမ်းၵႂၢႆး မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇယူႇ၊ ၵႂၢႆး ဢဝ်ၵႂႃႇပွႆႇ ၸွမ်းဝူဝ်း မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇယူႇ၊ မၼ်းၵေႃႈၶိူဝ်းၵႂၢႆး ၶိူဝ်းဝူဝ်း မၼ်းမီးယူႇ၊ ၼႆႉႁဝ်းၶႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း။ ၶိူဝ်းတႆးၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈလီ ဢွၼ်ၵၼ်ပူၵ်းပွင်ၶိူဝ်းတႆး၊ ႁဝ်းပူၵ်းပွင်ၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ ႁဝ်းၸၢင်ႈၽိတ်းၽႂ်၊ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇၵႂႃႇႁႅမ် ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇယႃႉပိူၼ်ႈ။ ပူၵ်းပွင်ႁဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶႅင်ႁႅင်းၵွၼ်ႇ၊ မိူဝ်ႈလႂ်ႁဝ်းၶႅင်ႁႅင်းမႃးၵူႈပိူင် ပၺ်ၺႃႁဝ်းၵေႃႈ ၶိုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉပေႃးၼႆ ႁဝ်းတေႁဵတ်းၶုၼ် လူင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇမီးပၺ်ၺႃ ႁဝ်းဢမ်ႇၶႅင်ႁႅင်း၊ ႁဝ်းဢမ်ႇၽွမ်ႉပိူၼ်ႈလႆႈၼႆ ၽႂ်တေႁပ်ႉႁဝ်းႁဵတ်းၶုၼ်၊ ၵမ်းသိုဝ်ႈမၼ်း ႁဝ်းႁဵတ်းၶုၼ်ၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇမေႃပွင်မိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ မီးလွင်ႈမႄး-ႁၵ်ႉ-ၽွမ်ႉ-ၸွႆႈ။ ၽွမ်ႉၵၼ် ႁၵ်ႉၵၼ် ၸွႆႈၵၼ် ဢဝ်ၵၼ်ဝႃႈပႃးၵၼ်ပဵၼ်၊ ယႃႇပေဢဝ်ၵေႃႉလဵဝ်ဝႃႈ၊ ပေႃးဢဝ်ၵေႃႉလဵဝ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢမ်းၼၢၸ်ႈ၊ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းဝႃႈ၊ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်သင်ႇၶ (ရႁၢၼ်း) ဝႃႈၽွင်ႈ။ ပေႃးၵဝ်ပဵၼ်ၶုၼ် ၵဝ်ယိပ်းၵွင်ႈ ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈ၊ မႂ်းထွမ်ႇၵဝ်လႄႈၼႆ ဢၼ်မၼ်းထွမ်ႇၼၼ်ႉ ၵႅပ်ႉၼိုင်ႈၵူၺ်း၊ ပၢၵ်ႇၼႃႈႁဝ်းၵူၺ်း၊ ပေႃးလပ်ႉလင် မၼ်းဢမ်ႇ ထွမ်ႇ။ ပေႃးဢဝ်ၸေႇတၼႃႇႁဝ်းဝႃႈ၊ ဢဝ်တၢင်းႁဵတ်း ႁဝ်းသေပိုၼ်ၼႄၵူၼ်းမိူင်း၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းဢူၵ်း ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ်ပေႃးၼႆ မၼ်းမၼ်ႈၵိုမ်း၊ မၼ်းဢမ်ႇ လိုမ်းသေပွၵ်ႈ။ မၼ်းဢမ်ႇလိုမ်း ႁဝ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မၼ်းဢမ်ႇလိုမ်းၵၢၼ် ဢၼ်ႁဝ်းဝၢင်းၽႅၼ်ဝႆႉ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶႃႈဢွၼ်ႁဵတ်းဢွၼ်သၢင်ႈယူႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈလၢႆး၊ ၼင်ႇႁိုဝ်မၼ်းတေယိုၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼႆ ၵဝ်ၶႃႈၾၢၵ်ႇၵပ်း ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၸဝ်ႈသင်ႇၶ (ရႁၢၼ်း) တင်းသဵင်ႈ၊ သူၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တင်း သဵင်ႈယဝ်ႉ၊ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၶႃႈ ၵူၺ်း။ တႃႇတေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇၶၢဝ်းႁိုင် ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈတႅပ်းတတ်း ဝႆႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း၊ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယူႇ/ လူႇတၢၼ်း/ဝႆႈ/ယွၼ်းသူး။ ယွၼ်းသူးဢဝ် ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းၶႃႈလႃႈ၊ ၼၼ်ႉတႄႉၶႃႈဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႈမႅင်ႇ။ ၽႂ်ယွၼ်းသူးသင်ၵေႃႈ မၼ်းလႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးဢမ်ႇယွၼ်းသူးၵေႃႈ  တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ၶႃႈမီးၵူၺ်ႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၵေႃႉလႂ်တေၵိၼ်ၶႃႈဢမ်ႇႁူႉ။ မႅင်ႇၶႃႈယွၼ်းၵိၼ်ဢိတ်းၼိုင်ႈၶႃႈလူး၊ ၶႃႈၶႂ်ႈၵိၼ် ၵူၺ်ႈၼႆ ၶႃႈၵေႃႈဝိတ်းပၼ်။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈမိူၼ်ၼႆ ၵူၺ်း၊ ၽႂ်မႃးယွၼ်းသူး ၽႂ်မႃးယွၼ်းၵေႃႈမၼ်းလႆႈၵူၺ်း၊ ၼႆႉၵၢင်ၸႂ်ၶႃႈ။