ပေႃးႁဝ်းတူၺ်းမိူင်းတႆးၼႆ ထုၵ်ႇလွမ်ႉဝႆႉ လူၺ်ႈမိူင်းၶႄႇ မိူင်းလၢဝ်းလႄႈ မိူင်းထႆးဝႆႉ။ မိူၼ်ထုၵ်ႇပိူၼ်ႈဢူမ်ဝႆႉ ၼႂ်းပၢၵ်ႇၶဝ်။ ငၢႆးပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းယူးၶရဵၼ်း (Ukraine) ဢၼ်ထုၵ်ႇမိူင်းရတ်ႉသျိူဝ်း ဢူမ်ဝႆႉ။ ၸၢင်ႇဝႃႈမိူင်းတေႃႇမိူင်း မီးလွင်ႈဢမ်ႇပဵင်းပေႃးၸႂ် တီႈၵၼ်မႃးၸိုင် ထုၵ်ႇမိူင်းလူင် ရတ်ႉသျိူဝ်း ပၼ်တၢင်းယၢပ်ႇ ၸႂ်လူၺ်ႈ ၵၢၼ်သႄႇယူင်း ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းယူးၶရဵၼ်း လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ။ မၼ်းပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇ (Example) တႃႇႁဝ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢဝ်မႃးပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်။

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ဝၢႆး 1976 မဝ်ၸိုဝ်တုင်း လပ်းတႃလိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈလၢႆးပူၵ်းပွင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမႃး။ ၵေႃႉဢၼ်မႃးပုတ်ႈတႅၼ်းမဝ်ၸိုဝ်တုင်း ဢၼ်ပဵၼ်တိူင်ႉသႅဝ်ၽိင် ၼႆႉဝႃႈ “မႅဝ်းတေလမ် တေၶၢဝ် တေလၢႆး ဢမ်ႇပဵၼ်သင်၊ တီႈယဝ်ႉမၼ်းလူဝ်ႇတီႉၼူလႆႈၵူၺ်း” ၼႆသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူႈလၢႆးလၢႆး ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်မႃးပဵၼ်တီႈသွင် ၼႂ်းလူၵ်ႈ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း တေသႅင်းၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ မိူင်းဢမႄႇရိၵၼ်ႇသေ တေပဵၼ်တီႈၼိုင်ႈ။

ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မိူၼ်ၵူၼ်း၊ မၼ်းမီးလွၵ်းဢူၼ်ႈ လွၵ်းၶႅင် ၼင်ႇၵၼ်။ လွၵ်းဢူၼ်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း 750 လၢၼ်ႉ တိုၵ်ႉတူၵ်းယၢၵ်ႈတူၵ်းၽၢၼ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၵႄႈလႆႈ ပၼ်ႁႃၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈထိုင်တီႈမိူင်းၸၢင်ႈတႅၵ်ႇယွႆႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇလၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်းလူးၵွၼ်ႇ။ ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မိူင်းၶႄႇ လႆႈၽိုတ်ႉဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈမႃး။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ထမ်ႇမတႃႇ မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်မႃးၵေႃႈ ၶႂ်ႈမႄႇၶႂၢၵ်ႈႁႅင်းသိုၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ တၢင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမႄႇရိၵၼ်ႇၵေႃႈ မႆႈၸႂ်သေ ၶတ်းၸႂ်သူၼ်းတုမ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း မိူင်းၶႄႇၶဝ် မႄးလွမ်ႉၶိုၼ်းမိူင်းၶႄႇ ယႃႇႁႂ်ႈၽႄႇဢေႃးၸႃႇ ဢႃႇၼႃႇမႃးလႆႈတၢင်းၼွၵ်ႈယူႇ။ မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ထွႆႈၵႂၢမ်း တၢင်းပၢႆးၽူမိၵၢၼ်မိူင်း (Geopolitics) ၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸွမ်းႁိမ်း (Rimland) ႁိုဝ် လႅၼ်လိၼ် (Frontier) ။

ဢမႄႇရိၵၼ်ႇၼႆႉ သူပ်းတႄႉဢမ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈၸွႆႈလွမ်ႉမိူင်းၶႄႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶဝ်ၵေႃႈတူၵ်ႇဢၢင်ႈ လွၵ်းပိူင် တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းထုၵ်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉမႃး။ ၼွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၢင်ႈလွင်ႈပၼ်ႁႃယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၶူင်းၵၢၼ်ၼိဝ်ႇၶလီႇယိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ သႃသၼႃဢီႇသလၢမ်ႇ (Islam) ပဵၼ်ႁႅင်းလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ (ပႃးလူၺ်ႈ မိူင်းဢႃရပ်ႉၶဝ် မီးၼမ်ႉမၼ်း ၸိူဝ်ႉၾႆး ဢၼ်လုမ်ႈၾႃႉၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ) ၼၼ်ႉလႄႈ ဢၢင်ႈပၼ်ႁႃ ရူဝ်ႇႁိင်ႇယႃႇ (Rohingya) သေၶဝ်ႈမႃးယူႇ။

ၼွၵ်ႈသေဢမႄႇရိၵၼ်ႇ ယင်းမီးတၢင်ႇမိူင်းၶဝ်ပႂ်ႉတူၺ်းမိူင်းၶႄႇ လူၺ်ႈၸႂ်လိူတ်ႇၸႂ်မႆႈယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်း ဢိၼ်းၻီးယိူဝ်း ၵျပၼ်ႇလႄႈ မိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်းၼႂ်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ (Asean မုၵ်ႉၸုမ်းမိူင်းဢေးသျိူဝ်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ) ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵျပၼ်ႇၼႆႉ ဢၢင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်လုမ်ႈမႄႈၼမ်ႉၶွင် (Greater Mekong Sub-region) သေ ၶဝ်ႈမႃးႁႄႉၶႄႇဝႆႉ။

ၶႄႇတႄႉဝႃႈယူႇ၊ ၶဝ်ဢမ်ႇမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်ပွႆႇတပ်ႉသိုၵ်း ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၵႂႃႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽႂ်ၸွင်ႇတေ တမ်းၸႂ်လႆႈ ?။

ပေႃးတူၺ်းလွင်ႈ ၸဝ်ႈပေႃႈလူင်ၼေႃႇၶမ်း ထုၵ်ႇလိုပ်ႈလူၺ်းတေႃႇပေႃး ထုၵ်ႇတိၺွပ်း တႅပ်းတတ်း ၶႃႈႁႅမ်ပႅတ်ႈပီၵၢႆ၊ ဝၢႆးသေၵူၼ်းၶႄႇ 13 ၵေႃႉ ထုၵ်ႇႁႅမ်တၢႆၼႂ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း မိူဝ်ႈ 5/10/2011 ၼၼ်ႉလႄႈ ၶႄႇၵမ်ၵိၼ်းႁႂ်ႈမၢၼ်ႈ လၢဝ်း ထႆး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၼႂ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ လႄႈသင်။ တူၺ်းၼႂ်းပေႃႇလသီႇ ၵႅတ်ႇၶႄမိူင်းၶႄႇဝႃႈ တေၸႂ်ႉတိုဝ်းတပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇ မိူဝ်ႈထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် ၼႃႈလိၼ်ႁိုဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် ၽွၼ်းလီၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶႄႇႁိုဝ်ႉ ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁူႉတေဢမ်ႇမီးတီႈ ၵတ်းၸႂ်ၽႂ် (ၵမ်ႈၽွင်ႈတေဝႃႈဢုၼ်ႇၸႂ်ၽႂ်)။

တူၺ်းၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် တၢင်ႇမိူင်းပႆႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၼႆသေတႃႉ ၶႄႇၼႆႉတႄႉ သူင်ႇမႃးၽူႈတႅၼ်းၶဝ် ဝင်ယိၼ်ႇၾၼ်း (Wang Yinfan) လႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸိူဝ်း မေႃလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ မႃးပႂ်ႉတူၺ်းပႂ်ႉထွမ်ႇၸွမ်း ပႂ်ႉလၢတ်ႈၸွႆႈၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁူႉလႆႈၸႅင်ႈလႅင်း။

မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၼႆႉပဵၼ်မိူင်းႁဝ်း၊ ႁဝ်းႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ႁဝ်းၵေႃႈလၢႆး ပေႃးမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇႁၼ်လီၸိုင် မၼ်းႁူႉယၢပ်ႇ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဝ်းတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈတႆး ၶၢင် ၶျၢင်း ယၢင်း မွၼ်း၊ ယႃႇၵုမ်ႇမိုင်ႉ သွၼ်ႇၾၢႆႇႁဝ်းၵူၺ်း ႁႂ်ႈမေႃသွၼ်ႇပႃးၾၢႆႇပိူၼ်ႈ။

ယႃႇႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ႁဝ်းၼႆႉၶႂ်ႈဢိင်ၶႄႇႁိုဝ် ဢမႄႇရိၵၼ်ႇၼႃႇပူၼ်ႉတီႈ။ လွင်ႈၼႆႉ မိူၼ်ဢဝ်မိူင်းႁဝ်းမႃး ပဵၼ်တေးၼႃးၼႂ်းၵႄႈၵႂၢႆးလူင်သွင်တူဝ်တေႃးၵၼ်။ တင်ႈဢဝ်ပီ 1949 မႃးတေႃႇ 1989 ၵေႃႈႁဝ်းလႆႈ ပဵၼ်တေးၼႃး ၼႂ်းၵႄႈ သွင်မိူင်းလူင်ၼႆႉမႃးယဝ်ႉ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။

ပေႃးဝႃႈပၢၼ်ႁဝ်းယင်းပၼ်ပဵၼ်ထႅင်ႈၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁၵ်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈႁၵ်ႉမိူင်းမိူၼ်ႁဝ်း တေဢမ်ႇမီးၽႂ်ယဝ်ႉ။