ဝၢႆးသေၸတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းဝႃႈလူၺ်ႈၵၢၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈတႆး (ICSS) မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ပီ 2009 လႆႈမႃးႁိမ်းၶၢဝ်းတၢင်း 4 ပီယဝ်ႉ တီႈဝဵင်းမႄႈႁွင်ႈသွၼ် ၵေႃႈတေၸတ်းပွၵ်ႈ ၵမ်းတီႈ 1 လႄႈမီးၽူႈၸဝ်ႈပၢႆးမေႃ ၼႂ်းတႆး ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။

ဝၼ်းတီႈ 29-30/06/13 ၼႆႉ ၸုမ်း/သုၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇတႆး မႄႈႁွင်ႈသွၼ်၊ သုၼ်လဵပ်ႈ ႁဵၼ်းလွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် (CESD) လႄႈ တၢင်းၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းမႆႇ တေႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်း ပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈၸိုင်ႈ မိူင်း ဝႃႈလူၺ်ႈၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈတႆး တီႈဝဵင်းမႄႈႁွင်ႈသွၼ် ၸိုင်ႈထႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ တေမီးၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလၢႆတီႈ လၢႆတၢင်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။  ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆမီးဝႆႉၼၼ်ႉ ၼွၵ်ႈသေတႆးယဝ်ႉ မီးၸၢဝ်းဢမႄႊရိၵၼ်ႊ၊ ဢိၼ်ႊၻီႊယိူဝ်ႊ၊ ၵျပၼ်ႊ၊ မၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတႆး ဢၼ်တေလုၵ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ (မိူင်းတႆး) မႃးၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈတေမီးၶူးလူင် ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း (ၵေႃႉတႅမ်ႈလွင်ႈပိုၼ်းမိူင်းတႆး တင်ႈတႄႇပိုၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇထိုင်ပီ 1962)။

ပၢင်ၵုမ်လူင်ၼႆႉ တေမီးၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လၢႆလၢႆလွင်ႈ။ လွင်ႈပိုၼ်းမိူင်း၊ လွင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတႆး ၸိူဝ်းယူႇသဝ်း ၼႂ်းၵုၼ်ဢေႊသျိူဝ်ႊၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ လွင်ႈၶိုၼ်းမႄးပူၵ်းပွင်ၽႃသႃ/ လိၵ်ႈလၢႆး၊ လွင်ႈၵူၼ်း ပၢႆႈၼီယၢၼ်ဝၢၼ်ႈ ယၢၼ်မိူင်း။ ပိူင်လူင်မၼ်း တေလၢတ်ႈၽႃသႃထႆးတင်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ပိူဝ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇပေႃးလူင်ႉလႅၼ်ႇၵႂၢမ်းထႆးၼၼ်ႉ တေမီးၵၢၼ်ၶပ်းၶိုင်ပၼ် လၢမ်ႈ/ၵူၼ်းပိၼ်ႇၽႃသႃ-ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်းလႆႈၸတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ဝႃႈလူၺ်ႈလွင်ႈတႆး တီႈမႄႈႁွင်ႈသွၼ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈဝႃႈၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈ မႄႈႁွင်ႈသွၼ်/ ၵဵင်းမႆႇ/ ၵဵင်းႁၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇဢၼ်ၸၢဝ်းတႆး ယူႇသဝ်းတင်းၼမ် လႄႈ 3 ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ သမ်ႉ တိတ်းၵၼ်တင်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ်- ၼႆယဝ်ႉ။

ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈ (15-17/10/2009) ၶၢဝ်းတၢင်း 3 ဝၼ်း မီးပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းဝႃႈလူၺ်ႈၵၢၼ်လဵပ်ႈ ႁဵၼ်း လွင်ႈတႆး (International Conference on Shan Studies- ICSS) တီႈဝဵင်းလူင်မိူင်းၵွၵ်ႇ (ၵုင်းထဵပ်ႈ) ၸိုင်ႈထႆး။ မီးၽူႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းတၢင်းႁူႉယႂ်ႇတၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈၼႂ်းထႆး၊ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊  လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်၊ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ၊ ၸၢဝ်းၶႄႇ၊ ၸဝ်ႈပၢႆးႁူႉ/ပၢႆးမေႃၼႂ်းတႆးမွၵ်ႈ 40 ၵေႃႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။ ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈၶိူဝ်းတႆး၊ ပိုၼ်း၊ ၾိင်ႈငႄႈ၊ ၾိင်ႈၵူၼ်း၊ လိၵ်ႈလၢႆး ပၢႆၵမ်၊ ယႃႈယႃ၊ သႃသၼႃ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈလႄႈတၢင်းၵိၼ်တႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢွင်ႈတီႈၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼၼ်ႉ တေမီးတင်းၵၢၼ်ၸတ်းၼႄၶိူင်ႈၶူဝ်းၶွင် (Exhibition) ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၸၢဝ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆးလၢႆလၢႆယၢင်ႇ။ ၸဵမ်ၾိင်ႈတႆး 12 လိူၼ်၊ တၢင်းၵိၼ်တႆး၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈတႆး၊ ယႃႈယႃတႆး၊ ႁၢင်ႈႁေႃၶမ်းတႆး (ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး)၊ ႁၢင်ႈႁိူၼ်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၽိုၼ်လၢႆး ယႂ်းႁိုၼ်ၽိုၼ်ထမ်းတႆး၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးၵဝ်ႇၵႄႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ၽႅၼ်ႇတီႈမိူင်းတႆး ႁူမ်ႈတင်းၽႅၼ်ႇတီႈပိုၼ်းတႆးပၢၼ်ၵဝ်ႇ/ ပၢၼ်မႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယိူင်းဢၢၼ်းပိူင်လူင် ဢၼ်ၸတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် မီး 4 ၶေႃႈ- 1.ပိူဝ်ႈတႃႇယုၵ်ႉယွင်ႈပၵ်းၾၢင်မဵတ်ႇမၢႆ (National Identity) ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး ႁႂ်ႈမႅတ်ႇပႅင်းဝႆႉၾိင်ႈပိူင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယႃႇႁႂ်ႈၸူမ်ႁၢႆ။ 2.ၵိူတ်ႇပဵၼ် တႆးမႃးယဝ်ႉ ႁႂ်ႈမေႃဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ဝႃႈ ၵဝ်ပဵၼ်တႆး၊ ႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈတႆးဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းတူၼ်းယူႇႁင်းၶေႃ၊ ႁဝ်းပဵၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉ ၼႂ်းဢေႊသျိူဝ်ႊ ဢၼ်မီးၽႃသႃၵႂၢမ်း လၢတ်ႈၾိင်ႈငႄႈႁိတ်ႈႁွႆး။ 3.ႁႂ်ႈၵူႈၾၢႆႇ/လုမ်ႈၾႃႉ/ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းႁူႉၸၵ်းဝႃႈ တႆးဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၸၢဝ်း ၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ/ၸုမ်းဢေႇ။ 4.ႁႂ်ႈတႆးမီးလွင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်းထႆး-လၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။