ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈ ၸုမ်းၸိူဝ်းဢူးဢွင်ႇမိၼ်းၵႂႃႇၼႃႈ လိၼ်ဝႃႉပၢင်သၢင်း၊ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ငိုၼ်း ၵႃႈၵေႃႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းတီႈၸုမ်းဝႃႉ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉပျႃး။ ၸုမ်းဝႃႉတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈသိုဝ်ႉ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် လုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းတႆးၶဝ်ႈမိူင်းဝႃႉ။

ဝၼ်းထိ 04/12/12 (မိူဝ်ႈဝႃး) ၸုမ်းၸိူဝ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ (မၢႆ 2) ၶွမ်ႊမတီႊၶိုင်ပွင် လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (UPWC) ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈ ႁိူဝ်းဝိၼ်မႅင်းမီႈလဵပ်ႈၵႂႃႇ တၢင်းမိူင်းပွၵ်ႉသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၼႃႈ လိၼ်မိူင်းဝႃႉ ငဝ်ႈငုၼ်းပၢင်သၢင်း မွၵ်ႈယၢမ်း 11:00 မူင်း။ ဝၢႆးႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တင်းၸုမ်းဝႃႉယဝ်ႉ သိုပ်ႇဝိၼ် ၵႂႃႇထိုင်မိူင်းမႂ်ႇမွၵ်ႈ ယၢမ်း 15:00 မူင်း၊ ၵႂႃႇဝႄႉတူၺ်းၶူင်းၵၢၼ် သူၼ်ၼဵင်ႈ သူၼ်ယၢင် တီႈမိူင်းမႂ်ႇသေ ဝိၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူဝ်း လႃႈသဵဝ်ႈ။ ဢၼ်ဝႃႈတေဝႄႉၵိုတ်း တီႈမိူင်းပွၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်- ၼႆယဝ်ႉ။

ၽွင်းၸုမ်းၸိူဝ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ပၢင်သၢင်း ၼၼ်ႉ ၼွၵ်ႈၼိူဝ် သေႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် တင်း ဝိူၺ်ႉသႅဝ်ႇၵင်း ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸုမ်းဝႃႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းမၢၼ်ႈ တင်းၼမ်။ လွင်ႈတၢင်းႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် ဢမ်ႇမႃးႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပၢႆးယူႇလီမၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉ- ၼႆယဝ်ႉ။

ဢၼ်ၸုမ်းၸိူဝ်းဢူးဢွင်ႇမိၼ်းမႃးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ဢမ်ႇပိူင်ႈ ၵၼ်တင်းဢၼ်မႃး လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းမိူင်းလႃး။ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ် မီးလွင်ႈ ၸွႆႈထႅမ်ငိုၼ်းတွင်း။ ပွၵ်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈမႃး ၸွႆႈပၼ်ငိုၼ်းသႅၼ်မၼ်း 1,000 ပၢႆ၊ (100 လၢၼ်ႉပျႃး)၊ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊသ်ၵေႃႈ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈလႆႈမႃးပၼ် (400 လၢၼ်ႉ) တင်းၼမ်သႅၼ် 4,000 ။ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ဢၼ်မႃးၸွႆႈပၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ-ၼမ်ႉတိုၵ်း၊ ပၢင်သၢင်း-မၢၵ်ႇမၢင်၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ-မိူင်းမႂ်ႇ-ပၢင်သၢင်း 3 သဵၼ်ႈၼႆႉ- လႅင်ႇၶၢဝ်ႇလႅၼ်လိၼ်တႆး-ၶႄႇလၢတ်ႈမႃး ၼင်ႇၼႆ။

ပၢင်ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵုမ်ပွၵ်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းဝႃႉယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်။ ၼွၵ်ႈသေ ၼၼ်ႉ တုၵ်းယွၼ်းတီႈမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈသိုဝ်ႉၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တၢင်းတၢင်ႉ ယၢၼ်းလႄႈမိူင်းယႆ ၶဝ်ႈၼႃႈလိၼ်မိူင်းဝႃႉ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈပီၼႆႉ ယွၼ်ႉၾႃႉၾူၼ်ဢမ်ႇလီ၊ ၾႃႉၾူၼ်လႅင်ႉ သေ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဝႃႉဢမ်ႇဢွၵ်ႇလီ၊ ဢၼ်ဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇပေႃးၵိၼ်။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ၶဝ်တေၶတ်းၸႂ်ပၼ်- ၼႆယဝ်ႉ။

လၵ်းၵၢၼ် 8 ၶေႃႈ  ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ-1.ဢမ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ 2.တုင်းႁပ်ႉလၵ်းၵၢၼ် 3 ပိူင် (ဢယေးတူင်းပႃး)။ 3.သွင်ၾၢႆႇတေ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လႄႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸွမ်းၼင်ႇမၢႆမီႈ။  4.ႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ တိုၵ်းတေႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်။ 5.တင်ႈပႃႇ တီႇၵၢၼ်မိူင်း ၶဝ်ႈၶေႉၵၢၼ် လိူၵ်ႈတင်ႈ။ 6.တုင်းႁပ်ႉပိူင်ငဝ်ႈ ပိုင်းမိူင်း (2008) သေ မီးလွင်ႈတၵ်းလႆႈၵႄႈလိတ်ႈၵေႃႈႁႂ်ႈၵႄႈ လိတ်ႈၼႂ်းသၽႃး ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ 7.တေလႆႈၶဝ်ႈၼႂ်း ၶွပ်ႇတူင်ႇမၢႆမီႈတင်းပိုၵ်းသေ ယူႇ/ၵႂႃႇ/ႁဵတ်း/ၵိၼ် ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းမီး။ 8.ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်တေႃႇပေႃးမႃးပဵၼ်တပ်ႉ သိုၵ်းဢၼ်လဵဝ်- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ လၵ်းၵၢၼ် 8 ၶေႃႈၼႆႉ ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး ပႆႇမီးၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလႄႈ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝူင်ႈၵၢင်ဝႃႉတင်း မၢၼ်ႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇ မၢၼ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတၢင်ႇၸုမ်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈထိ 1 ထိုင် 4 ဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈ 5-8 ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ။

ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 မတ်ႉတႃ 338 ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈတင်းသဵင်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် တေလႆႈယူႇ ၾၢႆႇတႂ်ႈလွင်ႈၵမ်ၵုမ်း / ၵၢၼ်ၸိသင်ႇၶွင် တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ (ပွင်ႇဝႃႈတေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008)။

မိူဝ်ႈၵႂႃႇမိူင်းလႃး (03/12/12)ၼၼ်ႉ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝႃႈ ၵွပ်ႈဢမ်ႇယၢမ်ႈၽႅဝ်သေ ပွၵ်ႈလႄႈ မႃးဢႅဝ်ႇမႃးယဵမ်ႈ ၸႂ်းၵၼ် လႄႈမႃးမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈတင်းသွင်ၾၢႆႇႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈလႆႈ ၸႂ် ဢၼ်လႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃး 3 မိူဝ်ႈ 3 ပွၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ႉဢွၵ်ႇတူဝ်ၵႂႃႇ- ဝႃႈၼႆ။

ဢူးတဵင်းၸေႃႇ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝႃႈ- ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်ၸုမ်းမိူင်းလႃး တုၵ်းယွၼ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၶတ်းၸႂ်ပၼ်ၵႂႃႇ။ လိူဝ်သေ ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၸၢၵ်ႈၾႆး (ၾႆးၾႃႉႁႅင်းၼမ်ႉ)ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁဵတ်းလၢႆတီႈၵေႃႈႁဵတ်း၊ လွင်ႈမိူင်းမေႃႇႁႄႈၸိူဝ်းၼႆႉၶႂ်ႈ ႁဵတ်းၵေႃႈႁဵတ်းၵႂႃႇ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ် သိုၵ်းၵေႃႈ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်း ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းပီၼႃႈ (လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ)ၼႆႉ တေမီးပၢင်ၵုမ်သၽႃး (ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်း) လႄႈ ယွၼ်းႁွင်ႉမွၵ်ႇဝႆႉႁႂ်ႈသူင်ႇ တူဝ်တႅၼ်းၵႂႃႇၶဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း- ၼႆယဝ်ႉ။

ၶၢဝ်းတၢင်းဢူးဢွင်ႇမိၼ်း  တူဝ်တႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵႂႃႇမိူင်းလႃး (ၼႃႈလိၼ်ဝႃႉ)ပွၵ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၼႃႈ တီႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် မၢၼ်ႈၸိူဝ်းၵႂႃႇၸွမ်း မီးမိူၼ်ၼင်ႇၽွင်းလူင်ၵိုၵ်းလုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးၸူဝ်းတဵင်း တူဝ်တႅၼ်းၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း။ ၽွင်းလူင် ၾၢႆႇလႅၼ်လိၼ် ဢူးတဵင်းထေး။   ဢူးတဵင်းၸေႃႇ တူဝ်တႅၼ်း ၾၢႆႇသၽႃး။ ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းတႆး ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ။  ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ လႅၼ်လိၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်းတႆး ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်ဢွင်ႇတူႇ။ ၽူႈၵွၼ်း တိူင်းသိုၵ်း(သၢမ်ၸဵင်ႇ) တၢၼ်းထုၼ်းဢူး။ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ (လႃႈသဵဝ်ႈ) ဢွင်ႇၸူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ- ၼႆယဝ်ႉ။