ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵုင်းၵျေႃႇ ဢိူင်ႇပဵင်းလူင် ၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းႁႅင်၊ ႁၼ်ဝႃႈဢၼ်ၼေႃႊဝေႊ ဝႃႈဢမ်ႇမီး ၶူင်းၵၢၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇ ၸႂ်ႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေးပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႄႈ တူဝ်။

ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈပၢင်သဝ်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၵုင်းၵျေႃႇ တင်း ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ လၵ်းတႅင်ႇ-ပဵင်းလူင်ၶဝ် လႆႈတွင်ႈထၢမ်တီႈ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵုင်းၵျေႃႇၼၼ်ႉ  ၸိူဝ်းၶဝ်လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ- မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ (2012) ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ တၢင်းၼေႃႊဝေႊယ်ၶဝ် သူင်ႇမႃးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵေႃႉ ၼိုင်ႈ မႃးလၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႂ်ႈမႃးဢုပ်ႇလွင်ႈတႃႇသူင်ႇၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵုင်း ၵျေႃႇ ၵႂႃႇတၢင်းမိူင်းထႃး၊ လွင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ တၢင်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵုင်းၵျေႃႇတွပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၸဝ်ႈယွတ်ႈ သိုၵ်း၊ ပေႃးတူၺ်းတွၼ်ႈ သွၼ်ဢၼ်ပဵၼ်မႃးတၢင်ႇတီႈၼၼ်ႉ ငဝ်းလၢႆးၼႆႉဢမ်ႇတမ်းၸႂ်လႆႈ၊ ပေႃးပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းတႆးၸၢင်ႈၺႃးမၢပ်ႇၽၢမ်း ဝႃႈၵမ်ႉထႅမ်သိုၵ်းတႆးသေ ၸၢင်ႈတၢႆပႃး၊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႈလႃႈလီႈႁဵတ်းလူင်ၵႂႃႇမိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ထႆးၵေႃႈဢမ်ႇမိပ်ႇတဵၵ်း ၸႂ်ႉမိူဝ်းလႄႈ ႁဝ်းပႂ်ႉတူၺ်းတီႈဢေႇသုတ်းထိုင်ပီ 2015 ၊ ပေႃးဝႃႈ 2015 ငဝ်းလၢႆးလီၸင်ႇၵွႆႈတႅပ်း တတ်း၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ဢမ်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်း- ဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵုင်းၵျေႃႇၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ- ၼေႃႊဝေႊယ် ႁဵတ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ မိူဝ်ႈၵမ်းပူၼ်ႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈဢဝ်ႁဝ်းသူင်ႇၵႂႃႇတၢင်း လွႆလမ်။ မႃးၵမ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈဢဝ်ႁဝ်းသူင်ႇၵႂႃႇတၢင်းမိူင်းထႃး၊ လွင်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈဢဝ်ႁဝ်းၵႂႃႇယင်ႇတူၺ်း ၸႂ်မၢၼ်ႈ-ဝႃႈမီးလွင်ႈ လီယုမ်ႇယမ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢၼ်ၶဝ်ဝႃႈ ၼေႃႊဝေႊယ် ဢမ်ႇမီးၽႅၼ်ၵၢၼ် သူင်ႇၵူၼ်းပၢႆႈၽေးပွၵ်ႈမိူဝ်း၊ ပိူဝ်ႈတႃႇ သူင်ႇၵူၼ်းပၢႆႈၽေးပွၵ်ႈ မိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၸုမ်း UNHCR ၶဝ်ၼႆ ၼၼ်ႉ ပိၼ်ႇၵႂၢမ်းၶဝ်ၵူၺ်း၊ မိူဝ်ႈၶဝ်မႃးဢုပ်ႇ ႁဝ်းဢမ်ႇလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်၊ သိုၵ်းတႆးလွႆတႆးလႅင်း ယင်းမႃးၾၢင်ႉ ႁဝ်းယူႇ ၽႂ်မိူဝ်းၵေႃႈမၼ်းငိူဝ်ႈ- ဝႃႈၼႆ။

ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေး(ၵုင်းၵျေႃႇ)ၼႆႉ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်း ပၢႆႈၽေး (Refugee)၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈႁၢမ်းႁႅၵ်းတီႈယူႇၼႂ်းမိူင်း (IDP) ၊ ႁဝ်းဢမ်ႇမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈၼိူဝ်ၶဝ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဝႃႈ ၶဝ်ၶႂ်ႈမႃးယူႇလွႆလမ်ႁင်း ၵူၺ်းၶဝ်တႄႉ တေယိၼ်းလီႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇ- ဝႃႈၼႆ။

ပၼ်ႁႃၵုင်းၵျေႃႇၼႆႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈတိတ်းတေႃႇၾၢႆႇသိုၵ်းထႆးၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ- မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵႂၢမ်းသင်ႇၾၢႆႇ ၼိူဝ်ဢမ်ႇမီးသင်၊ ႁႂ်ႈလူလွမ်ၵုမ်းတူၺ်းဝႆႉမိူၼ်ၵဝ်ႇၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈလူင် မိူၼ်ၼင်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈ ယူႇၶၢဝ်းယၢဝ်း(ထႃဝရ)ၼၼ်ႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈမီး၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈႁိူၼ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၶၢဝ်းပွတ်း မိူၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်းမႆႉၽၢၵ်ႈ/ၶႃး ထွၼ်ယႃႉငၢႆႈ၊ ၵွႆမႃးၵေႃႈ မႄးငၢႆႈ- ၼႆယဝ်ႉ။