ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ (Asian Times) တႅမ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်းပိုတ်ႇ- ပေႃႇလသီႇ ဢမႄႊရိၵၼ်ႊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ ႁဵတ်းၽိတ်း တေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇယၢမ်ႈႁဵတ်းၽိတ်းၼိူဝ်လၢႆ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး။

ပွင်ႈၵႂၢမ်းၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢေႊသျႅၼ်ႊ ထၢႆႊမ် (Asian Times)  ဝၼ်းထိ 10/10/12 ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ထိမ်ႊႁၢႆႊမႅၼ်ႊ (Tim Heinemann) တႅမ်ႈပိုတ်ႇၼႄဝႃႈ- ပေႃႇလသီႇၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶွင် ဢမႄႊရိၵႃႊၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလူင် လိုမ်းပႅတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ ႁဝ်းၶႃႈ(ဢမႄႊရိၵၼ်ႊ)ၼႆႉ ႁဵတ်း ၽိတ်းမႃး တီႈမိူင်း ဝႅတ်ႉၼၢမ်း၊ တီႈသူဝ်ႊမႃႊလီႊယိူဝ်ႊ။ ဢၼ်ႁဵတ်း မႃးတီႈဢီႊရၵ်ႊလႄႈသင်၊ ဢပ်ႊၾၵၼ်ႊ ၼိတ်ႊသတၼ်ႊ လႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်တီႈပိူၼ်ႈသႄႉၼႄး။ ၵွပ်ႈဢမႄႊရိၵၼ်ႊ ႁဝ်းမီး ပေႃႇလသီႇဝႃႈ တိတ်းတေႃႇ/ဢုပ်ႇဢူဝ်း မိူင်းတေႃႇမိူင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇဝႆႉလမ်ႇလွင်ႈၼၵ်းၼႃ ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ဢမ်ႇဝႆႉလမ်ႇလွင်ႈၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵွပ်ႈႁဝ်းဝႆႉလမ်ႇလွင်ႈၼိူဝ်လူင်ပွင် ၸိုင်ႈလိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈၽိတ်းပိူင်ႈမႃး ၼိူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ မၼ်းပဵၼ်ထႅင်ႈ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ- ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းထတ်းတူၺ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလီလီၸိုင် ႁူဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸၢင်ႈမီးထိုင် 50% လူးၵွၼ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ် သိုၵ်းတိုၵ်းယိုဝ်းၵၼ်ၵေႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတၢႆၼမ်လိူဝ်သေၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ။ ၵမ်းၼႆႉ မႃးၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ပၼ်ႁႃဢၼ်ဢမ်ႇပဵင်းပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ်ၵၼ် ယင်းတိုၵ်ႉမီးတင်းၼမ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း၊ ၸူၼ်ႁိမ်တဵၵ်းမၢပ်ႇဢဝ် တီႈလိၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇ။ တဵင်ႇၸဵင်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႅပ်ႈၵုမ်းၵမ် လႆႈၼိူဝ်တပ်ႉသိုၵ်း၊ ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၵေႃႈ ပဵၼ်မိူၼ် ၼင်ႇ ၼၢင်းဝႅပ်ႇ (Model) ၶူဝ်ႊသၼႃႊပၼ် တႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်း ၸဵင်ႇၵူၺ်း။ တဵင်းၸဵင်ႇ တင်း ဢွင်ႇသၢၼ်း ၸုၵျီႇ 2 ၵေႃႉၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆ ပေႃႇလသီႇဢၼ်တႅၵ်ႇလႅင်း ယင်းပႆႇႁၼ်မီး။ (ၶုၼ်သႃႇ ဝႃႈ ၼၢင်းဝႅပ်ႇ ဢဝ်ၸွမ်းသဵင်တႆးတၢင်းၼိူဝ်)။

ဢၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၵိုတ်းယိုဝ်း-ၵိုတ်းယိုဝ်းၼႆႉ ပေႃးထတ်းသၢင်တူၺ်း လႆႈႁၼ် 4 လွင်ႈ- 1.ၸႅၵ်ႇ ၽႄလွင်ႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸုမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈ။ 2.ႁဵတ်းႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ထႅမ်ဢဵၼ် ႁႅင်းၶဝ်တီႈတႅဝ်းၼႃႈ လႄႈၼႂ်းတီႈလိၼ်ဢၼ်ၶဝ်ၸူၼ် ႁိမ်တဵၵ်းမၢပ်ႇႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်တီႈၵူၼ်း မိူင်းဝႆႉ။ 3.ႁဵတ်းႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႈၶွၼ်ႈႁႅင်းသေယိုဝ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းပႆႇလႆႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ 4.ႁဵတ်းႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွင်ႈၵိုတ်းယိုဝ်းၼၼ်ႉသေလွၵ်ႇငိုတ်ႈၼိူဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈမူၼ်ႉမႄးပေႃႇလသီႇတီႈလိၼ်၊ ၼႂ်းမိူင်း မၢၼ်ႈတၵ်းလႆႈမီးလွင်ႈ ၵႄႈပၼ်ႁႃတီႈလိၼ်၊ ၶဝ်ပႆႇၵႄႈပၼ်ႁႃတီႈလိၼ်သေ ႁဝ်းသမ်ႉၼႅတ်ႈ ပူတ်းထွၼ်(ယူၵ်ႉလိူၵ်ႈ) ပႅတ်ႈလွင်ႈႁႅတ်ႉႁၢမ်ႈၵၢၼ် မၢၵ်ႈမီး (Sanction) တေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ  မိူၼ်တင်းႁဝ်းၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပေႃး ပဵၼ်ၾၢႆႇၵၢၼ်ႉပုၼ်ႈ/ ၸဵပ်းယူႇယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁဝ်းၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်မၢၼ်ႈလႄႈ မိူၼ်တင်းၵႂႃႇထႅမ်ႁႅင်း ပၼ်တၢင်းၸဵပ်းၵႅၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ ၵူပ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် 2 တူပ်ႉ (Double Jeapardy) ၼႆယဝ်ႉ။

ၼိူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလူမဝ်၊ ပေႃးႁဝ်းၵုမ်ႇပွႆႇဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ တူၺ်းတွၼ်ႈသွၼ်တီႈ ဢပ်ႊၾရိၵ ပွတ်းႁွင်ႇၶဝ် တင်းပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵၢင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တင်ႈတႄႇပီၵၢႆပီဢွၼ်မႃး ပဵၼ်ၼင်ႇမူတ်ႉလူမ်ႉၸၢင်ႉမႃးယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ လႄႈထုၵ်ႇလီမူၼ်ႉမႄး- ၼႆယဝ်ႉ။