ၸဝ်ႈၶူးမေႃလၢႆးၸိူင်း ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လၢႆးသႂ်၊ ပဵင်းလူင်၊ လႆႈႁပ်ႉယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၶူးသွၼ်လီ၊ မီးၽွၼ်း ၵၢၼ်ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး။ တေပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လၢႆးပၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼႂ်းပဵင်းလူင် တႄႇၼႂ်းလိူၼ် ၼႆႉၵႂႃႇ။

ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃသွၼ်လၢႆးတႆးလၢႆပိူင် ၸဵမ်လၢႆးၶွၼ်ႉ/လၢႆးလႅဝ်း/လၢႆးၵႃႈၼူၵ်ႉၵႃႈတူဝ်းသေ သွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼႂ်းပဵင်းလူင် ဢိၵ်ႇလၢႆလၢႆတီႈမႃး၊ ထိုင်တီႈမီးၽွၼ်းၵၢၼ်၊ ႁၼ်ၼမ်ႉႁၼ်တူဝ်မႃး တင်းၼမ်ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ။ မိူင်းထႆးၵေႃႈ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ယုၵ်ႉယွင်ႈ ပၼ်ႁႅင်းႁိတ်ႈႁွႆး ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇ (Local Skill and wisdom)သေ  ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 06/08/2012 ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လၢႆးသႂ်၊ လႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉရၢင်းဝလ်း(သူး) ဢၼ်မွပ်ႈပၼ်လူၺ်ႈ/ တီႈၵႅမ်ၸွမ် ၽွင်းလူင် သုၶျၢတ်ႉ ထႃးရႃးၻမ်းရူင်းဝဵတ်ႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ပႃးၽွင်းလူင်ၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၼႂ်းလူင်ပွင် ၸိုင်ႈထႆး ပႃႇတီႇၽိူဝ်ႈထႆး။

ရၢင်းဝလ်း (သူး)ၼႆႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆးပတ်းပိုၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉတင်းမူတ်း 549 ၵေႃႉ၊ တႆးမီးၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းၵေႃႉ လဵဝ် လႄႈပဵၼ်ၵူၼ်း ၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇမီးဝႂ်ၶႅပ်းၸုမ်ႈၶူး/ၻီႊၵရီႊသင်။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းထႆး တင်းမူတ်း လႄႈမီးၶႅပ်းၸုမ်ႈၶူးလွၼ်ႉ လွၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၶူးသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပႃးၸဵမ်ၸိူဝ်းႁဵတ်း ၶူးသွၼ် သွၼ်ပၼ်ၵူၼ်းၶႃႁၵ်းမိုဝ်းပုတ်း၊ ၶႃလိပ်ႈမိုဝ်းလိပ်ႈ၊ ၵူၼ်းတႃမွတ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယူႇတီႈလူင်ပွင် ၸိုင်ႈထႆး မွပ်ႈပၼ်ၶူးသွၼ်ၸိူဝ်း 1.ပဵၼ်ၶူးသွၼ်လီ၊ 2.ႁၼ်ၽွၼ်းလီ/မီးၽွၼ်းၵၢၼ်၊ 3.ၵူၼ်းယုၵ်ႉ ယွင်ႈ- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လႆႈႁပ်ႉယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၶူးသွၼ်မီးတၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇၼမ်ႉၵတ်ႉ 3 ပိူင်ၼႆႉ သေ  လႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းတိုၼ်း 250,000 ဝၢတ်ႇ။ ဢိင်ၼိူဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးမွပ်ႈပၼ်ငိုၼ်းတိုၼ်းမႃးသေ တေမီးၵၢၼ် ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ပၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ/ဢိူင်ႇတူင်ႇတၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းပဵင်း လူင် တင်ႈတႄႇၼႂ်း လိူၼ်ၼႆႉၵႂႃႇ- ၼႆယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း၊ ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း လၢႆးသႂ်ၼႆႉ ၵူၼ်းၸႃတိၵေးသီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး၊ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19/10/1938 ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်း သူင်လဵၼ်ႈလၢႆးၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ (လၢႆးသႅၼ်ႉ/လၢႆးလႅဝ်း/လၢႆးၶွၼ်ႉ ၸဵမ်လၢႆး ၵႃႈၼူၵ်ႉ ၵႃႈတူဝ်း)။ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်းမိူဝ်ႈပီ 1959 သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမႃးၼႂ်းလၢႆ ၵၢပ်ႈလၢႆပၢၼ်၊ မႃးထိုင်ပၢၼ် ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ဢၼ်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ၼႆႉၵေႃႈ ႁပ်ႉပဵၼ်တီႈၵိူဝ်းၵုမ် ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။