ၸဝ်ႈၶိတ်ႉသူၺ်ႇ ပဵင်းလူင်၊ ၵေႃႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၼႂ်းပဢူဝ်း-တႆး မႃးလၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ် သဵင်ႈမုၼ်လုၶွႆႈၵႂႃႇတီႈ ႁူင်းယႃ ၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ။

ဝၼ်းထိ 13/10/12 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း (ၶမ်ႈဝႃး) ၸဝ်ႈၶိတ်ႉသူၺ်ႇ၊ ဢႃႇယု 74 ပီ၊ ၵေႃႉဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမႃးၼႂ်းလၢႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵူႈပွၵ်ႈ လၢႆသိုပ်ႇပၢၼ် ၸဵမ်ၼႂ်းပဢူဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွႆႇၵူၼ်း မိူင်းတႆး ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း (SSNPLO) ႁိုဝ် ၸုမ်းပဢူဝ်းလႅင် ဢၼ်တႃႇၶႄးလႄႇဢွၼ်ႁူဝ်၊ ၼႂ်းတႆးတပ်ႉ သိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (SURA) ဢၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်၊ ၶွင်ႊသီႊမႄးပွင် ၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး (SSRC/MTA) ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ်၊ တေႃႇထိုင်မႃးပၢၼ်တပ်ႉ သိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ဢၼ်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႁပ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵိူဝ်းၵုမ်/ပိုၵ်းသႃ တေႃႇပေႃး သဵင်ႈမုၼ်။

ၸဝ်ႈၶိတ်ႉသူၺ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်း၊ ယူႇသထုင်ႇ၊ ၵိူတ်ႇပီၶရိတ်ႉ 1938 ။ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်း တပ်ႉပဢူဝ်းသေ မိူဝ်ႈၸုမ်း ပဢူဝ်းတင်းၸုမ်းတႆး ဢွၼ်ၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းႁူမ်ႈႁွမ်းပွင်ၵၢၼ် သိုၵ်း 1967 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈပႃးမႃးၸွမ်း။ ထိုင်မႃးၸုမ်းပဢူဝ်း လႅင်  (SSNPLO) လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ ပဵၼ်ပႃႇတီႇ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ (CPB) ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇၵႂႃႇၸွမ်း၊ သိုပ်ႇယူႇၸွမ်း ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းသေ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၼႃႈၵၢၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း (SURA) ၊ ဝၢႆးမႃးသိုပ်ႇႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ၼႂ်း (SSRC) တေႃႇပေႃး ထိုင်ႁူဝ်ပီ 1996 ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ႁူဝ် (MTA) ဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ် မၢၼ်ႈ၊ သိုပ်ႇယူႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် တၢင်းပဵင်းလူင်သေ ႁပ်ႉပဵၼ် တီႈၵိူဝ်းၵုမ် ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈ တႆး (RCSS) တေႃႇပေႃးသဵင်ႈမုၼ်။

ဢိင်ၼိူဝ်ၵိူင်ႈၵႄႇထဝ်ႈမႃးသေ မၼ်းၸဝ်ႈမီးတၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင်၊ တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်၊ တၢင်းပဵၼ်တႂ်- ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၶဝ်ႈယူတ်းယႃ တူဝ်တီႈႁူင်းယႃၼႂ်းၵဵင်းမႆႇၵေႃႈ ယူတ်းယႃဢမ်ႇလႆႈလႄႈလိုၼ်းသုတ်း မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈယၢၼ် ၽၢတ်ႇလုၵ်ႈမေးပီႈၼွင်ႉဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသေႈ လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်းၵႂႃႇ ပႅတ်ႈၸိူဝ်းႁဝ်းတင်းသဵင်ႈၶမ်ႈဝႃး ၼႆႉယဝ်ႉ။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ဝၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶိတ်ႉသူၺ်ႇသဵင်ႈမုၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်း ၻေႊဝိတ်ႊထေႃႊၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈယၢင်းၽိူၵ်ႇ (KNU) လုၵႂႃႇတီႈတႃႈၵုင်ႈ။