ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢၼ်မၢၼ်ႈယိပ်းၵမ်ၽွင်းငမ်းယူႇၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း၊ ယႃႈမဝ်းၵမ်ဢမ်ႇႁၢႆ လႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆသေ လိုၼ်းသုတ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လိူၼ်ႈၶၢႆႉပီ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၵႂႃႇထႅင်ႈ 5 ပီ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 05/10/12 ၸွမ်သိုၵ်းၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း လႄႈႁူဝ်ပဝ်ႈၾၢႆႇၽဵဝ်ႈ မူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် (CCDAC) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလိူၼ်ႈၶၢႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ် 15 ပီ (1999-2014) ၵႂႃႇတၢင်း ၼႃႈထႅင်ႈ 5 ပီ၊ တေႃႇထိုင် 2018-19 ။ ပၢင်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၼၼ်ႉ မီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈရႃၸဝတ်ႈ UNODC, DEA ၊ ၸုမ်းထႆး ONCB ၊ ဢွတ်ႊသတြေႊလီႊယိူဝ်ႊ (AFP-Australian Federal Police) ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလိူၼ်ႈၶၢႆႉဝၼ်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈ ယွင်ႈယေႃးယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢၼ်လီဢၢမ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽူႈတိတ်းတၢမ်လွင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈမႃးတင်းႁိုင် ၵမ်ႈၼမ်ၶဝ် ပေႃးႁုပ်ႈ/တၵ်ႉလၢမ်းဝႆႉၸဵမ်မိူဝ်ႈလႂ်ဝႃႈ ဢၼ်မၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ယႃႈမဝ်းၵမ် ႁႂ်ႈမူတ်းႁၢႆၼႂ်းပီ 2014 ၊ ဢႃႊသျႅၼ်ႊဝႃႈႁႂ်ႈမူတ်း ႁၢႆၼႂ်းပီ 2015 ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ပဵၼ်မၼ်း။

မိူင်းၶႄႇ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မႃးလူင်းတိုၼ်းႁဵတ်း ၶူင်းၵၢၼ်ပုတ်ႈတႅၼ်းယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးၶူင်းၵၢၼ် 200 ပၢႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႄႇမႃးႁဵတ်းၶူင်းၵၢၼ်ၼမ်ၵေႃႈ မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႊ (2012) ၼၼ်ႉ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၶႄႇ (China Daily) ဢိင်ဢၢင်ႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶႄႇၵေႃႉၼိုင်ႈ တႅမ်ႈဝႃႈ- ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈႁဝ်းႁဵတ်း ၶူင်းၵၢၼ် ၼမ်ထိုင်ၵႃႈၼႆႉၵေႃႈ တင်ႈတႄႇပီ 2007 မႃးၼႆႉ လိူဝ်သေၵၢၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယႃႈဢမ်ႇယွမ်းလူင်းမႃးၵူၺ်းယဝ်ႉ ယင်းတိူဝ်းလိူဝ်မႃးထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ၸွမ်သိုၵ်းၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇယင်းလၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်းပႃး ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်၊ ပၼ်တၢင်းႁူႉလွင်ႈၽေးယႃႈမဝ်းၵမ်ၵူၼ်းမိူင်းၼမ်ၼမ်၊  ပိူဝ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၸႂ်ႉ တိုဝ်းယႃႈ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်လႆႈၼၼ်ႉ ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းတေ လႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ- ဝႃႈၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်သိုၵ်းၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇဢမ်ႇလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ တႃႇတေလႆႈလွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ ၼၼ်ႉ မၼ်းမီးတီႈႁဝ်း တၵ်းလႆႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း။ ပေႃးပႆႇမီးလွင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆ တေႁဵတ်းႁိုဝ်လႆႈ လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ။

ပေႃးဢမ်ႇမီးလွင်ႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၸိုင် 1.ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ်ၵေႃႈ တေသိုပ်ႇယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇၵႂႃႇ တိၵ်းတိၵ်း၊ တိုၼ်းတေဢမ်ႇယွမ်း။ 2.လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတင်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တေသိုပ်ႇ ပၼ်ႁႅင်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁဵတ်း ယႃႈ/ၵႃႉယႃႈ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တေမီးၵၢၼ်ၸိသင်ႇၵၼ်ဝႃႈ- ပိူဝ်ႈတႃႇၵူၼ်းသိုၵ်းတေလႆႈၵိၼ် လႆႈၼုင်ႈၼၼ်ႉ ပွင်ပဵၼ်လႆႈၸိူင်ႉ ႁိုဝ်ၵေႃႈႁႂ်ႈႁႃၵိၼ်ႁင်းၵူၺ်း၊ လိူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေသိုပ်ႇမီးထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်း။ 3.ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် တေမႃးပူဝ်ႉသႂ်ႇၼိူဝ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတိၵ်းတိၵ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈၽုၵ်ႇယႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇလဵင်ႉတွင်ႉ/ ၼႃႈႁိူၼ်း/တပ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ/ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်၊ လွင်ႈၽုၵ်ႇယႃႈ တေသိုပ်ႇမီးၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆး။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးငိုၼ်းတိုၼ်း လေႃးၽယႂ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ တေဢဝ် တိုဝ်ႉတၢင်းဢၼ် ၼႆႉသေ မႃးလူင်းတိုၼ်းႁဵတ်းယႃႈၵႃႉယႃႈ။

ပိူဝ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈလွင်ႈၼႆႉ မီးတီႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းပိူင်လဵဝ်၊ ပေႃးဢမ်ႇတူၵ်းလူင်း ၵၼ်လႆႈ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း လွင်ႈၽုၵ်ႇယႃႈၵေႃႈတေသိုပ်ႇမီးၵႂႃႇထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ လႆႈတိုၵ်းသူၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ၊ တပ်ႉသိုၵ်း မၢၼ်ႈ၊ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း၊ မိူင်းႁိမ်း ႁွမ်းႁဝ်းလႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်မႆႈၸႂ် လွင်ႈယႃႈတင်းသဵင်ႈ ဝၵ်ႉဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း ၽွင်းယၢမ်းဢၼ်ၵိုတ်း ယိုဝ်းၵၼ်ၼႆႉသေ မႃးဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈၵၢၼ် မိူင်းဝႆးဝႆး၊ ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈ လႅဝ်း၊ မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် လႄႈ လႆႈၶဝ်ႈပႃးၵူႈၾၢႆႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။