ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉမွၵ်ႇဢုပ်ႇ ဢူဝ်းၸုမ်းပၢင်သၢင်းတင်း ၸုမ်းမိူင်း လႃး တီႈၵဵင်းတုင်၊ ပိူင်လူင် တုၵ်းယွၼ်းလွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၵွပ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈ သဵင်လုၼဝ်ႈ ယွၼ်ႉယႃႈ။

ဝၼ်းထိ 06/10/12 ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UWSA) ငဝ်ႈငုၼ်း ပၢင်သၢင်း တင်းတပ်ႉ သိုၵ်းဢူၺ်းလီၻီႊမွၵ်းၶရႅတ်ႊတိၵ်ႊၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ-ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ (NDAA-ESS) မႃးႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸဝ်ႈၼႃႈ တီႈမၢၼ်ႈ တီႈလုမ်းတိူင်းသိုၵ်းသၢမ်ၸဵင်ႇ (ၵဵင်းတုင်)။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢၼ်ႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇၸုမ်းဝႃႉ တင်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢဝ်း ယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ်၊ ၸုမ်းဝႃႉလႆႈၶဝ်ႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်း တင်ႈတႄႇယၢမ်း 12:30 မူင်း၊ ၸုမ်းမိူင်းလႃး သမ်ႉတင်ႈတႄႇယၢမ်း 14:00 - လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းၸုမ်းမိူင်းလႃး ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ၸုမ်းမိူင်း လႃး ဢၼ်ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းမီး ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈၸၢႆးလိုၼ်း၊ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸဝ်ႈသၢၼ်းပိူဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၶုၼ် သၢင်ႇလူႇ။ ၸုမ်းပၢင်သၢင်းမီးၵႅမ်ႁူဝ် ပဝ်ႈသႅဝ်းမိၼ်ႇလျႅင်၊ ၸၢဝ်ႉၵေႃဢၢင်း၊ လီႇၸူးလျႄႉ ႁိုဝ် ဢူးဢွင်ႇမျိၼ်ႉ၊ ၸၢႆးသၢမ် ၸိူဝ်းၼႆႉဢွၼ်ႁူဝ်။ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်း ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ။ ၽူႈၵွၼ်းသၢမ်တိူင်းသိုၵ်း ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇတၢၼ်းထုတ်ႉ။ ၽူႈၵွၼ်း တိူင်းသၢမ်ၸဵင်ႇ(ၵဵင်းတုင်)၊ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်း သိုၵ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵၢင် (ၶူဝ်လမ်)၊ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်းသိုၵ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်း ဢွၵ်ႇ (လႃႈသဵဝ်ႈ)ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼွၵ်ႈသေ ၼၼ်ႉ မီးၽူႈမီးၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း မၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ (သိုၵ်းမၢၼ်ႈ 9 ၵေႃႉ ၶီႇႁိူဝ်းဝိၼ် မႃးတီႈၵဵင်းတုင် ၵမ်းသိုဝ်ႈ)။

မိူဝ်ႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇၸုမ်းဝႃႉၼၼ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈဝႃႈ- မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လု ၼဝ်ႈယွၼ်ႉ ယႃႈမဝ်း ၵမ်တႄႉတႄႉ၊ ပိူၼ်ႉတၵ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈယႃႈမဝ်းၵမ်ဢွၵ်ႇတီႈမိူင်းႁဝ်းတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်ႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်း လူင်ႁဝ်း ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ၶႄႇၶဝ်တၵ်ႉ၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ၵႂႃႇဢမႄႊရိၵၼ်ႊ ၵေႃႈပိူၼ်ႈတၵ်ႉ၊ ၵႂႃႇမိူင်းထႆးၵေႃႈ ပိူၼ်ႈၵေႃႈဢုပ်ႇလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် လၢႆလၢႆ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼႂ်းၼႃႈလိၼ် ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 2 ၼႆႉ ဝႆႉၼၵ်းၼႃလွင်ႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်သေ ၽွမ်ႉၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵႂႃႇ။ ၼႂ်းၼႃႈ လိၼ်ၸုမ်းၵိုတ်းသိုၵ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် မူတ်းႁၢႆ ၼႂ်းပီ 2015 ၊ တင်ႈတႄႇပီ 2015 ၵႂႃႇ ယႃႇႁႂ်ႈမီး ယႃႈမဝ်းၵမ်။ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇၸွႆႈၵၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင် ႁိူၼ်းႁဝ်းတေလု၊ ပေႃးလုၵေႃႈပႃးၵၼ် လုတင်းမူတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁႂ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ ၸွႆႈၵၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ/ၽဵဝ်ႈ မူၺ်ႉၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈငဝ်းလၢႆးမၢၼ်ႈတင်းဝႃႉတႄႉ မိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇမီး သင်လႅၵ်ႈလၢႆႈ- ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်ႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးဝၢႆးသေဝၼ်းထိ 05/10/12 ၸွမ်သိုၵ်းၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇ ၼႂ်းမိူင်း လႄႈႁူဝ်ပဝ်ႈၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် (CCDAC) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလိူၼ်ႈၶၢႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ် 15 ပီ (1999-2014) ၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈထႅင်ႈ 5 ပီ၊ တေႃႇထိုင် 2018-19 ။ ပၢင်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼႆႉ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်း မီးၸုမ်းၾၢႆႇ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ ရႃၸဝတ်ႈ UNODC, DEA ၊ ၸုမ်းထႆး ONCB ၊ ဢွတ်ႊသတြေႊလီႊယိူဝ်ႊ (AFP-Australian Federal Police) ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဝၢႆးၸုမ်းဝႃႉငဝ်ႈငုၼ်းပၢင်သၢင်း ႁူပ်ႉဢုပ်ႇမၢၼ်ႈတီႈၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 07/10/12 ဝႃႉပွတ်းတႂ်ႈ ၼႃႈလိၼ်သိုၵ်း 171 ၵေႃႈ ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တီႈႁူၺ်ႈဢေႃႈ။ မီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႂ်းတပ်ႉ သိုၵ်းဝႃႉ တင်ႈတႄႇ မိူင်းယွၼ်း၊ ႁူဝ်ယွတ်ႈ-ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ၊ မိူင်းၵျွတ်ႈ၊ မိူင်းတေႃႉ-မိူင်းထႃး၊ တၢၵ်ႇလႅတ်ႇ၊ ၼမ်ႉၵတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။ ပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ ဝႃႉႁွင်ႉမွၵ်ႇပႃး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း- ၼႆယဝ်ႉ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၸုမ်းမိူင်းလႃးၵေႃႈ ဝၢႆးႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် 6 လိူၼ် 1 ပွၵ်ႈ ဢၼ်ၸတ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 11-15/07/12 (ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ဝၼ်း) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ 5 ၶေႃႈ- 1.တေဢမ်ႇၽုၵ်ႇယႃႈ၊ 2.တေဢမ်ႇႁုင် တူမ်ႈယႃႈ၊ 3.တေဢမ်ႇတေႃႉ သူင်ႇယႃႈ၊ 4.တေဢမ်ႇ ၵႃႉၶၢႆယႃႈ၊ 5.တေဢမ်ႇသူႇၵိၼ်ယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးယဝ်ႉ မီးၵၢၼ် ၵူတ်ႇထတ်းတိၺွပ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ ဢမ်ႇဝဵၼ်ႉၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ်လႆႈငိၼ်းဝႃႈ တိၺွပ်းဝႆႉ ၵူၼ်းၶၢႆၵူၼ်းၵိၼ် 300 ပၢႆ၊ ၵူၼ်းၶၢႆ တေၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇ၊ ၵူၼ်းၵိၼ်သမ်ႉတေတိုတ်း ပၼ်- ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းပၵ်းပိူင်ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 4 မီးဝႆႉဝႃႈ- ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆယႃႈယွႆႈ မီးတူတ်ႈတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 5 ပီၶိုၼ်ႈ ၼိူဝ်၊ ယိင်ႈၶူဝ်းၶွင်ယႃႈ မဝ်းၵမ်ၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ယိင်ႈတၢင်းၽိတ်းၼၵ်းလိုၵ်ႉ။ ၵူၼ်းၵိၼ်ယႃႈသမ်ႉ ပေႃးတိလႆႈ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတီႈဢေႇ သုတ်းတူတ်ႈတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 6 လိူၼ်၊ ပေႃးတိလႆႈပွၵ်ႈ 2 တူတ်ႈတၢမ်ႇ ၶွၵ်ႈ 1 ပီ၊ ပေႃးတိလႆႈပွၵ်ႈထိ 3 တေထုၵ်ႇလိုပ်ႈဢွၵ်ႇ/ ဢမ်ႇပၼ်ယူႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မၢႆ 4 - ဝႃႈၼႆ။