ၼေႃႊဝေႊ လၢတ်ႈဝႃႈဢမ်ႇမီးၽႅၼ်ၵၢၼ် လႄႈဢၶႂၢင်ႉ ဢႃႇၼႃႇ ပိူဝ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေး (ၵုင်းၵျေႃႇ ပဵင်းလူင်) ပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း ၸွမ်းၼင်ႇမူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး (CBO) မႆႈၸႂ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ။

ဝၼ်းထိ 03/10/12 ဢိင်ၼိူဝ်မီးၵၢၼ်ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၽူႈတႅၼ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း တီႈလႅၼ်လိၼ်ထႆးတီႈၼိုင်ႈသေ ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (SHAN) လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၶျၢလ်ႊ ပႄႊထရီႊ (Charles Petrie) ၵေႃႉဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼေႃႊဝေႊပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းၸုမ်းၵမ်ႉထႅမ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ (Myanmar Peace Support Initiative-MPSI) ။ မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈမူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး (Shan CBO) ႁဵတ်းပၢင်သပ်းလႅင်းၸႅင်ႈ ၶၢဝ်ႇ လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျေႃႇ ဢိူင်ႇပဵင်းလူင် ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းႁႅင်၊ လွင်ႈတေလႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းယူႇၶိုၼ်းတၢင်းမိူင်းတႆး ၽွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းယင်းပႆႇၵတ်းယဵၼ်။

မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 27/08/12 ၸုမ်း (CBO) တႆးႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ တီႈၵဵင်းမႆႇသေ လၢတ်ႈဝႃႈ- ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးတီႈၵုင်းၵျေႃႇ ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းႁႅင်ၼႆႉ ၸိူဝ်းၶဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်း ၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶဝ်ၵူဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်း ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉမၢၼ်ႈ။ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈၸုမ်းၶွင်ႊသီႊၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၼေႃႊ ဝေႊ (Norwegian Refugee Council-NRC) လႆႈႁပ်ႉမွပ်ႈမၢႆတီႈ (MPSI) သေ ဝၢင်းၽႅၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းလူင်းႁိူၼ်း  တွင်ႈထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တီႈပၢင်သဝ်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵုင်းၵျေႃႇ၊ လွင်ႈဝႃႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၶဝ်ၶႂ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်း ႁိုဝ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်း။

မၼ်းၸဝ်ႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ- ယူႇတီႈတၢင်း MPSI ဢမ်ႇမီးၽႅၼ်ၵၢၼ် လႄႈ ဢမ်ႇမီးဢၶႂၢင်ႉ/ဢႃႇၼႃႇ (ဢၼ်ပိူၼ်ႈမွပ်ႈ မၢႆပၼ်) ပိူဝ်ႈတႃႇမႃးၶၢႆႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေး (Refugee) ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လွင်ႈတေၶၢႆႉၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇယဝ်ႉတီႈႁဝ်း၊ တေလႆႈမီးလၢႆၾၢႆႇ မိူၼ်ၼင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ/မိူင်းထႆး၊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း (UNHCR) ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တူၵ်းလူင်း တႅပ်းတတ်း။ ဢၼ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းလူင်းႁိူၼ်းတွင်ႈထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၶဝ်ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၶွင်ႊသီႊ ဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ႁွင်ႉမွၵ်ႇၵႂႃႇထတ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇထတ်း/ထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်း ပၢႆႈၽေးၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပိူဝ်ႈတႃႇဢဝ်သူင်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းတႆး- ဝႃႈၼႆ။

မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈထတ်းသၢင်ဝႃႈ- ပေႃးႁဝ်းတူၺ်းငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၸိုင် ပိူဝ်ႈတႃႇတေသူင်ႇၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ၶဝ်ပွၵ်ႈမိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းတိုၵ်ႉၸဝ်ႉယူႇ၊ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉၽႅၼ်ၵၢၼ် ၶူင်းၵၢၼ်ၼမ်းႁွင်ႈ (Pilot Project) ပိူဝ်ႈတႃႇတွင်ႈထၢမ်ၽူႈႁၢမ်း ႁႅၵ်းတီႈယူႇၼႂ်းမိူင်း (IDP) တႆးၶဝ် ဝႃႈၸွင်ႇၶဝ်တေ ၶႂ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်း၊ တႃႇပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းၼႆႉ ၶဝ်မီးတၢင်းႁၼ် ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ပေႃးဝႃႈၶဝ်ၶႂ်ႈမိူဝ်းၵေႃႈ တေဝၢင်းၽႅၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ပၼ် မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ်ႁဵတ်းမႃးပၼ်ၵူၼ်းႁၢမ်းႁႅၵ်းတီႈယူႇ ၼႂ်းမိူင်း (IDP) ယၢင်း တီႈၵျွၵ်ႉၵျီး ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇ လေးပိၼ်ႇ၊ မိူင်းယၢင်း- ၼႆယဝ်ႉ။

ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈလွင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈ 3 ဝူင်ႈပူၼ်ႉမႃး  ၵဝ်ၶႃႈႁဝ်းလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၸွမ်သိုၵ်းယွတ်ႈသိုၵ်းသေ လႆႈၸႂ်ၵၼ် ဝႆႉယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ယူႇတီႈ MPSI သေ တေဢမ်ႇတဵၵ်းၽႂ်မိူဝ်းၶိုၼ်း၊ တေဢမ်ႇတဵၵ်းၸုမ်းလႂ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်း ယိုဝ်း။ ႁဵတ်းသိုၵ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉမၼ်းယၢပ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်ၽဝ်ႇၶႅၼ်းယၢပ်ႇလိူဝ် ႁဵတ်းသိုၵ်း လူးၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပေႃးတေႁဵတ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸိုင် လွင်ႈဢမ်ႇယုမ်ႇၵၼ်၊ လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်တေႃႇၵၼ် ဢၼ်ၸူမ်ဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းလၼ်ဢွၵ်ႇမႃးမူတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းလႂ် တိုၼ်းလႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းပိူဝ်ႈတႃႇႁႃလွင်ႈငမ်းယဵၼ်- ဝႃႈၼႆ။

ၼေႃႊဝေႊ တင်း ၸုမ်း (MPSI) ၼႆႉ ၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်းမၢၼ်ႈတင်းၼမ်၊ ပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ်ၸုမ်း (CBO) ဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇ ထိူမ်ဝႃႈ လၵ်ႉလမ်ၼမ်ႉယၵ်းမိုဝ်း ၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၾၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း။ လၢႆၾၢႆႇႁၼ်ဝႆႉတွၼ်ႈ သွၼ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈတီႈမိူင်းသီရိလင်းၵႃၵေႃႈ ၵွပ်ႈၸုမ်းၼေႃႊဝေႊ ၵႂႃႇလမ်ၼမ်ႉယၵ်းမိုဝ်းၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသီရိလင်းၵႃလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇထမီႊလ်ထႆႊၵိူဝ်ႊ ၶဝ်ပေႃးသုမ်းၵၢၼ်ႉၵွႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ ၵမ်းၼႆႉတီႈၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈၸၢင်ႈပဵၼ် ၸိူင်ႉၼၼ်။

ၶျၢလ်ႊ ပႄႊထရီႊ (Charles Petrie) ၼႆႉ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼေႃႊဝေႊပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းၸုမ်း (Myanmar Peace Support Initiative-MPSI) ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မူႇၸုမ်း (MPSI) ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၸဝ်ႈတႃႇၼလူင်ပဵၼ်မိူင်း ၼေႃႊဝေႊလႄႈ ၵမ်ႈၼမ်ပိူၼ်ႈၵႆႉႁွင်ႉဝႃႈၸုမ်း (Norwegian Initiative) ။ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈၵပ်းသၢၼ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UN) တီႈတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈမၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇၼႂ်းထွင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးပၢၼ် သင်ၶဢွၼ်ႁူဝ် ၼမ်းၼႃႈလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈလူၺ်ႈလၢႆးၵတ်းယဵၼ် ပီ 2007  မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁတ်းႁၢၼ် (Hero) မႃးၶိုၼ်း၊ ဝၢႆးမႃးထုၵ်ႇၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိၼႄးဝႃႈ ၶဝ်ႈၸိမ်ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းမိူင်း မၢၼ်ႈၼႆသေလိုပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းၵၢၼ်ၼေႃႊဝေႊႁွင်ႉမွၵ်ႇသေ မိူဝ်ႈလဵဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းၶဝ်ႈ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵၢၼ်ၼႂ်း MPSI ၊   ၾၢႆႇတၢင်းၵၢၼ်မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ႁပ်ႉတွၼ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ။