ၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တင်းၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်း ၸုၵျီႇ ၵႂႃႇမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ ယူႇတီႈပႃႇ တီႇႁူဝ်သိူဝ် SNLD ႁၼ်ဝႃႈ ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ မီးၼမ်ႉၸႂ်ၼိူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တဵင်းၸဵင်ႇတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးမီးတၢင်း မုင်ႈမွင်း။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇငဝ်ႈငုၼ်းၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (SNLD) ၸၢႆးလဵၵ်ႉ လၢတ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 02/10/12 (မိူဝ်ႈဝႃး)ဝႃႈ - ပေႃးထတ်းသၢင် ၶၢဝ်းတၢင်းၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၵႂႃႇမိူင်း ဝၼ်းတူၵ်း/ဢမႄႊရိၵၼ်ႊၸိုင် ဢိင်ၼိူဝ်ဢမႄႊ ရိၵၼ်ႊ ပၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉထႅမ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ မႃးတႃႇသေႇ၊ ပိူဝ်ႈတႃႇႁႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယၢင်ႈၸူးလွၵ်းပိူင်ၻီႊမွၵ်းၶရေႊ သီႊ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ မၼ်းၼၢင်းၵႂႃႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ႁူမ်ၸူမ်းၶွပ်ႈၸႂ် ယိၼ်းလီၼိူဝ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမႄႊရိၵၼ်ႊ။

ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းၼၢင်းလၢတ်ႈၵႂႃႇတင်းၼမ် ပႃးဝႃႈ- ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၢၼ်ႈၼႆႉ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈထုၵ်ႇလႆႈႁူႉပွင်ႇဝႆႉၸႂ်ၵႂၢင်ႈၼိူဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လွင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး၊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ လွင်ႈၸႄႈမိူင်းတူၵ်း တႅမ်ႇ ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းပဵင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတုၵ်ႉၶလိူဝ်ၸၢဝ်း မၢၼ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ ထုၵ်ႇလႆႈတူၺ်းထိုင်ၸႂ်ၵႂၢင်ႈတေႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈမၼ်း ၼၢင်း သႂ်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေ လၢတ်ႈၵႂႃႇ- ဝႃႈၼႆ။

မၼ်းၸဝ်ႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ႁၼ်လီၼိူဝ်ဢၼ်မၼ်းၼၢင်းလၢတ်ႈယူႇ၊  ႁပ်ႉႁွင်ႉ ၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ ဢၼ်မၼ်းၼၢင်းမီးၼိူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ပႃႇတီႇ SNLD ဝႃႈ ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်း ၸုၵျီႇ သမ်ႉဢမ်ႇမီးဢႃႇၼႃႇ ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းသင်လႄႈ မၼ်းၼၢင်းတေႁဵတ်းလႆႈထိုင်မွၵ်ႈလႂ်/မိူဝ်ႈလႂ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းတၵ်းလႆႈပႂ်ႉတူၺ်း ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇၼႆႉ လွင်ႈဢၼ်ၼဵၼ်ႉ/ဝႆႉၼၵ်းလွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေလၢတ်ႈၵႂႃႇ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် သေတႃႉၵေႃႈ တူၵ်ႇလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ- ပိူဝ်ႈတႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈတေလႆႈလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ တေၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ် တင်း KIO ၵေႃႈ တေဢဝ်လွၵ်းလၢႆးၵတ်းယဵၼ် သေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈတေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈယူႇ။

ပေႃးမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းလၢတ်ႈၵႂႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႂ်ႈလႆႈသင်၊ ၶႂ်ႈပဵၼ် သင်။ ပိူင်လူင်မၼ်းႁဝ်းၶႃႈ ႁၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢမ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းၶွပ်ႇပိူင်၊  ၸၢဝ်းၶိူဝ်း တင်းလၢႆဢမ်ႇမီး သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတေႃႇသူႈၶိုၼ်းသေ ပဵၼ်မႃးဢဝ် လၢႆးၵွင်ႈၵၢင်ႇတေႃႇသူႈ တိုၵ်းတေႃးၵၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶႂ်ႈလႆႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး ဢဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵွမ်ႉၵႃႈၵိုတ်းသိုၵ်း ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း မၼ်းဢမ်ႇ ယဝ်ႉလႆႈ၊ ၸူဝ်ႈၵႃႈပႆႇႁပ်ႉႁွင်း သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၼ်ႁႃလွင်ႈၼႆႉ တိုၼ်းပႆႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ၊ တေၵႄႈ လိတ်ႈၵႂႃႇလႆႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵူၺ်း၊ ၶၢဝ်းယၢဝ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၾႆးသိုၵ်းသိူဝ်တိုၼ်းတေ လုၵ်ႉၶိုၼ်းဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ၸူဝ်ႈၵႃႈ ပႆႇၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈ ပွင်ႁပ်ႉႁွင်းပၼ် သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း၊ သုၼ်ႇလႆ ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်ႁႃၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇၵႄႈ လိတ်ႈၵၼ်လႆႈ- ဝႃႈၼႆ။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉသေ မိူဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ၸမ်တေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်း မၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမႄႊရိၵၼ်ႊၶဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပူတ်း/ယူၵ်ႉလိူၵ်ႈပၼ် ဢၼ်လႆႈႁႅတ်ႉႁၢမ်ႈဝႆႉ (Sanction) ၵၢၼ်မၢၵ်ႈ မီးမိူင်းမၢၼ်ႈၽွင်ႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇတဵင်းၸဵင်ႇတႄႉ လႆႈသရေႇၼႃႈတႃသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၸၢဝ်း ၶိူဝ်းတင်းလၢႆတႄႉ လွင်ႈသုၼ်ႇ လႆႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ႉဢွၵ်ႇတူဝ်လႆႈၸိုင် ဢမ်ႇပေႃးမီးတၢင်း မုင်ႈမွင်း- ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈတွင်ႈထၢမ်ဝႃႈ- ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ၵႂႃႇလၢတ်ႈတီႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ဝႃႈ- ပေႃးထိုင်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈ တင်ႈပီ 2015 မႃး၊ ပေႃးဝႃႈၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈ၊ ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၸၢင်ႈထုၵ်ႇ လိူၵ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈလူးၵွၼ်ႇ၊ လွင်ႈၼႆႉႁၼ် ထိုင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇႁူဝ်သိူဝ်တွပ်ႇ လၢတ်ႈၸိၸမ်ႈဝႃႈ- ပေႃးဝႃႈၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈလႄႈၶဝ်ၵေႃႈယွမ်း၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႈယွမ်းသေ ၶပ်းၶိုင်ၵႂႃႇ တႄႉ တေၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈမီးတူဝ်ထူပ်းဝႆႉတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈလိူၵ်ႈၵႅမ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢၢင်ႈလိူၵ်ႈၽူႈၵွၼ်း တိူင်းတႃႈၵုင်ႈပဵၼ်ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလုၵ်ႈ လၢင်းမၼ်း ၵႂႃႇမီးၼွၵ်ႈ မိူင်း ႁပ်ႉတုင်းပဵၼ်ၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်းဝႆႉလႄႈ လႆႈပူတ်းပႅတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸူဝ်ႈၵႃႈ ပႆႇမူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ တေမႃးပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႈဢမ်ႇမီး- ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (2008) မတ်ႉတႃ 59 (ၸ) ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ- ၵဵဝ်ႇၵပ်းတၼ်းႁဵင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ပုၵ်ႉၵလၽူႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈမေးၼၢင်းၵေႃႈလီ၊ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၵေႃႈလီ၊  လုၵ်ႈလၢင်း ဢွၵ်ႇတွင်ႉဢွၵ်ႇသႆႈၵေႃႈလီ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လုၵ်ႈလၢင်းဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈလီ၊ သင်ၸိူဝ်ႉ ဝႃႈ ၵႂႃႇၵိၼ်ၼမ်ႉသၸ်ႉၸႃႇတၢင်ႇမိူင်း၊ ႁပ်ႉပဵၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉၶွင်ၵူၼ်း တၢင်ႇမိူင်း တိုၼ်းတေဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉ တၼ်းႁဵင်းၼႆႉ- ၼႆယဝ်ႉ။