မႄႈယႃႈၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းယူႇ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၽွင်းတႅၼ်း ၸႄႈမိူင်း လႄႈယင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈပီႇတု ၸိတ်ႉမိူင်းပေႃႈ ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵေႃႇၵုမ်ႇတင်ႈၸုမ်း ၽဵဝ်ႈယႃႈ၊ ၺွပ်းယႃႈ ၵူၼ်းၶၢႆယႃႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၵွပ်ႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်းလုၵ်ႈလၢင်း။

တင်ႈတႄႇလိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႉသ် (2012)မႃးၼႆႉ မႄႈယႃႈၼၢင်းယိင်းမႄႈႁိူၼ်းၶၢဝ်ႉၼုမ်ႇၶဝ်တၢင်းမိူင်း ပေႃႈ၊ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်း ပၢင်ႇသၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸႄႈ၊ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈၽွတ်ႈ မူႇၸုမ်းၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ 200 ၵေႃႉပၢႆ ပိူဝ်ႈၽဵဝ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်။ ပေႃးငိၼ်းၶၢဝ်ႇၵူၼ်းၶၢႆယႃႈၼႂ်း ဝၢၼ်ႈ  ႁိူၼ်းၼၼ်ႉႁိူၼ်းၼႆႉ ၵႃႉၶၢႆယႃႈယွႆႈၸိုင် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၶူၼ်ႉ သွၵ်ႈႁိူၼ်း တၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်း ၼႂ်း၊ ပေႃးဝႃႈၶူၼ်ႉသွၵ်ႈလႆႈယႃႈမႃးၵေႃႈ ဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃးၽဝ်ၼႄၵၢင်ဝၢၼ်ႈပၢၵ်ႇၼႃႈၵူၼ်းတင်း ၼမ်။ ပေႃးႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ/ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႉၼႆႉ ၵိၼ်ယႃႈ၊ သူႇယႃႈၵေႃႈ ၶွၼ်ႈႁႅင်းၵၼ်ၵႂႃႇတိၺွပ်း ဢဝ်ၽဝ်ပႅတ်ႈ။ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ယင်းႁဵတ်းပၼ်ပႃး ႁူင်းတိုတ်းယႃႈ- ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၼုမ်ႇပွတ်းႁွင်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- မူႇၸုမ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ၵေႃႇတင်ႈမႃးၽဵဝ်ႈယႃႈယူႇၼႆႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပဵၼ် ၼၢင်းသွႆႈ၊ ၼၢင်းရွႆႇၵျႃႇ၊ ၼၢင်းဢႄႇသတိူဝ်ႇ၊ ၼၢင်းဢွၼ်ႇ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸုမ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်လိူင်ႇ၊ ၵူၼ်းတိတ်းယႃႈ ၼမ်မႃး၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇဝႆႉပဵၼ်လွင်ႈၼၵ်း ၼႃသင်၊ ဢမ်ႇၸွႆႈၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၽဵဝ်ႈ ပၼ်လႄႈၸင်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇ တင်ႈမႃး။ ၵူၼ်းသူႇယႃႈတိတ်းယႃႈ ၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းပၼ်ႁူင်း တိုတ်းယႃႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၶၢႆယႃႈၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇလႆႈႁူႉႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း- ဝႃႈၼႆ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ဢၼ်ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းၼၢင်းယိင်းမႃးၼႆႉ ယင်းပႆႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ ပိူင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းဢၼ် ၽဵဝ်ႈယႃႈၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸုမ်းဢၼ်မီးၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ ၶဝ်ၶွၼ်ႈႁႅင်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵူၺ်း။ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်တႆးပဵၼ်ၶၢင်။ ပိူင်လူင် မၼ်း ၵွပ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းသူၼ်/လုၵ်ႈ လၢင်းၶဝ်တိတ်းယႃႈ ၼမ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၶဝ်လႆႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်းလုၵ်ႈ လၢင်းၶဝ် ၵူဝ်ၵႂႃႇတိတ်းယႃႈ တိတ်းၾိၼ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းပႅတ်ႈလွၵ်ႇ ပႅတ်ႈလၢႆ- ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူင်းပေႃႈ ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸႄႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉ (မိူင်းပေႃႈ) ဢၼ်ၵဵင်မႆႇ ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ။ ၵဵင်မႆႇ (ၸၢဝ်းၶၢင်)ၼႆႉ ဢွၼ်ၼႃႈပီ 1998 ပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပႃႊတီႊ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ (CPB) တင်းၸုမ်း ၶၢင် (KIA) ပွတ်းမိူင်းၵူဝ်း။ ပၢၼ်ၸုမ်းမိူင်းၵူဝ်းၵိုတ်း သိုၵ်း (MDA) ႁိူင်းၼၼ်ႉ  ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈၵႃႉယႃႈ/ႁဵတ်းယႃႈသေ ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇယွၼ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်မႃး၊ ၶဝ်ႈၶေႉလိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈ တင်ႈမၢႆ 2 ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸႄႈ (သၽႃးၸႄႈမိူင်း)၊ ပေႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈ တင်ႈ ပဵၼ်မႃးၽွင်းတႅၼ်းမိူင်းတႆး ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။

လိုၼ်းသုတ်းလႆႈႁူႉၶၢဝ်ႇထႅင်ႈဝႃႈ- ဢၼ်ၼၢင်းယိင်းၶဝ်တူင်ႉၼိုင်မႃးၼႆႉ ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ၸွမ်းယူႇ- ဝႃႈၼႆ။