ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA တင်းလူင်ပွင် ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ တေမီးပၢင်ၵုမ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းထိ 3 ၼႂ်းဝႆးဝႆးၼႆႉ၊ တေဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈၽဵဝ်ႈ မူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်၊ လွင်ႈၶူင်းၵၢၼ် ၼမ်းႁွင်ႈ (Pilot Project) ပိူဝ်ႈတႃႇၽုၵ်ႇတႅၼ်းတူၼ်ႈယႃႈ။

ပၢင်ႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းဝူင်ႈၵၢင် ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းထိ 3 ဢၼ်တေၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်းဝႆးဝႆးၼႆႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသွင်ၾၢႆႇ ၸိူဝ်းတေၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင် ဢုပ်ႇဢူဝ်း၊ ၾၢႆႇတႆး (RCSS/SSA) ပဵၼ်ၶွမ်ႊမတီႊ ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် RCSS (ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း) ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ပွင်ၶိူဝ်းဢွၼ် ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ၊ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၸၢႆးႁၢၼ်၊ ၸဝ်ႈဢုတ်ႉၵေးသီးၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈမီးၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွမ်ႊမတီႊၶိုင်ပွင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်- UPWC) ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း၊  ၵႅမ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇ ၼႂ်းမိူင်း ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် ၵျေႃႇၸၢၼ်ႇမိၼ်ႉ။ ၽူႈၵွၼ်းပလိၵ်ႈသုင်သုတ်း ၵျေႃႇၵျေႃႇထုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈတေဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ၸုမ်းၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈ မဝ်းၵမ်လႄႈရႃၸဝတ်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UNODC) ၵေႃႈတေၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃး-ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်ဢုပ်ႇၵုမ်ပွၵ်ႈၼႆႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈၾၢႆႇ RCSS ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေတၢင်ႇလၢတ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ် ၼမ်းႁွင်ႈ (Pilot Project) ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတႅၼ်းတူၼ်ႈယႃႈၾိၼ်ႇ၊ တေမီးပႃး ၵၢၼ် တိုတ်းယႃႈ၊ ၵၢၼ်ႁၢမ်ႈၵႃႉၶၢႆယႃႈ၊ ၵၢၼ်ပၼ်တၢင်းႁူႉပၺ်ၺႃၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ တေမီးၵၢၼ်ပိုတ်ႇလုမ်းၵပ်း သၢၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသေ  ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉတူဝ်တႅၼ်း 3 ၾၢႆႇ 1.RCSS/SSA ၊ 2.လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ 3.UNODC ။ ပွတ်ႈတွၼ်ႈၼႃႈ လိၼ် ဢၼ်တေႁဵတ်းၶူင်းၵၢၼ် ၼမ်းႁွင်ႈၼႆႉ လိူၵ်ႈဝႆႉၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း- ၼႆယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၶူင်းၵၢင်ၼမ်းႁွင်ႈယဝ်ႉ တေဢုပ်ႇပႃးပၼ်ႁႃလၢႆလွင်ႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် မိူၼ်ၼင်ႇ- 1.ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ RCSS/SSA ၊  2.လွင်ႈၵူၼ်း မိူင်းပႆႇပေႃးၶဝ်ႈၸႂ်၊ 3.လွင်ႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၼႂ်း RCSS/SSA ပႆႇပေႃးၶဝ်ႈၸႂ်၊ 4.တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်းၵမ်ႈ ၽွင်ႈၵေႃႈပႆႇၶဝ်ႈၸႂ်- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ႁူဝ်ပဝ်ႈ (RCSS/SSA) ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ၸီႉၸႅင်ႈၼႄဝႃႈ- ၵဵဝ်ႇၵပ်းၶေႃႈထိ 1 ၵၢၼ်သၢင်ႈႁႂ်ႈမီးလွင်ႈ ယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈႁၼ်ဝႃႈ- ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈ မဝ်းၵမ်ၶွင် RCSS/SSA ပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇမႃးၶေႉၶဵင်ႇ ၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ မႃးယႃႉၼႃႈယႃႉတႃ ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်၊ မၼ်းပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇမႃးၵမ်ႉ ၸွႆႈပၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵူၺ်း။ ၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်းသေႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢၼ်သၢင်ႈလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ် လမ်ႇလွင်ႈ၊ ပေႃးဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတင်း RCSS/SSA ဢမ်ႇမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ၵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇမီး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် /လၢတ်ႈၸႃ။ ပေႃးမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ် ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းၵေႃႈ တေမီးလွင်ႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်း၊ တူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇမႃးၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈလႂ်ၵေႃႈၸႅင်ႈလၢတ်ႈၵၼ်၊ တေဢမ်ႇမီးလွင်ႈပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်။ ပေႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶဝ်ႈၸႂ် တၢင်း UNODC ၶဝ်တေၵမ်ႉၸွႆႈပၼ်ၵေႃႈ တေငၢႆႈလူမ်။ ဢၼ်ၸုမ်း UNODC မႃးၸွႆႈသေ ႁဵတ်းၶူင်း ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတႅၼ်းတူၼ်ႈယႃႈၾိၼ်ႇ  ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း၊ တီႈၵျွၵ်ႉၵၶျႃးၼႆႉ ႁဵတ်းမႃးလၢႆပီ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပႆႇၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်လႆႈ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇပေႃးမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵၼ်။

လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ပႆႇပေႃးပွင်ႇၸႂ်လီၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃယႃႈမဝ်းၵမ်/ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်း ထၢင်ႇဝႃႈႁဝ်းတေၵႂႃႇၽဵဝ်ႈသူၼ်ယႃႈၶဝ်။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်။ ႁဝ်းတိုၼ်းလၢတ်ႈမႃးယူႇ တႃႇသေႇဝႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၽဵဝ်ႈ မူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တၵ်းလႆႈၸွႆႈပၼ်လွင်ႈႁႃၵိၼ် လဵင်ႉတွင်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း။ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းပႆႇ ပွင်ႇၸႂ်လီၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵွပ်ႈလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းၾၢႆႇသိုဝ်ႇ (Media) ၵေႃႈၸၢင်ႈပႃး။

လွင်ႈၵူၼ်းၼႂ်းမူႇၸုမ်းႁဝ်း RCSS/SSA ပႆႇပွင်ႇၸႂ်ၵေႃႈတေမီးၼၼ်ႉ  မီးၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈယင်းတိုၵ်ႉ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇယႃႈယူႇ ၵေႃႈမီး။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ပေႃးႁဵတ်းၶူင်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇတႅၼ်းယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆ တေလႆႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ မီးလွင်ႈၶမ်ၸႂ်ဝႆႉယူႇ၊ ၵွပ်ႈယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈၶဵၼ်ၵၼ်မႃး။ လွင်ႈတၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပႆႇပွင်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်ၸုမ်းၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈယႃႈ မဝ်းၵမ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ႁဵတ်းယႃႈယူႇၵေႃႈ ၶဝ်ႁုမ်သူင်ယႃႈၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈလုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ၵိၼ်ယႃႈလႄႈသင်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵိၼ်ယႃႈလႄႈသင် ၶဝ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတေဢမ်ႇၵိၼ် ယႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၽဵဝ်ႈယႃႈ- ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ၸီႉၸႅင်ႈၼႄ ၼင်ႇၼႆ။

ဢၼ်တေၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးဝၢႆးသေဝၼ်းထိ 05/10/12 ၸွမ်သိုၵ်းၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇ ၼႂ်းမိူင်းလႄႈႁူဝ်ပဝ်ႈ ၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် (CCDAC) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလိူၼ်ႈၶၢႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင် ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ် 15 ပီ (1999-2014) ၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈထႅင်ႈ 5 ပီ၊ တေႃႇထိုင် 2018-19 ။ ပၢင်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼႆႉ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းမီးၸုမ်းၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈ မဝ်းၵမ်လႄႈရႃၸဝတ်ႈ UNODC, DEA ၊ ၸုမ်းထႆး ONCB ၊ ဢွတ်ႊသတြေႊလီႊယိူဝ်ႊ (AFP-Australian Federal Police) ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ၽွင်းႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၵမ်း 2 ပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်း ထိ 19/05/12 တီႈၵဵင်းတုင်ၼၼ်ႉ တၢင်း RCSS/SSA တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ လၢႆၶေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် လႆႈၶၢဝ်းတၢင်း 5 လိူၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉဢွၵ်ႇတူဝ်သင်လႆႈ၊ ၵွပ်ႈမီးပၼ်ႁႃလူင် 4 ပိူင် ၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢဝ်ႇ လၢတ်ႈသပ်းလႅင်းမႃး။

တူဝ်ယၢင်ႇလွင်ႈလုၵ်ႈၸုမ်းၼႂ်း (RCSS/SSA) ၵမ်ႈၽွင်ႈပႆႇၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းမိူင်းတႆးပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်း ထႆးမႂ်ႇမႂ်ႇတိတ်းတေႃႇ သိုပ်ႇၾူၼ်ႊၸူးတီႈႁူင်းပွႆႇသဵင် (FM99) ၵဵင်းမႆႇ၊ ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈပူၼ်ႉမႃးဢမ်ႇ ႁိုင်ၼႆႉဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈ တိုၵ်ႉၸင်ႇႁႃလုၵ်ႉမိူင်းတႆး ပၢႆႈၶဝ်ႈမႃးမိူင်းထႆးမႂ်ႇမႂ်ႇၵူၺ်း၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ ၼမ်ႉၸၢင်-ၶူဝ်လမ်-ၵဵင်းတွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၶဝ်ႈ မိူင်းထႆးတိၵ်းတိၵ်း။ ပိူင်လူင်မၼ်း သိုၵ်းတႆးလၢတ်ႈဝႃႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ဢမ်ႇပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဵတ်းသူၼ်ယႃႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶူင်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇတႅၼ်း ယႃႈပၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း။ တင်ႈတႄႇႁူဝ်ပီ 2012 ၶၢဝ်းပိူၼ်ႈ ၽုၵ်ႇယႃႈမႃးၼႆႉ ၵွပ်ႈသိုၵ်းတႆးႁၢမ်ႈဝႃႈ ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉလႂ်/ၽႂ်ၽုၵ်ႇယႃႈ တေၺႃးတူတ်ႈ တၢမ်ႇၼၵ်းၼႃၼႆသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်သင်ယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈ မႃးမိူင်းထႆး၊ မၢင်ဝၢၼ်ႈမႃးတင်းဝၢၼ်ႈလူးၵွၼ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။