ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးပီၼႆႉ ၸတ်းပဵၼ်သုၼ်ႇတူဝ် လႄႈၸတ်းလူင်ႈၼႃႈ၊ ႁွင်ႉမွၵ်ႇပီႈၼွင်ႉႁိမ်း ႁွမ်းလႄႈ မီးလၢႆ ပႃႇတီႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမူႇ။

ဝၼ်းထိ 11/09/12 ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ဝၼ်းၶွပ်ႈႁွပ်ႈဢႃႇယု (69)ပီသေ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 09/09/12 ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ႁူဝ်ပဝ်ႈငဝ်ႈငုၼ်းၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ႁိုဝ် ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် (SNLD) ၸတ်းပၢင်ပွႆးၶုၵ်းထူပ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇလူင်ႈၼႃႈၵႂႃႇ။ ႁွင်ႉမွၵ်ႇပီႈၼွင်ႉႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်းယေး၊ ၸုမ်းဢူၺ်းလီ UNA ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ မီးလုၵ်ႈၸုမ်းပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်၊ ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်ႈ ႁူမ်ႈ- ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႃႈၵုင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ပီၼႆႉ ဢမ်ႇၸတ်းၼႂ်းဝၼ်းထိ 11 ၊ ၸတ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈဝၼ်း ဢႃးတိတ်ႉ ထိ 9 ပူၼ်ႉမႃး၊ ၵွပ်ႈဝႃႈဝၼ်းထိ 11 ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းမွင်ၸႂ်မိူင်းဢမႄႊရိၶိူဝ်ႊ၊ ၸတ်းၵေႃႈ ယူႇတီႈသုၼ်ႇတူဝ်သေ ၸတ်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယူႇတီႈပႃႇ တီႇသေၸတ်း၊ ၵၢင်ၼႂ်ၵႂႃႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်းတီႈ ဝတ်ႉတႆး ထွၵ်ႉၵျၢၼ်ႉ၊ သင်ၶ 150 တူၼ်။ ၵၢင်ၶမ်ႈမီးၵၢၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမူႇတီႈႁိူၼ်း ႁၢၼ်ႉၶဝ်ႈၽၵ်း (ဢႃးႁၢရ်)တီႈၼိုင်ႈသေ ၸတ်းပၢင်ၸူၵ်း ဝႂ်ၵၢမ်ႇလီ။ သူး (ရၢင်းဝလ်း)သုင်သုတ်း လႆႈဝႂ်ၶီႇႁိူဝ်းဝိၼ်ၵႂႃႇမႃး တႃႈၵုင်ႈ-မိူင်းၵွၵ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။

ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 11/09/1943 တီႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊ ပေႃႈၵျႃႇၸုင်ႇ (ပီႈဢၢႆႈၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်)၊ ဢွင်ႇ ပူၼ်ႉၸၼ်ႉသုင်မိူဝ်ႈပီ 1964 ၊ ၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်မိူဝ်ႈပီ 1965 ၾၢႆႇမၢႆမီႈပၵ်းပိူင် ၸၼ်ႉ ၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ။ ပီ 1967-68 ႁဵတ်းၽူႈမၢႆသုၼ်ႇ တူဝ်ၽွင်းတၢင်ၾၢႆႇသိုၵ်း မိူင်းဢိၼ်ႊၻူဝ်ႊၼီႊသျိူဝ်ႊ ဢၼ်ပၵ်းလုမ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ဝၢႆးမႃးၵေႃႇတင်ႈၶွမ်ႊပၼီႊ OCS တႃႈၵုင်ႈ၊ ထိုင်ပီ 1988 ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် SNLD သေပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ၊ 1989 ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈ တင်ႈ ပီ 1990 လိူၼ်မေႊ ဝၼ်းထိ 27 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ပႃႇတီႇ SNLD ပေႉထိ 2 ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်း ဢူး ၶဝ်ႈၶႄႉၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပိုၼ်ႉတီႈလိူၵ်ႈတင်ႈမၢႆ 1 ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ။

1993 ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ NC ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း၊ တၢင်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇ ပဵၼ် 7 ၸႄႈမိူင်းၶွင်ၸၢဝ်း ၶိူဝ်းသေ ၸိၸမ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႈႁွင်ႈၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းဝႃႈ- ၵၢၼ်ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈ ပိုင်းမိူင်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း။ 1995 ၾႄႊၿိဝ်ႊရီႊ ဢွၼ်ဢဝ် SNLD ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇပၢင်ၶဵၼ်ႇ တႅမ်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း။ ထိုင်မႃး 2005 တင်းၽူႈၼမ်းသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ၸိုင်ႈတႆး ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်ပိူဝ်ႈတႃႇၶွတ်ႇ ၽွတ်ႈၶွင်ႊသီႊၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈတႆး ၽွင်းႁူဝ်လိူၼ်ၾႄႊၿိဝ်ႊရီႊ။ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိၼႄးဝႃႈ- ၽႅၼ်ၵၢၼ် ယႃႉႁႂ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႅၵ်ႇယႆႈ၊ ယႃႉၸိုဝ်ႈသဵင်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၵေႃႇတင်ႈမူႇၸုမ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမၢႆမီႈ ၼႆသေ လႆႈထုၵ်ႇ တိၺွပ်းမိူဝ်ႈ 09/02/2005 တီႈတႃႈၵုင်ႈ ၸွမ်းၵၼ်တင်းၽူႈၼမ်းတႆးလၢႆလၢႆၵေႃႉ။

မိူဝ်ႈ 03/11/2005 လုမ်းတြႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတတ်းသိၼ် ပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇၶွၵ်ႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၽူႈၼမ်းတႆး 9 ၵေႃႉ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် (75 တေႃႇ 106ပီ)။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ႁူဝ်ပဝ်ႈ SNLD ၺႃး 96 ပီ။ လႆႈထုၵ်ႇသိုၵ်း မၢၼ်ႈ ၶၢႆႉၵႂႃႇၶင်တီႈဝဵင်းပူႇထဝ်ႈ (ပူႇတႃႇဢူဝ်ႇ) ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈၶွၵ်ႈမိူင်းရၶႅင်ႇ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ပူတ်းဝၢင်းပွႆႇၽႃႈတူတ်ႈတၢမ်ႇၶွၵ်ႈသေ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးတင်းၽူႈၼမ်း တႆး လၢႆၵေႃႉလႆႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ၊ ၶိုၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်တင်ႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း တၢင်ႇမၢႆၾၢင်ၶိုၼ်းလႄႈ လႆႈႁပ်ႉဢၼု ၺၢတ်ႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၶိုၼ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။