ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1994 တင်းၸဝ်ႈလုင်းသႅင်သိုၵ်း ၸၢႆးပိုၼ်ၶမ်း လႄႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ

ၶွပ်ႈႁွပ်ႈ 1 ပီ သႅင်ၸိုၼ်ႈ ဝၼ်း 15/09/2012

ပိုၼ်ၶမ်း ၽယၵ်ႉဝူင်း 13/08/2012

1) ၵေႃႉမႃးႁပ်ႉၵဝ်ၶႃႈ (ပိုၼ်ၶမ်း) တီႈၵဵင်းမႆႇသေ ဢွၼ်ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ႈထိူၼ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းၶွင်ႊ သီႊၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ TRC/TRA မိူဝ်ႈပီ 1984 လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းတႆး တေႃႇမႃးထိုင်ပီ 2012 (ႁိုင်ထိုင် 28 ပီ)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈလႆႈႁပ်ႉ/ႁႂ်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပႃႈတႂ်ႈ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း လႄႈ ပဵၼ်ၵႅမ်ၾၢႆႇထတ်းလိၵ်ႈ (ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵွၼ်းၶေႃ /ၸိူင်းလႅဝ်း)၊ မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ သမ်ႉပဵၼ် ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ(ဢႄႊတီႊထိူဝ်ႊ)။

2) ၵေႃႉဢၼ်သွၼ်ႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈႁူႉၸၵ်းလွင်ႈၵႂႃႇပႆ လႄႈယူႇသဝ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇမိူဝ်ႈဢွၵ်ႇတၢင်းၵႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး- ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- ပႆၶိုၼ်ႈလွႆတေလႆႈယုၵ်ႉတိၼ်လွႆးလွႆး၊ ယၢႆႉတိၼ်မႅၼ်ႈမႅၼ်ႈ ၸင်ႇတေဢမ်ႇႁိူဝ်ႉႁႅင်း၊ ပေႃးပဵၼ် ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ ပဵၼ်ၵၢင်ၶိုၼ်းမိုတ်ႉၼႆႉ တေလႆႈယိပ်းႁူဝ်မႃႇၵၼ်သေ ပႆၵႂႃႇပဵၼ်ထႅဝ်၊ ယႃႇပေႁႂ်ႈၽၢတ်ႇၽႄလႄႈလူင် တၢင်း။ ပေႃးလိုဝ်ႈသဝ်း(ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ)ၼႆႉ ႁႃတီႈဢၼ် ဢမ်ႇပဵၼ် ယင်ႇယိူင်း (ထႃးၵႅတ်ႉ) တႃႇၽူႈၶဵၼ်တေႁၼ်လႆႈငၢႆႈ၊ ပေႃးပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈသဝ်းၶၢင်ႉၶိုၼ်း (ႁႅမ်းၶိုၼ်း)ၸိုင် တေလႆႈႁႃမႆႉ၊ ၽိူဝ်မႆႉၽိူဝ်တွင်မႃးႁဵတ်းသုမ်ႉၼွၼ်းဢွၼ်တၢင်း၊ ႁႃမႆႉၽိုၼ်းမႆႉၶႄႈ (ၵၢၼ်ႈၾႆး)၊ ႁႃလႅင်ႇၼမ်ႉၵိၼ်ၼမ်ႉဢၢပ်ႇၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႃးၸဵမ်လၢႆးၵိၼ်လၢႆးၼွၼ်း။

မိူဝ်ႈပီ 1985 ၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈတင်းမၼ်းၸၢႆး(သႅင်ၸိုၼ်ႈ)လႄႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ(ၽွင်းၼၼ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်သိုၵ်း - ဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၵုမ်းတပ်ႉႁူမ်ႈလူမ်ႈတၢင်းလင်)၊ ႁူမ်ႈတင်းၵူၼ်းလူင်ၵမ်ႈၽွင်း ဢၼ်မီးၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၸၢမ်မႂ်ႇ (ပဵၼ်ၽူႈၼမ်း)၊ ၸဝ်ႈၼေႃႈၼေႃႇၾႃႉ(ၽူႈမၢႆလူင်ၸုမ်း TRC လႄႈၸဝ်ႈၼေႃႈ မိူင်းၶွၼ်း(ပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းတပ်ႉသိုၵ်း)၊ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း၊ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတၢင်တူဝ်ၸုမ်း TRC ၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်း တင်း ၶုၼ်သႃႇ တပ်ႉသိုၵ်းတႆးႁူမ်ႈပွင်း SUA တီႈပၢင် သဝ်းၼမ်ႉၵတ်း-ၶၢႆးလူင် ပိူဝ်ႈတႃႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်မူႇၼိုင်ႈၸုမ်းလဵဝ်။ ၵဝ်ၶႃႈတင်း မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇပႃႈတႂ်ႈၸဝ်ႈၶႂၢၼ်းမိူင်း သေ ပႃးၵႂႃႇၸွမ်း။ တူၵ်းလူင်းလႆႈတႃႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်လႄႈ ဝၢႆးမႃး ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တီႈမိူင်းတေႃႉ/ မိူင်းထႃး သေ ၵေႃႇတင်ႈပဵၼ်မႃးတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး SSA/MTA.

3) ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉတႃႇၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းၵဝ်ၶႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇတၢင်းၵႂႃႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိသ်ႉတ် (CPB) မိူဝ်ႈပီ 1989 (ပၢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ႁူဝ်မိူင်း)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းဢၼ် MTA လီလႆႈႁူႉဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉတႆးၼႂ်း CPB လႄႈတၢင်း CPB ၵေႃႈ လီလႆႈ ႁႅင်းဢူၺ်းလီတၢင်ႇၸုမ်း ပိူဝ်ႈၵမ်ႉထႅမ်ႁႅင်းၵၢၼ် မိူင်းၶဝ်။ ၵဝ်ၶႃႈတင်းသႅင်ၸိုၼ်ႈ လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵႂႃႇၵပ်းသိုပ်ႇပိူဝ်ႈတႃႇႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်သိုၵ်း တင်းၸုမ်းသိုၵ်း တႆး ၼႂ်းၶွမ်ႊမိသ်ႊၼိသ်ႉတ် မိူင်းမၢၼ်ႈ CPB တီႈၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းတပ်ႉၸုမ်း 768 ပွတ်းသလိုဝ်း၊ မိူင်းၽႅၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မိူင်းယၢင်း (ၵဵင်းတုင်)။ မိူဝ်ႈလဵဝ် 768 လၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ်တပ်ႉၸုမ်း 369 ဢိူင်ႇသလိုဝ်း ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ဝိသဵသ်ႇ NDAA (မိူင်းလႃး)။ ၵဝ်ၶႃႈပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၼႃႈ၊ မၼ်းၸၢႆး(သႅင်ၸိုၼ်ႈ) ပဵၼ်ၵႅမ်၊ ပႃးၵူၼ်းသိုၵ်း 60 ၵေႃႉ၊ မီးၶုၼ် ႁၢၼ်သေႃးလိင်ႇ တီႈငဝ်ႈၸုမ်းၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် သုလၢႆး (ပွတ်းၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း)။

တႃႇတေႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၾၢႆႇ MTA တင်း CPB တပ်ႉၸုမ်း 768 ဢၼ်မီးၸဝ်ႈလၢဝ် ၶမ်း (မိူင်းယၢင်း)ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းပၢႆးမိူင်းလႄႈၸဝ်ႈဝုၼ်းသႃႇ(တူင်ႈတႃႈ-မိူင်းပဵင်း)ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉသိုၵ်း ဝႆႉၼၼ်ႉတူၵ်းလူၵ်းလႆႈၸႂ်ၵၼ် သေတႃႉ မိူဝ်ႈဢဝ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၼႆႉ ၵႂႃႇဢုပ်ႇၵၼ်တင်းၽူႈၵွၼ်းပၢႆးမိူင်း ပွတ်းၼႃႈလိၼ်ၵဵင်းတုင် သႁၢႆ (ယႄးပေႃႇ)ၸူဝ်းတဵင်း သမ်ႉဢမ်ႇၽွမ်ႉလႄႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မၼ်ပႅတ်ႈ။

ပွၵ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈလႆႈႁဵၼ်းႁူႉဝႃႈ ပေႃးဢွၵ်ႇတၢင်းၵွပ်ႈၵူဝ်လူင်တၢင်းမိူဝ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းလႄႈ လႆႈဝႆႉၶေႃႈ သၼ်ၺၢၼ်း (ထွႆႈၵႂၢမ်းတွင်းမူႇလဵဝ်ၵၼ်) ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶိုၼ်းၼႆႉၸုမ်းႁဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ ထႅင်ႈ ဝၼ်းၼိုင်ႈသမ်ႉတင်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းလွႆၸၢင်ႉၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သမ်ႉပေႃးၺႃးၵူၼ်းၸွမ်းတၢင်းတေ လႆႈလွၵ်ႇၶဝ်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ် ယႃႇႁႂ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇလၢတ်ႈ ၽူႈၶဵၼ်ဝႃႈထူပ်းၺႃးၸုမ်းႁဝ်း။ သမ်ႉဢဝ်ၶူဝ်းၼုင်ႈတင်း ၶိူင်ႈယိပ်းလုၺ်းၼမ်ႉ ၶၢမ်ႈတႃႈၼမ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်။ လႆႈႁူႉပႃးလၢႆးလႅၼ်ႈပၢႆႈၽူႈၶဵၼ်ထႅင်ႈ (ၵွပ်ႈၸုမ်း ႁဝ်းလႆႈလႅၼ်ႈပၢႆႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼမ်ႉဝေႃႇၶမ်း မိူင်းၶၢၵ်ႇလၢႆၵမ်း) ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

4) ၵေႃႉဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ၵဝ်ၶႃႈ လႆႈပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸုမ်း SDU ၵႂႃႇႁူမ်ႈပၢင်လွပ်ႊပီႊ (Lobby) လူင်ပွင် ၸိုင်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တင်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်(ၸိူင်ႉၼင်ႇ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ယၢင်းလႅင်ၶဝ်) တီႈမိူင်းဢမေႊရိၵႃႊ မိူဝ်ႈပီ 2000 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး- ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈလူင်ပွင် ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီးၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊသဵင်ႇ ဝိၼ်း၊ ၻွၵ်ႉတူဝ်ႊတၢၼ်းထုၼ်း ၶဝ်ပဵၼ်ၵႅၼ်ၼမ်း ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈဢဵၼ်ႁႅင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵႂႃႇၸွႆႈ လွပ်ႊပီႊၵၢၼ်မိူင်း-မိူင်းမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈယွမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းပဵၼ်မႃးလွၵ်းပိုင်ၻီႊမွၵ်ႉၶရေႊသီႊၼႆလႄႈ လႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈဝဵင်းၼိဝ်ႊယွၵ်ႉ တင်း ဝဵင်းလူင် ဝေႃႊသျိင်ႊတၼ်ႊသေ ၵႂႃႇတၢင်ႇၼႄလွင်ႈငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈ လုမ်းၽွင်းတၢင် (သထၢၼ်ထုတ်ႉ) ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ် 7 မိူင်း၊ မၢင်ဝၼ်းၵေႃႈ 10 မိူင်းႁဵတ်းၼႆ လႆႈယူႇႁိမ်းလိူၼ် လႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈမီး ၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းလွင်ႈၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼမ်လူင်ၼမ်လၢင်။

5) ၵေႃႉတႄႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈလႆႈတူင်ႉၼိုင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး/ၾိင်ႈငႄႈလႄႈ တင်းလႆႈႁူႉ ၸၵ်း ၵူၼ်းမီးၼႃႈ မီးတႃၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ယုၵ်ႉယွင်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး/ၾိင်ႈငႄႈတႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး- ၸၢႆသႅင်ၸိုၼ်ႈ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူဝ်ႈပီ 2005 ၵဝ်ၶႃႈတင်းမၼ်းၸၢႆး လႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈပၢင်ဢုပ်ႇ ဢူဝ်းၾိင်ႈတႆး (ၾိင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းတႆး) ႁဝ်း တီႈမိူင်းမၢဝ်း ဢၼ်ၵေႃၾိင်ႈငႄႈၸၢဝ်းတႆး ၸႄႈမိူင်းတႂ်ႈၶူင်းၶဝ်ၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈဢႅဝ်ႇတူၺ်းဢွင်ႈတီႈဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်း တႂ်ႈၶူင်းၶဝ် ပၼ်ႁႅင်းတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢဝ်း။ ဢႅဝ်ႇထိုင်ဝဵင်း ၸၢင်ႉႁွင်ႉ မိူင်းဝၼ်း မိူင်းတီး မိူင်းသႃ လႄႈဝဵင်းလူင်မိူင်းတႂ်ႈၶူင်း ဝဵင်းမိူင်းၶွၼ်(မင်သိုဝ်ႉ)။ လႆႈႁူႉၸၵ်းပႃး ၵူၼ်းႁၵ်ႉၾိင်ႈငႄႈတႆးဢႃႈ ႁူမ်ပႃႊမူၵ်ႉၶၸဝ်ႈ ၽုသ်ႉသၽႃး ၵူဝ်ႉၵွႆႈ (Dr. Puspa Gogoi) မိူင်းဢသ်ႉသမ်လႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႉမိူင်း တင်းမေးၸဝ်ႈ ၼၢင်းသတိမိူင်းၵူၼ်းတႆး မိူင်းဢရုၼ်ႊၶျွၼ်ႊပရႃႊတဵသျ်ႉလႄႈထႅင်ႈလၢႆလၢႆၵေႃႉ။ ၵွပ်ႈၽွၼ်းသိုပ်ႇဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈလႆႈၵႂႃႇထိုင်မိူင်းဢသ်ႉသမ် လႄႈ မိူင်းဢရုၼ်ႊၶျွၼ်ႊပရတဵသျ်ႊ မိူင်းဢိၼ်ႊၻီႊယိူဝ်ႊမိူဝ်ႈပီ 2009 ။

6) ၵေႃႉတၢင်ႇၼႄၼႂ်းပၢင်ၵုမ် ႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈလႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၾိင်ႈတႆး(လွင်ႈဢပုမ်ႇတႆးဢၼ် မိူၼ်ၵၼ်/ ငၢႆးၵၼ်) တီႈဝဵင်းၵဵင်းႁုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းၵိူတ်ႇၵဝ်ၶႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈပီ 2006 ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇထိုင်မိူင်းႁမ်း(ၶႄႇႁွင်ႉၵလမ်းပႃ) ဢၼ်ၸတ်းဝႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၾိင်ႈငႄႈဝိသဵသ်ႇတႃႇၵူၼ်းတွင်ႈ တဵဝ်းဢႅဝ်ႇမိူင်းၶဝ် လႄႈလႆႈထူပ်းပႃးပီႈၼွင်ႉ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၸဵမ်ႈမိူဝ်ႈ 20-30 ပီ ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉထႅင်ႈတင်းၼမ်ႁူမ်ႈပႃးၵူၼ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းၾိင်ႈငႄႈတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မၢဝ်ႇသၢဝ်ၸၢဝ်းတႆးၸုင်း(တႆးလမ်) ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၵႂၢင်ႊသီႊ 2 ၵေႃႉ၊ ၵဝ်ၶႃႈလႆႈတၢင်ႇၼႄ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶိူဝ်းတႆးႁူမ်ႈသၢင်ႈ(ၾၢႆးဢိင်းၵလိသျ်ႊ)၊ ပဵၼ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈပူၵ်းတိုၼ်ႇႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး တူင်ႉၼိုင်ၸွႆႈ ၵၼ်ႁႃၶေႃးမုလ်း (Facts) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇတင်း ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈမိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉပတ်းပိုၼ်ႉ။

7) ၵေႃႉဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ (BNI) တီးဝဵင်းလူင် တေႊလီႊမိူင်းဢိၼ်ႊ ၻီႊယိူဝ်ႊ မိူဝ်ႈပီ 2007 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵဝ်ၶႃႈ လႆႈမီးၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းလွင်ႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတင်းလႆႈႁူႉၸၵ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်း မၢၼ်ႈလၢႆလၢႆၵေႃႉ။ လႆႈႁဵတ်းၽရႅသ်ႊသ် ၶွၼ်ႊၾရႅၼ်ႊ တီႈ (Noth-east press service of India) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇတင်းယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းပႃး လႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇၵဝ်ၶႃႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႂ်းၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းၼွၵ်ႈမိူင်း။ သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇႁွတ်ႈပႃးၸၼ်ႉၸွမ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းမိူင်းပုၼေး ၼႂ်းၸႄႈ မိူင်မုမ်းပၢႆး(ပွမ်ႊပေႊ) ဢၼ်လုမ်ႈၾႃႉႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ဢွၵ်ႉသ်ၾိူတ်ႊပွတ်းၸၢဝ်းမိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆၼၼ်ႉၵွႆး ဢမ်ႇၵႃး လႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇထိုင်ပႃးဢွင်ႈ တီႈပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁူပ်ႉလႆႈၺၢၼ်း သပ်ႉပၺ်းၺူး ပဵၼ်ၽြႃးဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈပုၼ်ႉ ထၵယႃး (Bodh Gaya)လႄႈ လႆႈႁူႉၸၵ်းတင်းၸဝ်ႈၶူးလူင်တွၵ်ႉတိူဝ်ႊ ၶမ်းမၢဝ်း ၵေလႃၼၼ်တ(ၼမ်ႉၶမ်း) ၸဝ်ႈၵွၼ်း ဝတ်ႉတႆးၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉပုတ်ႉထၵယႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈတီႈၼၼ်ႈ။

ထိုင်မႃးပီ 2012 လိူၼ် 9 ၵလႃးဝၼ်းတီႈ 15 ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ လႆႈသဵင်ႈၵမ် သုတ်းမုၼ် ၶွပ်ႈႁွပ်ႈ 1 ပီတဵမ်ယဝ်ႉလႄႈ ၵဝ်ၶႃႈဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵိူတ်ႇ ၵႄႇ ၸဵပ်း တၢႆ ၸွမ်းလၵ်းပိူင် မရၼဝိထီ ၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉႁဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇလွတ်ႈႁူဝ်ၽႂ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးလၢတ်ႈၼႄ ၵုၼ်းမုၼ် ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး မီးၼိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈ 100 ပုၼ်ႈ 1 ပုၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ယွင်ႈၵုၼ်းမုၼ်လီမၼ်းၸၢႆး ဢၼ်မီးၼိူဝ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၼင်ႇၼႆ။ ယင်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵွပ်ႈမၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းယိုၼ်ႈလိၵ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၶဝ်ႈပဵၼ်တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS ၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈ သင်မၼ်းၸၢႆး- ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ တိုၵ်ႉမီး တူဝ်ၸႂ်ယူႇၸိုင် လွင်ႈ RCSS ၵႂႃႇဢဝ်ငမ်းယဵၼ် ၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ တေထဵင် ႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တေၽွမ်ႉသေ ၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းမိူၼ်ၵဝ်ၶႃႈ (ပိုၼ်ၶမ်း) ဢၼ်ပဵၼ်တႆးၵေႃႉမၼ်းၸၢႆး ၼၼ်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇမီးၽႂ်လၢတ်ႈ တၢင်လႆႈ။

ၵူၺ်းၵေႃႈ ၵူၼ်းပဵၼ်တီႈၵိုဝ်းၵုမ်(တီႈပိုၵ်းသႃ)ၼႆႉ လိူဝ်သေ 1- ပၼ်ႁႅင်းၸႂ် 2- ပၼ်သတိ 3- ပၼ်တၢင်း ႁၼ်ထိုင်သၢမ် ယိူင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈတေၶဝ်ႈၸႂ် မိူၼ်တၢင်ႇၵေႃႉ ၶဝ်ႈၸႂ်ယူႇၵဝ်ၶႃႈ ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆ။

မၼ်းၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ (Resistant body) မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပဵၼ်မၢဝ်ႇသႅဝ်း တေႃႇပေႃးဢႃယု 59 ပိူဝ်ႈတႃႇႁႂ်ႈလႆႈမႃးသုၼ်ႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈ မိူင်းၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ႁႂ်ႈမိူၼ် ၼၼ်- ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႈ လီသိုပ်ႇၸွမ်းႁွႆးပႆမၼ်း ၸၢႆး-ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းတင်း ၼမ်တေႃႇၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽႂ်မၼ်း ႁႂ်ႈပေႃး ၵိုင်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်တေပဵၼ်တီႈလုၵ်ႈလၢၼ် ယွင်ႈၵုၼ်းမုၼ်ယူႇ တႃႇသေႇၼၼ်ႉသေၵမ်းၼႆ …

လိုၼ်းသုတ်း ၾၢၵ်ႇဝွၵ်းတိူၼ်ၸႂ်ၶွင်ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ-

ပွင်တႃႇသတ်းတင်းသဵင်ႈ

-" ဢွင်ႈၾၢႆႇပူၼ်ႉၾၼ်ႁၼ် ၊ ဢၼ်လၢမ်း ဢၼ်ပဵၼ်မိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ..
ဝူၼ်ႉတႃႇတူဝ် ၸွမ်းထိုင်တီႈၶွင်၊ ပွင်တႃႇသတ်းတင်းသဵင်ႈသႄႊ "-