ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်တူင်ႇ ဝူင်းၵူၼ်း တင်း ၸုမ်းသိုဝ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇၸွႆႈထႅမ် ႁႅင်းၵၢၼ် ယၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ပူၵ်းပွင်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး တူင်ႇဝူင်းဢႃႊသျႅၼ်ႊ (AEC) ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ၊ ဢွၼ်ၼႃႈ ပႆႇထိုင်ပီ 2015 ထႆးတေဝႆႉၼၵ်းၼႃလွင်ႈႁႅင်းငၢၼ်း ထုၵ်ႇမၢႆမီႈလႄႈ ၼွၵ်ႈမၢႆမီႈ။

ဝၼ်းထိ 25/09/12 ယူႇတီႈၸုမ်းၶူင်းၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီလႄႈၸွႆႈထႅမ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း (ႁႅင်းငၢၼ်း ၶၢမ်ႈၸၢတ်ႈ) မႅပ်ႇ (MAP) ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ဢၼ်ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ- လွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း တင်း ၸုမ်းသိုဝ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇၸွႆႈထႅမ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ပူၵ်းပွင်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး တူင်ႇဝူင်း ၵၢၼ်ၵႃႉဢႃႊသျႅၼ်ႊ (AEC) ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး။ မီးၵူၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်း။ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈ တၢင်းၼႃႈ ဢမ်ႇၵိုတ်းထႅင်ႈ 3 ပီ၊ ပေႃးထိုင်မႃးပီ 2015 မိူင်းထႆးတေပဵၼ်မႃးတူင်ႇဝူင်း ဢႃႊသျႅၼ်ႊ (AEC) ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၵိတ်ႇၶႂၢင်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ဝႃႇတၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (Nationalism) ၵွပ်ႈတူၺ်းႁၼ်ၵူၼ်း တၢင်ႇၶိူဝ်း/ တၢင်ႇမိူင်းပဵၼ်ၶဵၼ် (Xenophobia) ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယိူင်းဢၢၼ်းပိူင်လူင် ပိူဝ်ႈတႃႇ 10 ၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းဢႃႊသျႅၼ်ႊ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃးတူင်ႇဝူင်းဢႃႊသျႅၼ်ႊ (AEC) မီး 3 လွင်ႈ- 1.လူတ်းလွင်ႈၽၢၼ်ၵႅၼ်း/တၢင်းၵွတ်းၽၢၼ် ၶွင်ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႊသျႅၼ်။ 2.ထူမ်ပႅတ်ႈ လွၵ်းပဝ်ႇ (ၶျွင်ႈဝၢင်ႈ) ပၢႆးတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း/ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး (ၶိုင်ပွင်ႁႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတိူဝ်းလီၶိုၼ်ႈမႃး)။ 3.ယုၵ်ႉယွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႊသျႅၼ်ႊႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ပေႃးပိုတ်ႇတူင်ႇဝူင်းဢႃႊသျႅၼ်ႊ (AEC) မႃးယဝ်ႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵိၼ်ၵၢၼ်လဵင်ႉ တွင်ႉ 7 ပိူင်- မိူၼ်ၼင်ႇ 1.ပၢႆးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ (Engineer) ၊ 2.မေႃယႃ၊ 3.ၽူႈလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် (Nurse) ၊ 4.ၾၢႆႇတႅၵ်ႈၼႃႈ လိၼ် (Surveyor) ၊ 5.ၵၢၼ်မေႃမိုဝ်း (Architect) ၊ 6.မေႃၶဵဝ်ႈ (Dentist) ၊ 7.ၵၢၼ်ယိပ်းသၢႆမၢႆ (Accountant) ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈၵႂႃႇယူႇသဝ်း/ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႊသျႅၼ်ႊ 10 မိူင်း မိူင်းလႂ်ၵေႃႈလႆႈ။

ၵၢၼ်းၸၼႃး ၻီးဢုတ်ႇ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႂ်းၸုမ်းမႅပ်ႇ (MAP) လၢတ်ႈဝႃႈ-  ပဵၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်မႃးတူင်ႇဝူင်း ဢႃႊသျႅၼ်ႊ (AEC) ယဝ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈႁႅင်းငၢၼ်းတၢင်ႇၸၢတ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ တေသိုပ်ႇမီးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ်ၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးလႆႈ 10 ပီယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းယင်းပႆႇ မေႃလူလွမ်တူၺ်းထိုင်ၶဝ်။ ပဵၼ်မႃး AEC ၵေႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇလွၵ်းတွၼ်ႈၶွင်ႁႅင်း ၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ယင်းပႆႇ မီး။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းသိုဝ်ႇလၢႆၾၢႆႇၵေႃႈဝႃႈ- ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းၼႆႉ မၢႆမီႈတိုၵ်ႉ မီးတီႈမိူင်းၽႂ်မိူင်းမၼ်းၵူၺ်း။ လွင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈဝူၼ်ႉၶွပ်ႈပႃးပိူဝ်ႈတႃႇႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းၶဝ်- ဝႃႈၼႆ။

ၼၢင်းပရႃးၼူမ်း သူမ်ဝူင်း APWLG လၢတ်ႈဝႃႈ- ၼႂ်းသၢႆတႃၶွင် သၽႃးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (National Security Council-NSC) (ဢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၢင်းယိင်ႉရၵ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်) ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉ ႁၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ပဵၼ်ၶဵၼ်လွၵ်ႇ ငိုတ်ႈတေႃႇလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈမိူင်းထႆး။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵွပ်ႈတေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃးၵၢပ်ႈပၢၼ် (AEC) ယဝ်ႉလႄႈ ထုၵ်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈ တၢင်းႁၼ်လွင်ႈၼႆႉ။ မၢင်ၽဝ်ႇ ယင်းထုၵ်ႇလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈသဵင်မႂ်ႇဝႃႈ သၽႃးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူၼ်း (Human Security Council-HSC) ၼႆၵွၼ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။

ယူႇတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈတွင်ႈထၢမ် လွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်သိုဝ်ႇလၢႆၾၢႆႇဝႃႈၼႂ်း မိူင်းထႆး တင်းမူတ်း မီးမွၵ်ႈ 3,000,000 (3 လၢၼ်ႉ)ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ မီးၵၢၼ်တွပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ-  ၼႂ်းတူဝ်ၸႄႈဝဵင်းမိူင်း ၵဵင်းမႆႇမီးမွၵ်ႈ 80,000 ၊ ပေႃးႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၸႄႈဝဵင်းႁွပ်ႈၼွၵ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ သၼ်သၢႆး၊ မႄႈၸူဝ်ႉ၊ ႁၢင်ၻူင်း၊ မႄႈရိမ်းၸိူဝ်းၼႆႉမီးမွၵ်ႈ 150,000 ။ ပေႃးပႃးၸႄႈဝဵင်းၸွမ်းလႅၼ် လိၼ် မီးဢမ်ႇယွမ်းမွၵ်ႈ 300,000 ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်လႆႈလူင်းသဵၼ်ႈမၢႆလၢႆးၸိုဝ်ႈ (လူင်းထ ၿဵၼ်း) မီးမွၵ်ႈ 50,000 ၵေႃႉၵူၺ်း- ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်ၵုမ်သပ်းလႅင်းလၢတ်ႈၼႄပႃးဝႃႈ- ၼႂ်းဢႃႊသျႅၼ်ႊၼႆႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးၵူၼ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၼွၵ်ႈမိူင်းၼမ် ပဵၼ်ၾိလိပ်ႊၿိၼ်ႊ တင်းဢိၼ်ႊၻူဝ်ႊၼီႊသျိူဝ်ႊ။ ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီး ႁႅင်းငၢၼ်းၼွၵ်ႈၼမ်သုတ်း ပဵၼ်မလေႊသျိူဝ်ႊတင်း ထႆး၊ မိူင်းထႆးမီးႁႅင်းငၢၼ်းၼွၵ်ႈမၢႆမီႈၼမ်။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢွၼ်ၼႃႈပီ 2015  တေပိုတ်ႇ တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၵႃႉဢႃႊသျႅၼ်ႊၼႆႉ ထႆးတေၵူတ်ႇထတ်းလွင်ႈ ႁႅင်းငၢၼ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ ႁႂ်ႈႁူႉႁႅင်းငၢၼ်းထုၵ်ႇ မၢႆမီႈလႄႈ ၼွၵ်ႈမၢႆမီႈတႅတ်ႈတေႃး။

ဢွၼ်ၼႃႈတေပူၵ်းပွင်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းဢႃႊသျႅၼ်ႊၼႆႉ ၵူၼ်းထႆးထုၵ်ႇလီလႅၵ်ႈလၢႆႈတူၼ်ႈၸႂ်။ ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ဢၼ်ႁၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း/တၢင်ႇမိူင်း ပႃးၸဵမ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ပဵၼ်ၽူႈၶဵၼ် ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတူၼ်ႈၸႂ် ပဵၼ်မႃး ဢူၺ်းလီႁဝ်း၊  ႁႂ်ႈမီးတူၼ်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇႁဝ်းႁၵ်ႉၵူၼ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လူၺ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်။ ထုၵ်ႇလီလူတ်းယွမ်း ဝႃႇတၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းထႆးၼႆႉ ၵူၼ်းမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၼမ်ႉၵတ်ႉၼမ်ၵေႃႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးၸႂ်ပႅင်းၸင်းၵူၼ်းတၢင်ႇ ၶိူဝ်းၼမ် ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈမီးၵၢၼ်ပူၵ်းသူၼ်း ၸႂ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၼမ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ထုၵ်ႇလီမီးၸႂ်ႁၵ်ႉလွင်ႈဝႃႈႁဝ်း ပဵၼ် ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ် လိူဝ်သေၸႂ်ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ- ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းသပ်းလႅင်းပႃးၼင်ႇၼႆ။

ငဝ်းလၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ/မိူင်းတႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း/လွင်ႈႁုပ်ႈယိုတ်းတီႈလိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီး ယူႇ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းထႆးယင်းပႆႇလူတ်းယွၼ်ႇ။ ထႅင်ႈၾၢႆႇ ၼိုင်ႈ ပဵၵ်ႉသမ်ႉတပ်ႉသိုၵ်း SSA တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တဵင်းၸဵင်ႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉ သိုပ်ႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး မၢင်ပွတ်းမၢင်တွၼ်ႈ လႄႈ  ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိုၵ်ႉ မီးၵူၼ်းပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းထႆး။

ၸွမ်းၼင်ႇၾၢႆႇၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ပွတ်းမိူင်းၾၢင်ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်း မိူင်းတႆး ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်း ထႆး လတ်းၽၢၼ်ႇ ၼႂ်း 3 ၸႄႈဝဵင်း (မိူင်းၾၢင်၊ ၶျႆးပရႃႇၵၢၼ်း၊ မႄႈဢၢႆး) ၼိုင်ႈလိူၼ်ဢမ်ႇယွမ်း 250 ၊ ပေႃး 3 ၸႄႈတွၼ်ႈ- မႄႈႁွင်ႈသွၼ်၊ ၵဵင်းမႆႇ၊ ၵဵင်းႁၢႆး ႁူမ်ႈၵၼ်ၽတ်ႉ ၽဵင်ႇၼိုင်ႈလိူၼ်မွၵ်ႈ 1,000 ၵေႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပွတ်းသၢႆမႄႈႁွင်ႈသွၼ်တႄႉ မီးၵူၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ်ၶၢဝ်း၊ ပေႃးပဵၼ်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈ မၢင်ပွၵ်ႈၶဝ်ႈမႃးပဵၼ်ၾုင် ပဵၼ်ၾုင်၊ ပေႃးၶၢဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈသမ်ႉဢဝ်ယဵၼ်ၵႂႃႇ- ၼႆယူႇ။