ပိူဝ်ႈတႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ငဝ်းလၢႆးဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလီ ဢၼ်ဢမ်ႇ ထုၵ်ႇလီ ပွႆႇလုတ်ႈမိုဝ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းယိုၼ်ႈ မိုဝ်းတေႃႇဝိူၺ်ႉသႅဝ်ႇၵင်း ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈလိၼ် သိုၵ်း 171 ၼင်ႇၼႆ။

ၸွမ်းၼင်ႇမီးၵၢၼ်တွင်ႈထၢမ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတွၼ်ႈတွင်ႈထၢမ် ၼႂ်းသိုဝ်ႇ “တႆးလွတ်ႈလႅဝ်း” ဢၼ်ပဵၼ်ဝႅပ်ႊသၢႆႊ (Website) ၶွင် RCSS/SSA မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 08/08/12 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈယိုၼ်ႈမိုဝ်းၸူးဝိူၺ်ႉသႅဝ်ႇၵင်း ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈလိၼ်သိုၵ်း 171 ၶွင်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ UWSA ဢၼ်ပၵ်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး- တႆး ပိူဝ်ႈတႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်။

ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းလၢတ်ႈဝႃႈ- တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉပၢင်သၢင်းၵေႃႈ ႁပ်ႉႁွင်းပေႃႇလသီႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တဵင်းၸဵင်ႇသေ မီးၵၢၼ်ၽဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ်မႃးလၢႆပွၵ်ႈ။ ငဝ်းလၢႆးဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ထုၵ်ႇလီဝူၼ်ႉၵႂၢင်ႈႁၼ်ၵႆသေ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၽဵဝ်ႈယႃႈၼႄလုမ်ႈၾႃႉ၊ ပေႃးၸွႆႈထႅမ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တဵင်းၸဵင်ႇ ၽဵဝ်ႈႁႂ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်ႁၢႆၼႆၸိုင် ဢၼ်ဝိူၺ်ႉ သႅဝ်ႇၵင်း တင်းၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းဝႃႉ UWSA မီးမၢႆတိၺွပ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝႆႉၼၼ်ႉ ယင်းတေၸၢင်ႈၸၢင်လူင်း။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၵေႃႈ ဢၼ်ၸုမ်း UNODC ၶဝ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းပၢင်သၢင်းသေၽဵဝ်ႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵေႃႈမီးယူႇ။ ၼႆႉပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလီ ဢၼ်ဢမ်ႇ ထုၵ်ႇလႆႈလုတ်ႈမိုဝ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈပဝ်ႇပဝ်ႇ- ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်သေ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ဝႃႉၸိူဝ်းမီးမၢႆတိၺွပ်း/ ထုၵ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇပဵၼ်ထမ်း (ၸိုင်ႈမိူင်းဢမႄႊ ရိၶိူဝ်ႊ) ဢွၵ်ႇမၢႆႁွင်ႉၶိုၼ်ႈလုမ်းတြႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 24/01/2005 မီး 8 ၵေႃႉ။ 1.ဝိူၺ်ႉ သႅဝ်ႇၵင်းၼႆႉ (မိူဝ်ႈလဵဝ်ဢႃႇယု 66)၊ 2.ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင်၊ 3.ပဝ်းယဵဝ်ႇယီး၊ 4.ပဝ်းယဵဝ်ႇလျႅင်၊ 5.ပဝ်းယဵဝ်ႇႁႂႃ (မိူဝ်ႈလဵဝ်သဵင်ႈမုၼ်ယဝ်ႉ)၊ 6.ဝိူၺ်ႉသႅဝ်ႇလူင်၊ 7.ဝိူၺ်ႉသႅဝ်ႇယႂိၼ်၊ 8.ပဝ်းႁႂႃသျႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လိူဝ်သေ ၼၼ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 1998 ဝိူၺ်ႉသႅဝ်ႇၵင်း လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႃႈႁူဝ် ဝႆႉထိုင် 2 လၢၼ်ႉၻေႃႊလိူဝ်ႊ၊ မိူင်းထႆးၵေႃႈ ဝၢင်းတမ်းပူင်ဝႆႉတူတ်ႈတၢမ်ႇတၢႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 1990 ။

လွင်ႈၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းယိုၼ်ႈမိုဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃးဝၢႆးၵူၼ်းသိုၵ်း RCSS/SSA 14 ၵေႃႉထုၵ်ႇသိုၵ်းဝႃႉႁွင်ႉၵုမ်း တူဝ်ဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်း ထိ 30/07/12 ၽွင်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းတပ်ႉမႂ်ႇတီႈလွႆပုင်ႇၽႃပုင်ႇတွင်း ပိူဝ်ႈတႃႇဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇ သွမ်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ဝၢႆး RCSS/SSA ၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈမႃးၼႆႉ တၢင်းၸဝ်ႈတႃႇၼ ၸုမ်း NGO ၸိူဝ်းၸွႆႈ ထႅမ်ငိုၼ်းတွင်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေးလူတ်းယွမ်းလူင်း ၼမ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ႁၢပ်ႇလူင်တေႃႇတပ်ႉသိုၵ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယူႇတီႈတပ်ႉ သိုၵ်းဝႃႉ UWSA သမ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၵုမ်းၵမ်ၶွင်ဝႃႉ၊ ၼႄးဝႃႈသိုၵ်းတႆးပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈပၵ်းတပ်ႉၼႆသေ မီးပၼ် ႁႃၵၢၼ်တိ ၺွပ်းၵုမ်းတူဝ်သိုၵ်းတႆးဝႆႉပွၵ်ႈၼႆႉ။

လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶဵင်ႈၶႅင်ၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 16/06/12 ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃးတီႈလွႆၵေႃႇဝၼ်း။ တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉၸႂ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမွၵ်ႈ 500 မႃးဢိူမ်ႈၸမ်လွႆၵေႃႇဝၼ်း၊ ငဝ်ႈငုၼ်း RCSS/SSA ၼႃႈလိၼ် သိုၵ်း ၵဵင်းတုင် ပႃႈတႂ်ႈၸဝ်ႈသိုၵ်း လူင်ၵွၼ်းၸိုၼ်ႈယိပ်းၵုမ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းလူင်သွင်ပႃႈ သွင်ၾၢႆႇ ၶတ်းၸႂ် ၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်သေမီးလွင်ႈလူတ်းယွၼ်ႇ ၵၢၼ်သိုၵ်းတေႃႇၵၼ်မႃး။

ၵူၺ်းၵႃႈပၼ်ႁႃပွၵ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသိုၵ်းဝႃႉႁွင်ႉတူဝ်ၵုမ်းဝႆႉသိုၵ်းတႆး မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 30/07/12 ယဝ်ႉ တၢင်း RCSS/SSA လႆႈသူင်ႇ တူဝ်တႅၼ်း 2 ၵေႃႉ ၵႂႃႇဢုပ်ႇဝႃႉတီႈမိူင်းၵျွတ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းဝႃႉပႆႇႁပ်ႉဢုပ်ႇ၊ လၢတ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းထိ 04/08/12 ၸင်ႇၵွႆႈမႃးထႅင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 4 တၢင်း RCSS/SSA လႆႈသူင်ႇတူဝ်တႅၼ်းၵႂႃႇႁူပ်ႉဢုပ်ႇထႅင်ႈၵေႃႈ ၾၢႆႇဝႃႉ ပႆႇႁပ်ႉဢုပ်ႇ။

ၸၢဝ်ႉၸူင်းတၢင်း ၵေႃႉယိပ်းၵၢၼ် UWSA တႅၼ်းပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် တီႈငဝ်ႈငုၼ်းပၢင်သၢင်းၼႄႉၼမ်းဝႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈ ၵၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်ၵၼ်လီလီၼႆႉ တၢင်းၾၢႆႇ RCSS/SSA ထုၵ်ႇလီသူင်ႇၵူၼ်းလူင် /ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၸၼ်ႉသုင်မႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်၊ ပေႃးသူင်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸၼ်ႉဢွၼ်ႇမႃးဢုပ်ႇၵၼ်ၵူၺ်း တေဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈ တႅပ်းတတ်း။

တၢင်း RCSS/SSA လၢတ်ႈဝႃႈ- တူဝ်တႅၼ်း RCSS/SSA 2 ၵေႃႉ ဢၼ်သူင်ႇၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၸၼ်ႉသုင်ယူႇယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၶွမ်ႊမတီႊငဝ်ႈငုၼ်း၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶုၼ်သိုၵ်းလွၼ်ႉသၢင်ၼႆႉ ပေႃးၾၢႆႇ သိုၵ်းမၼ်းၵေႃႈ တိတ်းတေႃႇၵၼ်တင်း ငဝ်ႈငုၼ်းၵုမ်းၵမ်ၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း (ၸၵၶ) 14 မိူင်းသၢတ်ႇ (ဢၼ်ပႃႈတႂ်ႈမီး 10 တပ်ႉၵွင်)။ ပေႃးၾၢႆႇၽွင်းငမ်းၵေႃႈ တိတ်းတေႃႇၸၼ်ႉၸႄႈတွၼ်ႈ- ၼႆယူႇ။

ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလွႆတႆးလႅင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈလွင်ႈ ယုမ်ႇယမ် ၵၼ်ၼၼ်ႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2009 မႃး ႁဝ်းၶႃႈလႆႈသူင်ႇတူဝ်တႅၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၵႂႃႇၸူးဝႃႉ (ငဝ်ႈငုၼ်းပၢင်သၢင်း) လၢႆပွၵ်ႈ၊ တူဝ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် (ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း)ၵေႃႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵႂႃႇၸူး 3 ပွၵ်ႈ။ တၢင်းၾၢႆႇဝႃႉ တေမီးလွင်ႈပႅင်းၸႂ်သင်ဝႆႉ ဢမ်ႇႁူႉ၊ ဢမ်ႇတွပ်ႇလၢတ်ႈသင်မႃးသေပွၵ်ႈ။ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးလိူင်ႈ ၸိူင်ႉၼႆၵမ်းၼႆႉၵေႃႈ မၢင်ၽဝ်ႇယူဝ်မီးလွင်ႈတၢင်း တၢင်ႇၸိူဝ်ႉ တၢင်ႇပိူင်ႁိုဝ်- ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးၶၢဝ်ႇၾၢႆႇဝႃႉဝႃႈ ယူႇတီႈဝႃႉထၢင်ႇထိူမ် RCSS/SSA တေႁူမ်ႈမိုဝ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၽဵဝ်ႈတိုၵ်းဝႃႉ။ လွင်ႈၼႆႉ တၢင်း RCSS/SSA သပ်းလႅင်းဝႃႈ- လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွၼ်ႉၵႅၼ် သင်။ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းမီးဝႆႉ ပေႃႇလသီႇပူၵ်းပွင်မႃးဢွၼ်တၢင်း၊ ၵႄႈလိတ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၽဵဝ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်။ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႅၼ်လိုပ်ႈဝႃႉဢွၵ်ႇယၢၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈ ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆး-တႆး၊ ႁဝ်းၶႃႈတိုၼ်းထိုဝ်ဝႃႈ ႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလဵဝ်ၵၼ်၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းၶႆႈ ၸႂ်ယူႇတႃႇသေႇဝႃႈႁဝ်းတေလႆႈယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ-ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းဝူင်ႈၵၢင်ဝႃႉတင်းတႆးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1985 ၊ ဝၢႆးဝိူၺ်ႉသႅဝ်ႇၵင်း ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၸဝ်ႈၶုၼ် သႃႇၵႂႃႇတင်ႈၶွင်ႊ သီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝႃႉ (Wa National Council)သေ 1989 မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတိုၵ်း ၵၼ် ပီ 2005 တီႈလွႆတႆးလႅင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈႁူဝ်ပဝ်ႈပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင် တႅပ်းတတ်းဝႃႈႁဝ်းတိုၵ်း ယိုဝ်းၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်း လီတႃႇၽႂ် ၼႆသေမီးၵၢၼ်ၵိုတ်းယိုတ်းပၢင်တိုၵ်း ၵႂႃႇ။

ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ယင်းလၢတ်ႈပႃးၼႂ်းတွၼ်ႈတွင်ႈထၢမ်ဝႃႈ- ဝႃႉတင်းတႆးၼႆႉ ပၼ်ႁႃ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး၊ ပၼ်ႁႃႁိမ်လွၵ်းၵၢတ်ႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇပၢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ၵေႃႈဢမ်ႇမီး။ ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၵမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉဢမ်ႇထတ်းသၢင်ၶၢဝ်ႇလီလီ၊ ဢၼ်ၾၢႆႇတႂ်ႈတၢင်ႇ မႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း- ဝႃႈၼႆ။