လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈပူတ်းထွၼ်သဵၼ်ႈမၢႆလမ် (Blacklist) ၵူၼ်းသွင်ႁဵင်ပၢႆ ပႃးၶိူဝ်းၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသိူဝ် ၶၢၼ်ႇၾႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ (ယွင်ႁူၺ်ႈ)ၵေႃႉသဵင်ႈမုၼ် ဢိၵ်ႇၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလၢႆလၢႆၵေႃႉ။

ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇဢလိၼ်း ဝၼ်းထိ 28/08/12 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်းသၢႆမၢႆလမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ တင်းမူတ်းမီး 6,165 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်းၼႆႉ ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈပူတ်းထွၼ်ဢွၵ်ႇပၼ်သၢႆမၢႆလမ် (Blacklist) တင်းမူတ်း 2,082 ၵေႃႉ၊ ၵိုတ်းၶၢင်ႉတင်းမူတ်း 4,083 ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝၼ်းထိ 29 ။

ၼႂ်းပုၵ်ႉၵလၵူၼ်းၸိူဝ်းပူတ်းထွၼ်သဵၼ်ႈမၢႆလမ် 2,082 ၵေႃႉၼႆႉ ပႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး 2 ၵေႃႉ လႄႈပဵၼ် ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈယႂ်ႇၶိူဝ်း ၸဝ်ႈတႆး မိူင်းယွင်ႈႁူၺ်ႈ 1.ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ (Tiger Yanghwe) လႄႈၼွင်ႉၸၢႆး မၼ်းၸဝ်ႈ 2.ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ ယွင်ႁူၺ်ႈ (သဵင်ႈမုၼ်မိူဝ်ႈ 2004)၊ သွင်ၸဝ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇၽႅၼ်ၸိုဝ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆလမ် ၽွင်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸုမ်းသိုၵ်းၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း။

ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ၶွင်ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ တင်းၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ၸဝ်ႈမိူင်း ယွင်ႈႁူၺ်ႈ၊ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1938 ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ဢႃႇယု 74 ။ မိူဝ်ႈပီ 2005 ဢိင်ၼိူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇတီႈပဵၼ်ၸွမ် ၸိုင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆးၸူဝ်ႈၶၢဝ်း (Interim Shan Government-ISG) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမိူင်းတႆးၵွၼ်းၶေႃလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၼႆႉဢွၵ်ႇၼႂ်းသိုဝ်ႇ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼႃႈ 1 လၢႆတီႈလၢႆတၢင်းသေၸိုဝ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်ၵမ်းၼိုင်ႈ။


ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ ယွင်ႁူၺ်ႈ (သိူဝ်လိူၼ်ၾႃႉ) မီးၸိုဝ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ ယူႊၵျိၼ်ႊတၢႆႊ (Eugene Thaile) ယၢမ်ႈပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ၵူႈပွၵ်ႈ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ (ၼၵ်ႉဝိၸႃ ၵၢၼ်) ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇၼႂ်းတႆးၸဝ်ႈၼိုင်ႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈသဵင်ႈမုၼ်ၵႂႃႇမိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2004 ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁဵင်း (ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊ)ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ ၽွင်းဢႃႇယု 65 ။

ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆးသုတ်းတွင်ႉ ၸဝ်ႈႁၢၼ် ယွင်ႁူၺ်ႈ (သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ)ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းၵၢၼ် (Euro Burma Office-EBO) တႄႉတိုၵ်ႉမီးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆလမ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တင်ႈတႄႇလိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊၿိူဝ်ႊပီ 2011 မႃး ဝၢႆးလႆႈၺႃးၵၼ်တင်းဢူး ဢွင်ႇမိၼ်း (ၸုမ်းၶိုင်ပွင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၸႄႈမိူင်းတႆးၽွင်းၼၼ်ႉ) မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 10/10/11 ယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈလႆႈဢၼု ၺၢတ်ႈ ၶဝ်ႈမိူဝ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ လႆႈမိူဝ်းဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈ ၸႂ်းမိူင်းတီႈလိၼ်ၵိူတ်ႇ ပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈသုတ်းၼႂ်းႁွပ်ႈ 40 ပီ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ယင်းလႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇတင်ႈဝႆႉၵိင်ႇၽႄၶွင် EBO ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈ။ EBO ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 1997 ပိူဝ်ႈတႃႇယုၵ်ႉ ယွင်ႈ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းလႄႈၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊ။

ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယွင်ႈႁူၺ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ဝၢႆးဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၸွမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ 1948 ယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၵေႃႉႁႅၵ်ႈသုတ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ။ ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်းသမ်ႉ ဝၢႆးၵၢၼ် လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၽုတ်းမီးမႃး လႆႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႊသီႊသိုၵ်း မိူင်းတႆး (SSWC) မိူဝ်ႈ 1964 သေယိပ်းၵုမ်းဝႆႉတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈ တႆး SSA ။

ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈယႂ်ႇၼႂ်းသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆလမ် ၸိူဝ်းထုၵ်ႇပူတ်းထွၼ်ၸိုဝ်ႈၵမ်းၼႆႉ ပႃးၵူၼ်းၸိုဝ်ႈယႂ်ႇၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း လၢႆလၢႆၵေႃႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇၸၢဝ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်း မီးမိူၼ်ၼင်ႇၽွင်းလူင်/ၽွင်းတႅၼ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢမႄႊရိၶိူဝ်ႊ၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ယႂ်ႇ၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶူဝ်ႊရီႊယိူဝ်ႊႁွင်ႇ (ၵဝ်းလီၼိူဝ်)၊ ၵူၼ်းမိူင်းထႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၼၵ်ႉႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈယႂ်ႇ ဢႅတ်ႉၶရႃႊၿၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵူၼ်းၼႂ်းၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၻွၵ်းတိူဝ်ႊၸဵင်ႇဝိၼ်း၊ ၶုၼ်ဢူၵ်ႉၵႃႇ၊ မႃႇၵူဝ်ႇပၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈပူတ်းထွၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ၵမ်းၼႆႉ -မၢင်ၵေႃႉမီးၸိုဝ်ႈသွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈတႄႉယူႇ တၢင်းငဝ်ႈၸိုဝ်ႈ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းယူႇတၢင်းပၢႆ၊ ထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈ သမ်ႉၶိုၼ်းဢဝ်ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းယူႇတၢင်းငဝ်ႈ၊ ၸိုဝ်ႈတႄႉယူႇတၢင်းပၢႆ ၵေႃႉလဵဝ်ပဵၼ်သွင်ၵေႃႉၵေႃႈမီး။