ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းၶွမ်ႊမတီႊၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် UPWC ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ပွၵ်ႈႁႅၵ်ႈသုတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းဢႃး တိတ်ႉ 12/08/12 ဝၢႆးၵေႃႇတင်ႈ UPWC မႃးၼႆႉ တူဝ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၻွၵ်းတိူဝ်ႊ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း (ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈထိ 2) မွၵ်ႇလၢတ်ႈပူင်ၵႂၢမ်း သမ်ႉၶိုၼ်းၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇလၢတ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 01/03/12 ၊ သမ်ႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19/05/12 ။

ၸုမ်း UPWC ၵေႃႇတင်ႈမိူဝ်ႈ 03/05/12 ၊ တင်းမူတ်းမီး 52 ၵေႃႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈပဵၼ်ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း၊ ၵႅမ်ထိ 1 ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၸူဝ်းဝိၼ်း (ၵႅမ်ၽူႈ ၵွၼ်းသိုၵ်းသုင်သုတ်း)၊ ၵႅမ်ထိ 2 ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇတေႃႉသူင်ႇ လူတ်ႉၾႆး)၊ ၵႅမ်ထိ 3 ဢူးတဵင်းၸေႃႇ ၾၢႆႇသၽႃး။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ မီးၽူႈၵွၼ်းတိူင်း 10 ၵေႃႉ၊ ၽွင်းမိူင်းၶဝ်လႄႈၽူႈတႅၼ်းၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇသၢႆႇပဝ်းၼပ်း (ၸၢဝ်းဝႃႉ) ၊ ၸၢဝ်းၼႃႇၵ တင်းၸၢဝ်းယၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇလၢတ်ႈမိူဝ်ႈ (01/03/12)ၼၼ်ႉ ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မီး 3 ၶၼ်ႈတွၼ်ႈ။ ၶၼ်ႈတွၼ်ႈ 1 ဢုပ်ႇ ဢူဝ်းၵၼ်ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်း၊ ၶၼ်ႈတွၼ်ႈ 2 ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ၶၼ်ႈတွၼ်ႈ 3 ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၸၼ်ႉသၽႃးၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းတေလႆႈပႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်း လႄႈၽူႈတႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း။ (မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၶၢတ်ႇဝႆႉၶၼ်ႈတွၼ်ႈ 3)။

ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်းမီး 5 ၶေႃႈ- 1.ၵိုတ်းယိုဝ်း၊ 2.ယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်တတ်းမၵ်းဝႆႉ၊ 3.ပေႃးဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈပိုၼ်ႉတီႈဢမ်ႇလႆႈ ပႃးၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ 4.တင်ႈလုမ်းၵပ်းသၢၼ် ၼႂ်းတီႈဢၼ်တင်းသွင်ၾၢႆႇလႆႈၸႂ်ၵၼ် လႄႈဢမ်ႇပႃးၵွင်ႈ၊ 5.ၸတ်းတင်ႈၸုမ်းဢုပ်ႇ ဢူဝ်းၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ တတ်းမၵ်းဝၼ်း/ၶၢဝ်းယၢမ်း/ ဢွင်ႈတီႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။

ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 8 ၶေႃႈ- 1.ယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႃႇသေႇ (ဢွၼ်တၢင်းဝႃႈ တေဢမ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်)၊ 2.ယွမ်းႁပ်ႉလၵ်းၵၢၼ် 3 ပိူင် (ဢယေးတူင်းပႃး)၊ 3.သွင်ၾၢႆႇတေလႆႈ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ၸွမ်း ၼင်ႇမၢႆမီႈမီး။ 4.ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တိုၵ်းတေႃး ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်၊ 5.တင်ႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈ တင်ႈ၊ 6.တုင်းႁပ်ႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (2008)သေ မီးလွင်ႈတၵ်းလႆႈၵႄႈလိတ်ႈ ၵေႃႈႁႂ်ႈၵႄႈလိတ်ႈၼႂ်းသၽႃး ၸွမ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်၊ 7.တေလႆႈၶဝ်ႈၼႂ်း ၶွပ်ႇတူင်ႇမၢႆမီႈ တင်းပိုၵ်းသေ ယူႇ/ၵႂႃႇ/ႁဵတ်း/ၵိၼ် ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းမီး။ 8.ဢိင်ၼိူဝ် ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း မီးဝႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈၵပ်းသၢၼ်ၵၼ် တေႃႇပေႃးမႃးပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်လဵဝ်- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸၼ်ႉသၽႃးႁူမ်ႈတုမ်၊ ပေႃးႁၼ်လီလႆႈၸႂ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸႄႈမိူင်းတင်းၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ တေလႆႈၶဝ်ႈဢုပ်ႇ ၼႂ်းသၽႃးႁူမ်ႈတုမ်သေလူင်းလၢႆးမိုဝ်း။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 22/07/12 ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လူင်ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း 14 ပႃႇတီႇ၊ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈပႃႇတီႇ ၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14 ပႃႇတီႇၸွႆႈၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ- တႃႇတေပဵၼ်မႃးလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈ ပႃးဢဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈသၽႃး၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်း NGO လႄႈ CBO ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်း ဢူး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈၶိုင်ပွင်ၼႂ်းၵၢၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ ၵွပ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၽူႈ ယႂ်ႇဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၵူၺ်း ပႆႇပေႃး၊ လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈပိူၼ်ႈယုမ်ႇယမ်မၼ်းၸဝ်ႈ။

ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးတွပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ႁပ်ႉလႆႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်း ယဵၼ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇယူႇ 2 လွင်ႈ- 1.ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းလႄႈၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈၶဝ်ႈတိၼ် ၶဝ်ႈမိုဝ်းၵၼ်၊ ဢၼ်ၾၢႆႇၽွင်း ငမ်းသင်ႇၵၢၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်း ဢဝ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီး ပၢင်တိုၵ်းယူႇ။ 2.လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉလၵ်းၵၢၼ် 8 ၶေႃႈ ၼႂ်းၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၶေႃႈ 1-4 ႁပ်ႉလႆႈၵၼ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈ 5-8 ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးပၼ်ႁႃ၊ သင်ဝႃႈမီးၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵႄႈၼွၵ်ႈသၽႃး- ဝႃႈၼႆ။

ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးလၢတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ- သဵၼ်ႈတၢင်းလၵ်းၵၢၼ်ဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇ ၸႂ်ႈဝၢင်းဝႆႉပိူင်တၢႆ၊ ႁဝ်းမႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပီ 2515 ၊ ၽွင်းႁၢင်ပီ 2014 တေမႃးၼႆႉ ဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ်ၸတ်း ပၢင်ၵုမ် ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇပၢင်လူင်- ၼႆယူႇ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ ဝၼ်းဢၼ်ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် 14 ပႃႇတီႇသေ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးတွပ်ႇလၢတ်ႈ ဝၼ်းထိ 22/07/12 ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်း ၶွင်ႊသီႊႁူမ်ႈတုမ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း UNFC ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပေႃႇလသီႇ 7 ၶေႃႈ- 1.ပေႃးဝႃႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်း ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တီႈၼႂ်း ဢွင်ႈတီႈၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင်၊ တီႈဢၼ် ၾၢႆႇလႂ်ဢမ်ႇမီးဢေႃးၸႃႇဢႃႇၼႃႇ (ၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ၊ ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈပဵၼ် လႆႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႂ်းသၽႃး၊ ၵွပ်ႈဝႃႈၼႂ်းသၽႃးယူႇတႂ်ႈဢေႃးၸႃႇဢႃႇ ၼႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ)။ 2.ႁႂ်ႈမီးၸုမ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း မႃးပၵ်းတႃပႂ်ႉ တူၺ်း၊ 3.တွၼ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း၊ ပႃးၸဵမ်ၸုမ်းၵိုတ်းယိုဝ်း လႄႈဢမ်ႇၵိုတ်း ယိုဝ်း၊ 4.ႁႂ်ႈလႆႈမီးပၢင်ၵုမ်လူင်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ၸိူဝ်းယိပ်း ၵွင်ႈလႄႈဢမ်ႇယိပ်းၵွင်ႈ၊ 5.ႁႂ်ႈလႆႈမီးပၢင်ၵုမ်လူင် ဢၼ်ပႃးၽူႈတႅၼ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၸုမ်းၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊမႃး၊ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ။ 6.ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈပၢင်ၵုမ်လူင် 3 ၾၢႆႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈ 3 ၾၢႆႇတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်း ၸွမ်း ဢွၵ်ႇၼမ်ႉဢွၵ်ႇတူဝ်တီႈၽႂ်တီႈမၼ်း။ 7.ၶၵ်ႉၵၢၼ် (Process) လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 - ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၽူႈၼမ်းၼႂ်း UNFC ၼၢႆႁူင်သႃ သပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ- ၶေႃႈထိ 1 တေလႆႈၸတ်းၼွၵ်ႈသၽႃး တီႈဢၼ် ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈဢႃႇၼႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၶေႃႈထိ 2 ဢၼ်တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးတူၺ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႆႈဢဝ် ပေႉပုၼ်ႈ။ 3.ၵၢၼ်ဢုပ်ႇ ဢူဝ်းလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ႁႂ်ႈပႃး KIO လႄႈၸုမ်း ၸိူဝ်းပႆႇၵိုတ်းယိုဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ PNLO, PSLF, WNO ၶဝ်။ 4.ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၼ်ဢၼုၺၢတ်ႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ်သေ မီးၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်။ 5.ၵၢၼ်ဢုပ်ႇ ဢူဝ်း 3 ၾၢႆႇဢၼ် UN တႅပ်းတတ်း မႃးမိူဝ်ႈ 1994 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမႃးပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်း ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ၊ ၾၢႆႇၻီႊမွၵ်း ၶရေႊသီႊ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈ၊ ၾၢႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈပုၼ်ႈ။ 6.ၶေႃႈ လႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉမူၼ်ႉမႄးပူၵ်းပွင်ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း။ 7.လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 ၸိူဝ်းၼႆႉ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 05/08/12 ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း မႃးတီႈမႄႈသွတ်ႇ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်းယၢင်း၊ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈတင်း UNFC တေမီး ၵၢၼ်ႁူပ်ႉထူပ်း ၵၼ်ၸူဝ်ႈပီၼႆႉပႆႇသဵင်ႈ။ ပေႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းမႃး တေႁႂ်ႈပႃး KIO ယူႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ တေလႆႈဝႃႈတီႈဢၼ်လူင် ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈယွၼ်ႇယၢၼ်း ပၼ်ၵေႃႈမီးယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈသင်သမ်ႉဢမ်ႇႁူပ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်သေ ထႅင်ႈမွၵ်ႈ 4 လိူၼ်ၸင်ႇၵွႆႈ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၼၼ်ႉႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉ၊ မၢင်ၽဝ်ႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 4 လိူၼ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢၢၼ်းၽဵဝ်ႈ KIO ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈႁိုဝ်ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ၊ ဢမ်ႇပေႃးၸႅင်ႈလႅင်းၸႂ်။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢၼ်ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းဝႃႈ လၵ်းၵၢၼ်ဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းဝႆႉတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတိုၼ်းဢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးလႆႈ၊ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် သေမူၼ်ႉမႄး လႆႈယူႇ-ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းမီးတီႈၸႂ်ယႂ်ႇဝႃႈ ပေႃးမီးၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆ ႁဝ်းၵေႃႈတေဢမ်ႇ ပဵၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်း တင်းပိုၵ်း၊ တၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈတေဢမ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် မၼ်းတင်းပိုၵ်း၊ ၾၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းၵေႃႈ တေပဵၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၽွင်ႈ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႈတေပဵၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် မၼ်းၽွင်ႈ၊ တေပဵၼ်လၢႆး (Give and Take) ပၼ်ၽွင်ႈဢဝ်ၽွင်ႈ- ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းပၢင်ၵုမ် UPWC ၼၼ်ႉ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ- လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိုင်ႈမိူင်း ၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ် ပဵၼ်သိုၵ်းသိူဝ်ယူႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းလႆႈႁၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းလမ်ႇ လွင်ႈတႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ တႄႉတႄႉ။

ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၵႂၢမ်းၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းဝႃႈၸိုင် ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈပိူဝ်ႈတႃႇလႆႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးလႂ်ၵေႃႈ တေလႆႈၸႂ်ႉ တိုဝ်းၵႂႃႇ၊ ထုၵ်ႇလႆႈယွမ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတေယွမ်း၊ တၵ်းဢဝ်ႁႂ်ႈလႆႈ၊ ၵႃႈဢမ်ႇလႆႈ တိုၼ်းဢမ်ႇၸူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ- ၼႆယူႇ။

ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းယင်းလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ- ၸိုင်ႈမိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်လူၺ်ႈၶူဝ်းၶွင်သၽႃႇဝယူႇ သေတႃႉၵေႃႈ ယူႇတီႈၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ UN ယင်းတႅပ်းတတ်းမိူင်းႁဝ်းပဵၼ်မိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢေႇသုတ်း LDC (Least Developed Countries) ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈယူႇ- ၼႆယဝ်ႉ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ပေႃးဝႃႈႁဝ်းတူၺ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၼႂ်းမိူင်းဢေႊသျိူဝ်ႊၶဝ်၊ မိူင်းဢပ်ႊၾရိၵၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ- ပေႃးမီးလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်ၵေႃႈ မီးလွင်ႈပူၵ်းပွင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလႆႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးလွင်ႈငမ်းယဵၼ်သေ ပဵၼ်သိုၵ်းပဵၼ်သိူဝ်ယူႇၸိုင် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈတူၵ်းယၢၵ်ႈ တူၵ်းၽၢၼ်၊ လွင်ႈမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်လႄႈလွင်ႈတူၵ်းယၢၵ်ႈ တူၵ်းၽၢၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်။ သင်ဝႃႈတၢင်းၾၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပူင်လၢတ်ႈၸိုင် လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉမၼ်းတေ ၸၢင်ႈလႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇသူပ်းၵႂၢမ်း တၢင်းလၢတ်ႈၸိုင် (Give and Take)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သူပၼ် ႁဝ်းဢဝ်ၵူၺ်း၊ ပေႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမ်ႇမီးၵၢင်ၸႂ် ပၼ်ၽွင်ႈဢဝ်ၽွင်ႈသေ ပဵၼ်လၢႆးသူပၼ်ႁဝ်းဢဝ်ယူႇၵူၺ်းၸိုင် လွင်ႈငမ်း ယဵၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း/ ထႃဝရဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈ၊ တေပဵၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ႇ တူင်ႇ (Vicious Circle) ၵႂႃႇၶွပ်ႈၶိုၼ်း ၵၢၼ်သိုၵ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ပွင်ႈၵႂၢမ်းဢႄႊတီႊတိူဝ်ႊ
ၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် (ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ)