မူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈလၵ်းၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ 8 ၶေႃႈ၊ ယွမ်းႁပ်ႉ လၵ်းၵၢၼ် ၽႅၼ်တၢင်းငမ်းယဵၼ် 7 ၶေႃႈ ဢၼ်ၸုမ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵပ်း သၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ။

ပၢင်ၵုမ်မူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး (Shan CBO) ဢၼ်ၸတ်းတီႈလႅၼ်လိၼ်တီႈၼိုင်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်း 2 ဝၼ်း တင်ႈတႄႇဝၼ်းထိ 28-29/08/12 ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလၵ်းၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် 8 ၶေႃႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တဵင်းၸဵင်ႇ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 19/05/12 ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁပ်ႉႁွင်းၵမ်ႉထႅမ်လၵ်းၵၢၼ်/ၽႅၼ်ငမ်းယဵၼ်ၶွင်ၸုမ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵပ်းသၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိုင်ႈတႆး 7 ၶေႃႈ- ၼႆယဝ်ႉ။

လၵ်းၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 8 ၶေႃႈ ဢၼ်ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇတမ်း ဝၢင်းဝႆႉ (ဢၼ်မူႇၸုမ်း ၵူၼ်းမိူင်းတႆးပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ)ၼၼ်ႉ (1)တေဢမ်ႇလႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်။ (2)တုင်းႁပ်ႉလၵ်းၵၢၼ် 3 ပိူင်- 1.ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယႃႇႁႂ်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ 2.လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ 3.ဢႃႇၼႃႇၸိၵ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈလႆႈမၼ်ႈၵိုမ်း။ (3)တေႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ပူၵ်းပွင် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။ (4)တေႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်သၢၼ်ၶတ်း/ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်။ (5)တေတင်ႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း သေၶဝ်ႈၶေႉၼႂ်း ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ။ (6)တေယွမ်းႁပ်ႉပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 သေယဝ်ႉ ၶိုင်ပွင်ၵႄႈလိတ်ႈ မူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းမၢႆမီႈ။ (ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းသၽႃးသေမူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇ ၸွမ်းၼႂ်းပိူင်ဢၼ်မၢၼ်ႈ တမ်းဝႆႉ)။ (7)တေၶဝ်ႈၼႂ်း တူင်ႇဝူင်းမၢႆမီႈတင်းပိုၵ်းသေယူႇၵိၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းမၢႆမီႈ။ (8)ၸိုင်ႈမိူင်းလဵဝ်တေလႆႈ မီးတပ်ႉသိုၵ်းလဵဝ်- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

လၵ်းၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် 7 ၶေႃႈ ဢၼ်မူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁပ်ႉၼၼ်ႉ 1.ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တင်းၸုမ်းၸၢဝ်း ၶိူဝ်းတေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင်၊ ၾၢႆႇလႂ်ဢမ်ႇမီးဢေႃးၸႃႇ ႁူမ်ႇငမ်း။ 2.မိူဝ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်လႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈဢဝ်ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်မႃးႁဵတ်းသၢင်ႈႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇၼမ်ႉ ဢွၵ်ႇတူဝ်လႄႈသင် ထုၵ်ႇလႆႈမီးၸုမ်းၵူႈၸိုင်ႈ မိူင်းပၵ်းတႃတူၺ်းၸွမ်း။ 3.ႁႂ်ႈၽူႈတႅၼ်းလူင် ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တင်းၽူႈတႅၼ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတင်း သဵင်ႈ လႆႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ 4.ႁႂ်ႈႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လူင် ဢၼ်တူဝ်တႅၼ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ တူဝ်တႅၼ်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ မူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢိၵ်ႇၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃး။ သင်ဝႃႈ မူႇၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၶႂ်ႈႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်ၵူၺ်းႁင်းၶေႃၵေႃႈ ႁႂ်ႈပၼ်ဢၼုၺၢတ်ႈႁဵတ်း။ 5.ႁႂ်ႈၸတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ၼင်ႇပၢင်လူင် ဢၼ်မီးၽူႈတႅၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၽူႈတႅၼ်းၾၢႆႇၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊ လႄႈၽူႈတႅၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ 6.ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဢၼ်လႆႈမႃးတီႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေ ႁႂ်ႈၸုမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတုင်း ႁပ်ႉယိပ်းတိုဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ႉ ဢွၵ်ႇတူဝ်။ 7.ၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းမူတ်း ႁႂ်ႈႁဵတ်းယဝ်ႉ တူဝ်ႈၼႃႈပႆႇထိုင်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2015 ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပၢင်ၵုမ်မူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး CBO ယင်းၽိူမ်ႉထႅမ်ပႃးဝႃႈ- ၼွၵ်ႈသေၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ႈမႃး ပဵၼ်ၽူႈပၵ်းတႃ တူၺ်းၸွမ်းယဝ်ႉ ၸုမ်းသိုဝ်ႇ (Media) တၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်းၼႂ်းၵေႃႈ ထုၵ်ႇလႆႈမႃးပဵၼ်ၽူႈ ႁူႉႁၼ်ၸွမ်းလူးၵွၼ်ႇ။ (ပၢင်ၵုမ် ၸိူင်ႉၼင်ႇမူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးၸတ်းၵႂႃႇၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈၼႂ်းတၢင်ႇၸႄႈ မိူင်းၵေႃႈ ဝၢင်းၽႅၼ်ဝႆႉပိူဝ်ႈတႃႇၸတ်းႁဵတ်းယူႇ)။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလၵ်းၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 8 ၶေႃႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၶုၼ် ထုၼ်းဢူး ႁူဝ်ႈပဝ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ႁိုဝ် ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် (SNLD) ၵေႃႈ ဢမ်ႇတုင်းႁပ်ႉၵူႈၶေႃႈ။

ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 22/07/12 ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း 14 ပႃႇတီႇ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း မျၢၼ်ႇမႃႇဢီႊၵရႅတ်ႊ။ ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ၊ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း (ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်း ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်မႃးပဵၼ်ၽွင်းလူင်ၵိုၵ်းလုမ်းၸွမ် ၸိုင်ႈ)၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး လႄႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်/ တူဝ်တႅၼ်း 14 ပႃႇတီႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။

ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- တႃႇတေပဵၼ်မႃးလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈပႃးဢဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈ သၽႃး၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်း NGO လႄႈ CBO ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ် ထုၼ်းဢူး ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈၶိုင်ပွင်ၼႂ်း ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ ၵွပ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇဢၼ်ၸၢဝ်း ၶိူဝ်းတႆး ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၵူၺ်းပႆႇပေႃး၊ ပဵၼ်တီႈယုမ်ႇ ယမ်လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း။

လွင်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးတွပ်ႇဝႃႈ ႁပ်ႉလႆႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇယူႇ 2 လွင်ႈ- 1.ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းလႄႈၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈၶဝ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းၵၼ်၊ ဢၼ်ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းသင်ႇၵၢၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းဢမ်ႇႁဵတ်း ၸွမ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းဢဝ်လွင်ႈငမ်း ယဵၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးပၢင်တိုၵ်းယူႇ။ 2.လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉလၵ်းၵၢၼ် 8 ၶေႃႈ ၼႂ်းၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼၼ်ႉ ၶေႃႈ 1-4 ႁပ်ႉလႆႈ ၵၼ်ယူႇ၊ ဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈ 5-8 ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးပၼ်ႁႃ၊ သင်ဝႃႈမီးၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄး ၵႄႈလိတ်ႈ ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵႄႈၼွၵ်ႈသၽႃး- ဝႃႈၼႆ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးလၢတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ- သဵၼ်ႈတၢင်းလၵ်းၵၢၼ်ဢၼ် ႁဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝၢင်းဝႆႉပိူင်တၢႆ၊ ႁဝ်းမႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပီ 2515 ၊ ၽွင်းႁၢင်ပီ 2014 တေမႃးၼႆႉ ဢၢၼ်းၶတ်းၸႂ်ၸတ်းပၢင်ၵုမ် ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇပၢင်လူင်- ၼႆယူႇ။

ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးထၢမ်ဝႃႈ- ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူၼ်းၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်မႃးၸိုင် ၸွင်ႇတေဢဝ်မတ်ႉတႃ 17/1 ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်ပၢၼ်ဢိင်း ၵလဵတ်ႈ ၼၼ်ႉသေဢဝ်လိူင်ႈၵၼ်။ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ- သင်ဝႃႈပိူၼ်ႈမႃးတိၸဝ်ႈႁဝ်းၶုၼ်ထုၼ်း ဢူးၵႂႃႇၶဝ်ႈၶွၵ်ႈၼႆ ၵဝ်ၶႃႈႁဝ်းဢူးဢွင်ႇမိၼ်းတိုၼ်းတေၵႂႃႇ တီႈၶွၵ်ႈသေဢဝ်ဢွၵ်ႇၵူၺ်း၊ ပေႃးဝႃႈဢဝ် ဢွၵ်ႇဢမ်ႇလႆႈၵေႃႈ တေယူႇၼႂ်းၶွၵ်ႈၸွမ်း- ဝႃႈၼႆ။

ၼွၵ်ႈၼိူဝ်သေယွမ်းႁပ်ႉ လၵ်းၵၢၼ် 7 ၶေႃႈ၊ ၽိူမ်ႉထႅမ်ၼႂ်းလၵ်းၵၢၼ်ထႅင်ႈယဝ်ႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 12/06/12 ၵေႃႈ မူႇၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတုၵ်းယွၼ်းတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇဝႃႈ- 1. ႁႂ်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းလူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ မူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ။ 2.ႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈထွၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း/ သိုၵ်းသိူဝ်ယူႇၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး တင်းသဵင်ႈ။ 3.လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း၊ ၸဝ်ႈငိုၼ်းတိုၼ်း လႄႈၸဝ်ႈတႃႇ ၼငိုၼ်းတွင်း ၸိူဝ်းၶႂ်ႈၵမ်ႉထႅမ် ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လႄႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ထုၵ်ႇလီမီးၼမ်ႉၸႂ်ပဵၼ်ၵၢင်၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ လီၸႂ်ႉငိုၼ်း တွင်း ၸုၵ်းၾၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈမိပ်ႇဢီးၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယွမ်းႁပ်ႉယူႇတႂ်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ။ 4.ဢၼ်ၶဝ်ႈမိူဝ်း လူင်းတိုၼ်းၼႂ်းမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇၶူင်းၵၢၼ်တေႃႈၵႅတ်ႉသ်၊ တေႃႈၼမ်ႉမၼ်း၊ ႁဵတ်းၾၢႆ လူင်ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ၊ ၶုတ်းႁႄႈမေႃႇတိုင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႉလုလႅဝ်ၶူဝ်းၶွင်သၽႃဝၵူၺ်းပႆႇပေႃး၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်း မိူင်းထုၵ်ႇႁုပ်ႈယိုတ်း တိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃး၊ ဢမ်ႇလႆႈၵႃႈ သၢႆႈတႅၼ်းၸွမ်းၼင်ႇမၢႆမီႈ။ ၵွပ်ႈၶူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉတွၼ်း ၽွၼ်းလီၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ႁႂ်ႈလႆႈၵိုတ်းယိုတ်းၶူင်းၵၢၼ်ဝႆႉၵွၼ်ႇ၊ မိူဝ်ႈလႂ်ၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းလႆႈယဝ်ႉ ၸင်ႇတႄႇလူင်းတိုၼ်းၵႂႃႇ- ၸိူဝ်းၼႆႉ။