တၢင်းၵၢၼ်မၢၼ်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ တေႃႇၼႃႈတူဝ်တႅၼ်းၶွင်ၽူႈၼမ်းၼႂ်း UN ၿၼ်ႊၶီႊမုၼ်ႊ၊ ဝႃႈတေဢမ်ႇၵဵပ်းသိုၵ်းဢႃႇယုတႅမ်ႇလိူဝ် 18 ၊ ၶိတ်ႇသဵၼ်ႈ တၢႆဝႆႉပီ 2014 ၊ ၼပ်ႉပႃးၸဵမ်ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း။

မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 27/06/12 တၢင်းၵၢၼ်မၢၼ်ႈလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ဝႃႈတေဢမ်ႇပၼ်မီး သိုၵ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (ဢႃႇယုတႅမ်ႇလိူဝ် 18) ၊ ပီ 2014 တေပဵၼ်ပီလိုၼ်းသုတ်း၊ တႄႇဢဝ်ပီ 2014 ၵႂႃႇတိုၼ်းတေ ဢမ်ႇပၼ်မီးလႃးလႃး။ တၢင်းၵၢၼ်မၢၼ်ႈႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ- ယူႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈတေ ပွႆႇပၼ်ၸိူဝ်းဢႃႇယု လဵၵ်ႉလိူဝ် 18 ၵူၺ်းပႆႇပေႃး၊ တေၶိုင်ပွင် ပၼ်ပႃးသိုၵ်းဢႃႇယုလဵၵ်ႉလိူဝ် 18 ပီ ၼႂ်းတၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်း၊ (ပွင်ႇဝႃႈၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈတေဢမ်ႇလႆႈမီး)- ၼႆယဝ်ႉ။

ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ/တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း မီး 2 ၵေႃႉ- ၸွမ်ႁၢၼ်ငူၺ်ႇတဵင်း ၽူႈၵမ်ၵပ်းၾၢႆႇ ႁႅင်းသိုၵ်း၊ ၸွမ်ႁၢၼ်တိၼ်ႇမွင်ႇဝိၼ်း ၵႅမ်ၾၢႆႇၽွင်းငမ်းတပ်ႉသိုၵ်း။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၽွမ်ႉ ႁူမ်ႈ UN မီးဢသူၵ်ႈ ၼိၵမ်း (Ashok Nigam) ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်း UN တီႈတႃႈၵုင်ႈ တင်း ရႃႊမႅတ်ႊသ် သျရႅတ်ႊတႃႊ (Ramesh Shrestha) ၽူႈတႅၼ်း UN ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမုၵ်ႉၸုမ်းငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း (UNICEF) ။ မိူဝ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းမီး Ms. Radhika Coomaraswamy ၽူႈတႅၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းၶွင် Ban Ki-moon ၽူႈၼမ်းၼႂ်း UN ပႃးယူႇ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းၶွင် UN May 2011 Report ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်းမီးသိုၵ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မီး 8 ၸုမ်း- 1.တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ 2.တပ်ႉသိုၵ်းယၢင်းပုတ်ႉထ DKBA ၊ 3.တပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၶၢင် KIA ၊ 4.တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွႆႇၸၢတ်ႈယၢင်း KNLA ပႃႈတႂ်ႈႁူမ်ႈတုမ်ၸၢတ်ႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNU ၊ 5.တပ်ႉသိုၵ်းယၢင်း Karen Peace Council ၊ 6.တပ်ႉသိုၵ်းယၢင်းလႅင် Kareni Army ပႃႈတႂ်ႈပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸၢတ်ႈယၢင်းလႅင် KNPP 7.တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA ၊ 8.တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝႃႉ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ UWSA ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA မီးဝႆႉပေႃႇလသီႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 2001 ဝႃႈ ပေႃးဢႃႇယုလဵၵ်ႉလိူဝ် 18 ဢမ်ႇႁပ်ႉၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်း၊ သင်ဝႃႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်း ၸွမ်းၼင်ႇပုၼ်ႈ ၽွၼ်း တူၵ်းထိုင်ၸိုင် တေႁပ်ႉမႃးသွၼ်လိၵ်ႈ ႁဵၼ်းလၢႆးပိူင်လဵဝ်ၵူၺ်း၊ ၵႃႈဢႃႇယုၸူဝ်ႈၶူပ်ႇပႆႇတဵမ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းပႆႇဢဝ်ႁဵတ်းသိုၵ်း- ၼႆယူႇ။

ၻေႊဝိတ်ႊ တႃႊၵပေႃႊ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ (KNU) ဢၼ်ပဵၼ်ပႃးၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈထိ 2 UNFC ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- လွင်ႈၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉၼႆ ႁဝ်းၶႃးလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉ တီႈဝဵင်းလူင် ၵျႅၼ်ႊၼီႊဝိူဝ်ႊၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2008 ပူၼ်ႉမႃး- ဝႃႈၼႆ။

ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ- ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်း RCSS/SSA တင်းတၢင်ႇမူႇတၢင်ႇ ၸုမ်းၵေႃႈ ႁွင်ႉမွၵ်ႇ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ UN ၶဝ်ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၸုမ်း UN ၶဝ်မီးၶွပ်ႇတူင်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၸုမ်း UN ၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇလဵပ်ႈ ႁဵၼ်းၸွပ်ႇထတ်းတူၺ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ဢၼ်မီး သုၼ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၵူတ်ႇၸွပ်ႇ ပဵၼ်ၸုမ်း UN ၸိူဝ်းယူႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး/မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢၼ်ႈသမ်ႉဢမ်ႇပၼ်ဢၼုၺၢတ်ႈ လႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈ ၵူတ်ႇၸွပ်ႇ တီႈတပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်လႆႈၶၢဝ်ႇ/မီးၶေႃႈမုလ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ တႅမ်ႈၸိူင်ႉ ၼၼ်တိၵ်းတိၵ်း။ ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး တပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵႃႈၶႂ်ႈတွပ်ႇၵႄႈဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢမ်ႇမီးၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈ ႁပ်ႉႁူႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ယဝ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွပ်ႇထတ်းလႆႈယူႇ- ဝႃႈၼႆ။