ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈမိူင်းမၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းဝႆႉၼၵ်းလွင်ႈၵၢၼ်သိုဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈ ယင်းပႆႇလွတ်ႈလႅဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် လုမ်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ၵၢၼ်သိုဝ်ႇတိတ်း တေႃႇၵၼ်ငၢႆႈလူမ်မႃးလိူဝ်ၵူႈပွၵ်ႈသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈမီး ၽွၼ်းလီၽွၼ်းၸႃႉၼင်ႇၵၼ်။

ဝၼ်းထိ 12/07/12 ၸုမ်းႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈဢူၺ်းလီ (Best friend Library) တင်းၸုမ်း RCSD ၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းမႆႇ ႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ် (Burma Now) ၊ ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈသိုဝ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ။ မီးၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလၢႆၵေႃႉ မိူၼ်ၼင်ႇၻွၵ်းတိူဝ်ႊၵျႅၼ်ႊၼီႊၾိူဝ်ႊ လႃႊႁေႊ (Dr. Jennifer Lahey) ၊ ဢွင်ႇၸေႃႇ၊ မုၼ်ႇမုၼ်ႇမျၢတ်ႈ၊ ၼၢင်းၽေႃးၵေႇ ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ၾၢႆႇၶၢဝ်ႇသၢၼ်ၶေႃႈမုလ်း ယၢင်း KIC (Karen Information Center) ၸိူဝ်းၼႆႉ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ မီးၸုမ်းသိုဝ်ႇလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းၼမ်။

ၻွၵ်းတိူဝ်ႊၵျႅၼ်ႊၼီႊၾိူဝ်ႊ မွၵ်ႇလၢတ်ႈသပ်းလႅင်းၼႄလွင်ႈငဝ်းလၢႆးသိုဝ်ႇ ပၢၼ်ပီ 1990-1999 ပူၼ်ႉမႃး။ လွင်ႈယၢပ်ႇ ယဵၼ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းသိုဝ်ႇ ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ပႆႇမီးၶွမ်ႊၽိဝ်ႊၽိူဝ်ႊ ႁိုဝ်ၶွမ်ႊပႆႇလိူင်ႇ။ ပေႃးဝႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၾၢႆႇၼိူဝ်ထတ်းတူၺ်း မီးလွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈယႃႇႁႂ်ႈပႃး (Censorship) ၼႆ လိၵ်ႈဢၼ်ၽိမ်းဝႆႉလႆႈမႃးသိၵ်ႇပႅတ်ႈၼပ်ႉပဵၼ်ႁူဝ်ႁဵင်၊ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇယဵၼ်းတႄတႄႉ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈလၢႆး ပၢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶပ်ႉဢဝ်ၵမ်းတူဝ်တူဝ်- ဝႃႈၼႆ။

ဢွင်ႇၸေႃႇ ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈဢိရႃႇဝၻီႇ (Editor Irrawaddy) မွၵ်ႇလၢတ်ႈလွင်ႈငဝ်းလၢႆးသိုဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်။ လၢတ်ႈဝႃႈ- တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလပ်ႉဝႆႉ (Sensorship) ယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇ။ မိူဝ်ႈၼႆႉ (12/07/12) ၵူၺ်း ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ယွၼ်ႉၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝီႊၼတ်ႉသ် (Venus) တင်းယၢၼ်ႇၵူင်ႇထၢႆႊမ် (Yangon Times) ဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇလွင်ႈမွင်ႇဢေးၵႂႃႇယႃ တူဝ်တီႈ သိင်ႊၵပူဝ်ႊ လႄႈ ၺႃးႁွင်ႉပၼ်သတိ။ (ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၼႆႉ သိုဝ်ႇမၢၼ်ႈတၢင်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇဝႃႈ ပေႃးဢွၵ်ႇထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တေၺႃးပူတ်းထွၼ်ပႅတ်ႈ မၢႆၾၢင်ၵၢၼ်သိုဝ်ႇ) ၼႆယဝ်ႉ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ငဝ်းလၢႆးယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼႆယူႇလႄႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 2-3 ပီၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉထုၵ်ႇလီမီး ၸုမ်းသိုဝ်ႇၸိူဝ်းယူႇ တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈမၢႆမီႈသိုဝ်ႇ (Media Law) ဝႃႈ- မိူဝ်ႈလဵဝ် တေမီးၵၢၼ်တၢင်ႇသေဢၢၼ်းတႅပ်းတတ်း ၽိုၼ်ယုၵ်းယၢင်ႇထိ 3 ၊ ၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ပၢႆးသႅၼ်ႉလႄႈၾိင်ႈထုင်းၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း (UNESCO) ၵေႃႈတေၶဝ်ႈပႃး- ဝႃႈၼႆ။

မုၼ်ႇမုၼ်ႇမျၢတ်ႈ (Yangon Press International) မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလွင်ႈငဝ်းလၢႆးၸႂ်ႉၽဵတ်ႊသ်ၿုၵ်ႊၶ် (Facebook) ။ လၢတ်ႈဝႃႈ- Facebook ၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉၼမ်၊ လွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉမႃးၼမ်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း မၢၼ်ႈၵမ်ႈၼမ်ၸိူဝ်းပႂ်ႉတူၺ်း ၶၢဝ်ႇၼႂ်း ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ မျၢၼ်ႇမႃႇဢလိၼ်း၊ ပႂ်ႉထွမ်ႇထီႊဝီႊ TV မၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈသင်။ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႈ မီးၵူၼ်းၶၢဝ်ႉၵႄႇၵူၺ်းဢၼ်သူင်။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶိူင်ႈ ၸၢၵ်ႈ (ထဵၵ်ႊၼူဝ်ႊလူဝ်ႊၵျီႊ)ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၶႂ်ႈႁူႉၶၢဝ်ႇ တူၺ်းၼႂ်းၶွမ်ႊၵူၺ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်သူၼ်ၸႂ်/တူၺ်း Facebook ၼမ်မႃး- ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်ၵူၼ်းတူၺ်း Facebook ၼမ်မႃးလႄႈ ၵူၼ်းသူင်ႇၶၢဝ်ႇ/ပွႆႇၶၢဝ်ႇၵေႃႈၼမ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶၢဝ်ႇၵႅၵ်းၶၢဝ်ႇ တႄႉၵေႃႈမီး ၼင်ႇၵၼ်သေ မီးၽွၼ်းလီၽွၼ်းၸႃႉၼင်ႇၵၼ်။ ၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ႁဝ်းၶႂ်ႈ ပိုတ်ႇၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်း ဢမ်ႇမီးတီႈပိုတ်ႇ လၢတ်ႈ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႂ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈတႅမ်ႈသင်ၵေႃႈတႅမ်ႈလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွၼ်းၸႃႉမၼ်းသမ်ႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈလႃႇၵၼ်ၵေႃႈလႃႇတိၵ်းတိၵ်း၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ပၼ်ႁႅင်းဝႃႇတၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵႅပ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈပႃးမႃး။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႂ်ႈပွႆႇၶၢဝ်ႇၵႅၵ်းၶၢဝ်ႇပွမ်ၵေႃႈပွႆႇလႆႈ- ဝႃႈၼႆ။

Facebook ၼႆႉ တႅၵ်ႈလႆႈမိူၼ်ၼင်ႇႁဝ်းၵႂႃႇသိုဝ်ႉၶူဝ်း၊ ၶူဝ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇဝႆႉပဵၼ်ပၵ်း ပဵၼ်ပိူင်ထႅဝ် လႂ်ထႅဝ်ၼၼ်ႉ၊ ပိူၼ်ႈဝႆႉၶွၼ်ႈၵၼ်တင်းမူတ်း၊ ႁဝ်းတၵ်းလႆႈမေႃလိူၵ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈ လႆႈ၊ ၶွင်လီၵေႃႈမီးၼႂ်းၼၼ်ႉ၊ ယုၵ်းယၵ်းၵေႃႈမီးၼႂ်းၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းၵႃႈဢၼ်ၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇၶဝ်ႈၵႃႈလႆႈ၊ ၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၵေႃႈယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁဵတ်း ဢွၵ်ႇမႃး၊ ၵႃႈၵေႃႈပဵၼ်ၶဝ်။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵႂၢမ်းႁဝ်းၵေႃႈႁဝ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ၊ ႁဝ်းၵႃႈႁင်းၵူၺ်းၵေႃႈလႆႈ၊ ၵႃႈၸွမ်းၵၼ် ၵေႃႈလႆႈ။ လႆႈဝႃႈၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၶႂ်ႈမီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်မႃး- ဝႃႈၼႆ။

ၼႃႇၽေႃးၵေႇ ၽူႈထတ်းထွင်လိၵ်ႈယၢင်း KIC (Karen Information Center) မွၵ်ႇလၢတ်ႈငဝ်းလၢႆးသိုဝ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ လူၺ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- မိူဝ်ႈလဵဝ် သိုဝ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လိူဝ်သိုဝ်ႇမၢၼ်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ သိုဝ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢမ်ႇမီးၶေႃႈ ႁပ်ႉႁွင်းၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း။ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၵေႃႈ ၼႂ်းၼႃႈ လိၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမီးၼမ်လိူဝ်တၢင်ႇတီႈ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ပေႃးၵႂႃႇလူင်းမၢႆၾၢင်ၼႆ ပေႃးၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႆႈယၢပ်ႇ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်း ဝၼ်းၸွမ်းဝူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇပႃး လိၵ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ (ဢၼ်ပၼ်ဢွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမီးၶေႃႈႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ တႃႇၶွမ်ႊမတီႊ တႃႇတူင်ႇဝူင်း ၵႅပ်ႈၵႅပ်ႈ)။

မိူဝ်ႈယူႇတၢင်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းဝႆႉၾၢႆႇယၢင်းတင်းၾၢႆႇမၢၼ်ႈ၊ ၽိူဝ်ႇမိူဝ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းၶဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၾၢႆႇ ယၢင်း၊ ၵွပ်ႈဝႃႈၼႂ်း ၶဝ်ဢမ်ႇမီးၽူႈထတ်းလိၵ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ယင်းပႆႇဝႆႉဝၢင်းၸႂ်ႁဝ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇဢွၵ်ႇၽႃသႃၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁဝ်းၼႆႉ ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်ယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ပိူဝ်ႈတႃႇလူင်းမၢႆ ၾၢင် ၸႂ်ႉလႆႈၶိုၼ်းၸိုဝ်ႈ KIC ႁဝ်းမၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်းႁဝ်းယၢမ်ႈတႅမ်ႈၶႃႉၸိုဝ်ႈၶၢႆသဵင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈမႃးတင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းယၢင်း မိူဝ်းယွၼ်းတၢင်ႇမၢႆၾၢင်ဝႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်း လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ (Journal) လႆႈလၢႆလိူၼ်ယဝ်ႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ယင်းပႆႇလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈၸုမ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ၊ လွင်ႈၾိင်ႈထုင်းႁိတ်ႈႁွႆးၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ တေလႅပ်ႈလႆႈငၢႆႈ ယူႇ- ဝႃႈၼႆ။