ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP ဢၼ်ပဵၼ်ပႃႇတီႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယၢမ်းလဵဝ် သူၼ်ၸႂ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်းပုၼ်ႈၼမ်ႉလိူဝ်သေလွၵ်းပိူင်ၽူႈပေႉလႆႈတင်းပိုၵ်း၊ ပိူဝ်ႈတႃႇ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2015 ၊ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် ပႃႇတီႇ NLD ၸၢင်ႈၵိၼ်ၶၢတ်ႇ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် တၢင်းပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်သူၼ်ၸႂ် ပိူဝ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈ ၽူႈတႅၼ်း ၸွမ်းလွၵ်းပိူင် “ၸွမ်းပုၼ်ႈ” PR (Proportional Representation) ။ ၵွပ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတၢင်းၼႃႈ ပီ 2015 ၼႆႉ ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးလွၵ်းပိူင် ၽူႈပေႉလႆႈတင်းပိုၵ်း (Winner take all) မိူၼ်ၼင်ႇလွၵ်းပိူင်ဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၸိုင် ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP ၸၢင်ႉၵၢၼ်ႉပၼ် ပႃႇတီႇ SNLD လုမ်းလုမ်းလူၺ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈသင်။ ပေႃးၸႂ်ႉလၢႆး PR ႁၼ်ဝႃႈယင်းမီးသၢႆငၢႆတိုဝ်ႉတၢင်းလႆႈၸွမ်းၽွင်ႈ။

တူဝ်ယၢင်ႇ လၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈလွၵ်းပိူင် (Winner take all)ၼႆႉ ပေႃးၼေႃႇၽွင်းတႅၼ်းလူင်းၶေႉလိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈမီး 2 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်း 100 ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈ 51 ၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈ 49 ၸိုင် ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ 51 ၼၼ်ႉ ပေႉလုမ်းလုမ်း၊ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ 49 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈသင်၊ မၢၵ်ႈသဵင် 49 ၼၼ်ႉ ပႃးၵႂႃႇၸွမ်းၵေႃႉပေႉ 51 ပႅတ်ႈတင်းပိုၵ်း။

လွၵ်းပိူင်လိူၵ်ႈၽူႈတႅၼ်း PR ၼႆႉ သင်ဝႃႈတေလိူၵ်ႈၵူၼ်း/ၽူႈတႅၼ်း 10 ၵေႃႉ၊ ဢၼ်ၶေႉၵၼ်မီး 3 ပႃႇတီႇ၊ ပႃႇတီႇၼိုင်ႈလႆႈ 50% ၊ ပႃႇတီႇၼိုင်ႈလႆႈ 30% ၊ ထႅင်ႈပႃႇတီႇၼိုင်ႈလႆႈ 20% ၸိုင် ပႃႇတီႇဢၼ်လႆႈ 50% တေလႆႈၽူႈတႅၼ်း 5 ၵေႃႉ။ ပႃႇတီႇလႆႈ 30% တေလႆႈၽူႈတႅၼ်း 3 ၵေႃႉလႄႈ ပႃႇတီႇဢၼ်လႆႈ 20% တေလႆႈၽူႈတႅၼ်း 2 ၵေႃႉ၊ ႁူမ်ႈ 10 ၵေႃႉ။

ၸုမ်းသိုဝ်ႇ “ၵေႃႉလီ” ယၢမ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇၵႃႈပူၼ်ႉမႃးဝႃႈ- တင်ႈတႄႇဝၼ်းထိ 24/05-27/06/12 (ၶၢဝ်းတၢင်း လိူၼ်ပၢႆ) မျၢၼ်ႇမႃႇ ဢီႊၵရႅတ်ႊ (Myanmar Egress) ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်း NGO ႁပ်ႉၸႂ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၶပ်းၶိုင်ၸတ်း ပၢင်သွၼ်ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃလႄႊရီႊ တႆႊမွၼ်ႊ (Larry Diamond) မႃးပၼ်ပၢင်သွၼ် ၵေႃႈဢဝ်လွၵ်းပိူင် PR ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းသွၼ်ၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းၵႂႃႇၶဝ်ႈႁဵၼ်းမီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ၽူႈတႅၼ်းသၽႃး၊ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းမီး 5 ၵေႃႉ။ (လွင်ႈဢၼ်သူၼ်ၸႂ် ႁဵၼ်းသွၼ်လွင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ်တီႈလၢႆၾၢႆႇ ပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းဝႆႉယူႇ)။

ႁူဝ်ပဝ်ႈတႅဝ်းႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶျၢင်း (CNF) ၻွၵ်းတိူဝ်ႊသုၺ်ႊၶႃႊ လၢတ်ႈဝႃႈ- ပိူဝ်ႈတႃႇၼႂ်းၸၼ်ႉသၽႃး ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈၵိုင်ႉၵၢင်ႇပႆႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈတင်းမူတ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၸၼ်ႉသၽႃး ၸႄႈမိူင်းတႄႉ ႁဝ်းလီလႆႈ ဝူၼ်ႉတီႈဢေႇသုတ်း 2 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈတႅပ်းတတ်း။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပေႃးတေၸႂ်ႉလၢႆးၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပႃႇတီႇၼွၵ်ႈၸႄႈ မိူင်းၶဝ် ၸၢင်ႈမီးၽူႈတႅၼ်းမႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၼမ်၊ (မိူၼ်ၼင်ႇ NLD, USDP ၸိူဝ်းၼႆႉထိုဝ်ဝႃႈပဵၼ်ပႃႇတီႇၼွၵ်ႈၸႄႈမိူင်း)၊ ပႃႇတီႇၸႄႈမိူင်း တင်းလၢႆ ၸၢင်ႈသုမ်းပုၼ်ႈ- ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးဝႃႈၶိုၼ်းမႄးတႅပ်းတတ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈ (PR)ၼႆႉၸိုင် ၸၢင်ႈလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသၽႃးသေ တႅပ်းတတ်းႁိုဝ်ဢမ်ႇ ၼၼ်ႉ ပႆႇၸၢင်ႈဝႃႈ။ ၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း မတ်ႉတႃ 399 (f)ၼၼ်ႉ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ- ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈလႄႈ သင်၊ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းလႄႈသင်၊ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ မီးၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၢႆမီႈၸိူဝ်းၼႆႉ- ဝႃႈၼႆ။

ပိူဝ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး PR ၼႆႉမိူဝ်ႈလဵဝ်ပႆႇမီးၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းသေတႃႉ ပေႃးၸမ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸၢင်ႈမီးမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၢႆမီႈလိူၵ်ႈတင်ႈ မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သၽႃးၸၢင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ႁိုဝ် သၢၼ်ၶတ်းလႆႈ။ ပေႃးဝႃႈသၢၼ်ၶတ်း ၸၢင်ႈဢမ်ႇပဵၼ်မႃးမၢႆမီႈ၊ ပေႃးၵမ်ႉ ထႅမ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးမၢႆမီႈ။

ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းတၢင်းၼႂ်းမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် ပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈၼမ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ပႃႇတီႇၸႄႈမိူင်း ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2010 တင်း 2015 တေပိူင်ႈၵၼ်၊ မိူဝ်ႈ 2010 ပူၼ်ႉမႃး ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈ ၶေႉၶဵင်ႇ ပဵၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပေႃးထိုင် 2015 ၼႆႉ တေပဵၼ်ၼူၵ်ႉယုင်း NLD ။ ပႃႇတီႇ NLD ၼႆႉ မီးငိုၼ်းၼမ်၊ ႁႅင်းၵေႃႈႁႅင်းယႂ်ႇ၊ သမ်ႉမီးၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တင်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တေမီးၵၢၼ်ၸႂ်ႉ တိုဝ်းလၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ယဝ်ႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလူင်ႉလႅင်းၵၼ်တင်း NLD ၊ ပေႃးၼၼ်ၸင်ႇတေ မီးလွင်ႈလီတႃႇမိူဝ်းၼႃႈ- ဝႃႈၼႆ။

ၸၢႆးဝၼ်းသႂ် ၽူႈၼမ်းႁူမ်ႈတုမ်ၻီႊမွၵ်းၶရေႊသီႊၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး (SDU) ၼႄႉၼမ်းလၢတ်ႈဝႃႈ- ပႃႇတီႇ NLD ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉ လၢႆး မိူၼ်ၼင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵျိူဝ်ႊမၼီႊ၊ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ မီးပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းယႂ်ႇ လူင် ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁူမ်ႈတုမ်ၻီႊမွၵ်းၶရႅတ်ႊ တိၵ်ႊၶရိယၼ်ႊ (Christian Democratic Union-CDU) ၊ ပေႃးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၿႃႊဝႃႊရီႊယိူဝ်ႊ (Bavaria) CDU ဢမ်ႇၶဝ်ႈၶေႉလိူၵ်ႈတင်ႈသေပွၵ်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီ ၵၼ်ဝႆႉတင်းပႃႇတီႇ ႁူမ်ႈတုမ်တူင်ႇဝူင်းၶရိယၼ်ႊ (Christian Social Union-CSU) ။

ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ NLD ၵေႃႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇဢူၺ်းလီတင်းပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆပႃႇတီႇ၊ ပႃးၸဵမ်ငဝ်ႈ ငုၼ်းၻီႊမွၵ်းၶရေႊ သီႊၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး SNLD (ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်)၊ ၵွပ်ႈၼၼ် တီႈဢၼ်ပႃႇတီႇဢူၺ်းလီမၼ်း ၶေႉယူႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၶဝ်ႈ ၶေႉၸွမ်း၊ ပေႃးၼၼ်ၸင်ႇ တေၸၢင်ႈလီတႃႇလွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်၊ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇမိူဝ်းၼႃႈ- ဝႃႈၼႆ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် မိူင်းထႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈလွၵ်းပိူင် PR (Party-list system) တင်း လွၵ်းပိူင် (Winner take all)ၼင်ႇၵၼ်။ လၢႆးၼိုင်ႈၸႂ်ႉလိူၵ်ႈၵူၼ်း၊ လၢႆးၼိုင်ႈၸႂ်ႉလိူၵ်ႈပႃႇတီႇ။ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ယူႊရွပ်ႈ (EU)ၵေႃႈ မီးလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၸႂ်ႉလွၵ်းပိူင် PR ၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ။