ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈပီၵၢႆ ဢိင်ၼိူဝ်ၸဝ်ႈသူၼ်ယႃႈၶဝ်သဵင်ႈၶွၼ်ႇ ၼမ်၊ ထုၵ်ႇတီႇတႅပ်း။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸုမ်း UNODC ၶဝ်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈတႅၼ်းတူၼ်ႈၾိၼ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ႁူဝ်ပူင်းပီၼႆႉ လူတ်းလူင်း။

ၵူၼ်းပွတ်းႁူဝ်ပူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ပီၼႆႉ သူၼ်ယႃႈယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈယင်းတိုၵ်ႉဝၢၼ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပေႃး မီးၼမ်မိူၼ်မိူဝ်ႈၵူႈပီပူၼ်ႉမႃး၊ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူဝ်ႈႁူဝ်ပီ လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ(2012) ပူၼ်ႉမႃး ၼႆႉ ပိူၼ်ႈမႃးတႅပ်း၊ မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈမႃးတီႇ တႅပ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလူင်ပဢူဝ်းၶဝ် ဢၼ်ၵုမ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႆႈပၼ် ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ/ၵတိဝႃႈ- ပီၼႃႈမႃး တေဢမ်ႇပၼ်မီး။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူဝ်ႈပီၵၢႆၼႆႉ လႆႈသႂ်ႇၶွၼ်ၼမ် ၼႅၼ်ႇ၊ ၼိုင်ႈဢေႊၶိူဝ်ႊ 150,000-200,000 ပျႃး။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈမႃးတႅပ်းၵေႃႈၵဵပ်းထႅင်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပီၼႆႉၵူၼ်းၽုၵ်ႇယႃႈဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်- ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်းၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈရႃၸဝတ်ႈ (UNODC) ဢၼ်ၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပွတ်းႁူဝ်ပူင်း၊ ၽုၵ်ႇတႅၼ်းတူၼ်ႈၾိၼ်ႇ ၼႆႉ ပိုတ်ႇလုမ်းဝႆႉတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ တႄႇႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးမိူဝ်ႈပီ 2009 ၊ ဢွၼ်တၢင်း ၸိူဝ်းၶဝ်လူင်းႁႃၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်း၊ ထိုင်မႃးပီ 2010 ၊ မီးပၢင်သွၼ်ဝိူၵ်ႊသျွပ်ႊ (Workshop) ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တႄႇႁဵတ်းသူၼ် ၽုၵ်ႇတႅၼ်းတူၼ်ႈၾိၼ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁူင်းႁေႃလ်/တိူၵ်ႈ၊ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈလႆႈ ၼမ်ႉၵိၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉ၊ ႁဵတ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵူၼ်းႁူဝ်ပူင်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ- ၵမ်ႈၼမ် ၶူင်းၵၢၼ်ၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပူင်ႇသႂ်၊ တီႈၵျွၵ်ႉၵၶႃးၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပေႃးႁဵတ်းၵၢၼ် သင်၊ မိူၼ်ၵၼ်တင်းလႅၼ်ၵိၼ်ၵူၼ်းလူင်ၶဝ်ၵူၺ်း၊ တေၵႂႃႇတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ ယွၼ်းၸလိပ်ႈသေၵႂႃႇၼွၼ်းဝၼ်းၼွၼ်း ၶိုၼ်းယဝ်ႉ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းၵူၺ်း၊ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမၼ်းမႃး ၶဝ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇ ထုၵ်ႈငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ်။ ဢမ်ႇလိူဝ်သေၸၢဝ်းပဢူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ယင်းလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ- ၶဝ်မႃးထၢမ်တႂ်ႈ ထၢမ်ၼိူဝ်၊ ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းသေ ၵုမ်ႇသဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းလဵင်ႉၶဝ်ႈၶဝ်ၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇႁၼ်မီးသင်။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၸုမ်း UNODC ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွႆႈပၼ်ၸွမ်းဝၢၼ်ႈပဢူဝ်းၵူၺ်း၊ ပွတ်းဝၢၼ်ႈတႆး ဢမ်ႇသူႈၵႂႃႇ ႁဵတ်း- ဝႃႈၼႆ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁၼ်လီၶဝ်ၵေႃႈမီးယူႇ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈလႆႈၵိၼ်ၵျေႃႇၸွမ်းၶဝ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈလူတ်ႉၵႃးၶဝ် ဢၼ်ၵိၼ်ၸၢင်ႈတေႃႉတၢင်ႇသဵမ် ၵေႃႇပျႃးၶဝ်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈဢုပ်ႇၼႄဝႃႈ- ပိူၼ်ႈပဵၼ် လူတ်ႉၵႃး မၢၼ်ႇလူင်ႇၵိၼ်ၸၢင်ႈတေႃႉ တၢင်ႇၵူၼ်း လုၵ်ႉတူၼ်ႈတီးၵႂႃႇပၢင်လူင် ယင်းဢမ်ႇလႆႈထိုင်သႅၼ်၊ ႁဝ်းၼႆႉ တေႃႉတၢင်ႇသဵမ် ၵေႃႇပျႃးဢွၼ်ႇၵူၺ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ လႂ်လႆႈဢမ်ႇယွမ်းမွၵ်ႈသႅၼ်ႁႃႈ- ဝႃႈၼႆ။

ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ယင်းလၢတ်ႈၼႄတၢင်းတိုဝ်းၵမ်သုၼ်ႇတူဝ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်ဝႃႈ- ၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ယူႇၼႆႉ ၶႃႇၵႄႇ ၵမ်ႈၼမ်၊ ၸၢဝ်းတႆးၼိူဝ် ၸိုဝ်ႈၼၢင်းၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ၶႃႇၵႄႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈ ဢူးမျိၼ်ႉတူႇ၊ တေႃႇသုတူႇၸႃႇ၊ ၸေႃႇလိၼ်းထူၺ်း၊ ဢူးတိၼ်ႇမွင်ႇမျိၼ်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ- ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်း UNODC ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ (UN) မိူဝ်ႈၿၼ်ႊၶီႊ မုၼ်ႊ (Ban Ki-Moon) မႃးဢႅဝ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၶိုၼ်ႈမိူင်းတႆး ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈတူၺ်းဢွင်ႈတီႈၶူင်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇ တႅၼ်းတူၼ်ႈၾိၼ်ႇ မိူဝ်ႈ 30/03/12 ၶဝ်ယူႇတီႈၵႆၵႆသေၸိၼႄၸွမ်းပၢၼ်းတၢပ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်သူၼ်ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝႃႈ ၼၼ်ႉပဵၼ်ၶူင်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇတႅၼ်း တူၼ်ႈၾိၼ်ႇ ဢၼ်ၸိူဝ်းၶဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ။ “ၼႆႉလႅၼ်ၵိၼ် ၵူၼ်းလူင်ၶဝ်သၵ်းသၵ်းယဝ်ႉ” လႅင်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈၼင်ႇၼႆ။