ဝၼ်းၶုၵ်းထူပ်း ယွင်ႈယေႃးမုၼ်ငဝ်းၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ၽူႈၼမ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးသဵင်ႈၵမ်ၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 21 ပီတဵမ်ၼႆႉ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ်ႇၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈပူင်ၵႂၢမ်းလွင်ႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်း ၸဝ်ႈလႄႈ ႁႂ်ႈဢဝ်ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းမိူဝ်းတႃႇ ပိူဝ်ႈတႃႇသၢင်ႈ ၸၢတ်ႈတႆး။

မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 11/07/12 ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ဝၼ်းၶူပ်းႁွပ်ႈ 21 ပီတဵမ် ၵေႃႉပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း သဵင်မုၼ်လႄႈ တႄႇယၢမ်း 09:00 မူင်းၵၢင်ၼႂ် မီးပီႈၼွင်ႉတႆးၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ထႆး၊ ၶႃႈႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ၶုၼ်၊ ၽူႈၵွၼ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ၊ ၸုမ်းၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း လႄႈၵူၼ်ႈဝၢၼ်ႈ တင်းမူတ်းႁူမ်ႈၼပ်ႉပၢၵ်ႇ ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ် ဝၢင်းတူင်ႇမွၵ်ႇ ဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ယွင်ႈယေႃး တီႈၶုမ်ၵုတ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး (ၾၢႆႇတူၵ်းဝတ်ႉၾႃႉ ဝဵင်းဢိၼ်း ဢိူင်ႇပဵင်း လူင် ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းႁႅင် ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ။ ယၢမ်း 11 မူင်း မီးၵၢၼ်ၵၢပ်ႈပဵၼ်း (သွမ်းဝၼ်း)သင်ၶၸဝ်ႈ လႄႈ မီးပၢင်ႁႅၼ်းတၢၼ်း ယၢတ်ႇၼမ်ႉၶႂမ်ႈတဝ်ႈယိူင်းၸူးထိုင်မၼ်းၸဝ်ႈထႅင်ႈ။

ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး RCSS/SSA (ၵေႃႉယၢမ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ) မွၵ်ႇလၢတ်ႈပူင်ၵႂၢမ်းၽွင်းၵႂႃႇ ၼပ်ႉယမ်/ဝၢင်းတူင်ႇမွၵ်ႇတီႈၶုမ်ၵုတ်းမၼ်းၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈပွတ်းၼႂ် ဝႃႈ- ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ယၢမ်ႈ သင်ႇသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉႁႂ်ႈမီးၸႂ်လီလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇမီးၸႂ်လီဢမ်ႇဢွၼ် ႁူဝ်ပိူၼ်ႈလႆႈ၊ ပေႃးမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးၸႂ်လီ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် လၵ်းၵၢၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းမီးဝႆႉ မႄး ႁၵ်ႉ ၽွမ်ႉ ၸွႆႈ။ ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီဢူမ်ဢၢၼ်ႇလႆႈသူပ်းသေၶဝ်ႈၸႂ်တီႈပွင်ႇမၼ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈၵိူတ်ႇ ၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။

မၼ်းၸဝ်ႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- မႄးႁၵ်ႉၽွမ်ႉၸွႆႈၼၼ်ႉ သုၼ်ႇတူဝ်ၵဝ်ၶႃႈၶိုၼ်းမႃးဝူၼ်ႉဝႃႈ ဢွၼ်တၢင်းႁဝ်း ထုၵ်ႇလႆႈသၢင်ႈလွင်ႈ ယုမ်ႇယမ်တေႃႇၵၼ်၊ ပေႃးယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ၵေႃႈ ၸင်ႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ/ႁၵ်ႉၵၼ် လႆႈ/ မႄးၵၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ လွင်ႈယုမ်ႇယမ် ၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းသိူဝ်ႇတၢင်းပိူဝ်ႈတႃႇၸိူဝ်းႁဝ်း။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈ ၼႆႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁဝ်းလႄႈ လုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၵူႈမိုဝ်ႉ ၵူႈဝၼ်း။ သၢႆမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းပီ 2010 မီး 2 လၢၼ်ႉပၢႆ၊ ဢၼ်ဝႃႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးမီး 8 လၢၼ်ႉပၢႆၼၼ်ႉ ႁၢႆၵႂႃႇတီႈလႂ် တႃႇ 6 လၢၼ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ပေႃးမႃးတေႃႇသူႈၵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ႁဝ်းၸၢင်ႈသုမ်း။ ပီ 2015 တေမီးၵၢၼ်လိူၵ်ႈ တင်ႈပတ်းပိုၼ်ႉထႅင်ႈ၊ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၵမ်းၼႆႉယိင်ႈၶႅၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတႃႇၶိူဝ်းႁဝ်း။

ၵၢၼ်ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းဢဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း မီးယူႇ 3 လၢႆး- 1.လၢႆးၵတ်းယဵၼ်၊ ႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁူဝ်ၵူၼ်းမီး 7-8 လၢၼ်ႉ၊ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈမီးသုၼ်ႇႁူမ်ႈတေႃႇသူႈ မိူၼ်ၼင်ႇတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လိူၵ်ႈႁႃ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈ။ 2.လႅဝ်းတေႃႇလႅဝ်း-ၵွင်ႈတေႃႇၵွင်ႈ၊ ႁတ်းႁၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄဢဝ်ၽႅၼ်ႇ လိၼ်ႁဝ်း။ ပေႃးႁဝ်းၵုမ်ႇၵူဝ် ၵုမ်ႇဢၢႆ ၵုမ်ႇပၢႆႈၽႅၼ်ႇ လိၼ်ႁဝ်းတေပဵၼ်ၶွင်ပိူၼ်ႈ၊ ပေႃးႁၢမ်းၽႅၼ်ႇလိၼ် ယဝ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်းဝႃႈႁဝ်းႁၵ်ႉၶိူဝ်း၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းယူႇတီႈ လႂ်ၵေႃႈႁဵတ်းလႆႈယူႇသေတႃႉ ပေႃးဢမ်ႇမီး ၽႅၼ်ႇလိၼ်ယဝ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇပူၵ်းပွင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၼၼ်ႉမၼ်းယၢပ်ႇ။ 3.ဝၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉ လုမ်ႈၾႃႉပၼ်ႁႅင်း သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ႁဝ်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းတေႁိူင်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတၵ်း လႆႈၽွမ်ႉ ၵၼ်ဢဝ် ပၢႆၵမ်တိုၵ်းသူၼ်းထိုင်ၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁႂ်ႈႁူႉၸၵ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ- ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ။

ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈႁူႉၸၵ်းၵူႈပွၵ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း (ႁိုဝ်) ၸဝ်ႈမူဝ်းႁဵင်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 20/06/1926 တီႈဝၢၼ်ႈ ထၼေႃႉ ဢိူင်ႇလၢႆႈသၢၵ်ႇ မိူင်းပဵင်း။ ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ လုင်းၵျွင်းထူဝ်ႉ ပႃႈၶျုင်ႇ၊ ၼႂ်းလုၵ်ႈလၢင်း 12 ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 3 ၊ သဵင်ႈၵမ်သုတ်းမုၼ်မိူဝ်ႈ 11/07/1991 ။

ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ 2 (1939-45) လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းတင်းၸဝ်ႈထုၼ်း ယဵၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉၶႅၼ်လဵဝ် မိူင်းၼွင်ဝွၼ်သေတိုၵ်းတေႃးၵျပၼ်ႊမႃး။ 1952 ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃႇတီႇ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ (CPB) တႃႇတိုၵ်းတေႃးတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မႃးပူၼ်ႉပႅၼ်ယိုတ်းဢဝ် မိူင်းတႆး။ 12/05/1956 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတိုၵ်းတေႃး CPB ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁၼ်လီလွင်ႈဢဝ်ပေႃႇလသီႇလၢႆးလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉတီႈလိၼ် မႃးၸႅၵ်ႇယၢႆႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၸတ်ႉငၢၵ်ႈၵၼ်။ 1959 ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈ ၼွႆႉဢွၼ်ႁူဝ်၊ လုသုမ်းၶႅၼ်သၢႆႉတီႈ ပၢင်တိုၵ်းႁူၺ်ႈဢေႃႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်။

1961 ႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈ တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SNUF)။ 1964 ႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈ တႆး (SSA) ။ 1969 ပူၵ်းတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ(ၸိုင်ႈတႆး) (SURA) ။ 1983 ယိုၼ်းမိုဝ်းႁဵၵ်ႈ ႁွင်ႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈ။ 1984 ႁူမ်ႇၵေႃႇတင်ႈၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (TRC/TRA) ဝၢႆးမႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ၶွင်ႊသီႊမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး (Shan State Restoration Council) ။ ႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႊသီႊမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး (SSRC) တေႃႇထိုင်သဵင်ႈၵမ် လူၺ်ႇတၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁဵင်း (cancer) မိူဝ်ႈ 11/07/1991 ၽွင်းဢႃႇယု 65 ပီ။

ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈလိူမ်ႈသႂ်လိုၵ်ႉလမ်ႇၼႂ်းသႃသၼႃ၊ ပဵၼ်ၽူႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တေထိုင်တီႈယွတ်ႈ-ႁွတ်ႈတီႈပၢႆၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈပဵၼ်ၽူႈမီးၸႂ်လီၸႂ်မုၼ်၊ ၸႂ်ၽႃႇ ၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈလႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်း ၶႅၼ်ႇသေဢွၼ်ႁူဝ်၊ ထိုင်တီႈပူၵ်းပွင်ဝတ်ႉၾႃႉဝဵင်းဢိၼ်း (လႅၼ်လိၼ် တႆး-ထႆး ဢိူင်ႇပဵင်းလူင် ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းႁႅင်) ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ် မီးၸဝ်ႈသင်ၶႁဵၼ်းလိၵ်ႈထမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ႁႅင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢိၵ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းမႃး။