ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင် ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း လၢႆလၢႆၸုမ်း ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ႁူမ်ႈၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် လုမ်ႈၾႃႉ (May Day) တုၵ်းယွၼ်းသုၼ်ႇလႆႈ ႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈပၼ်ၵႃႈႁႅင်းလၢႆးဝၼ်း ဝႃႈၼႆသေ ယိုၼ်ႈလိၵ်ႈထိုင် ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး ၊လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ဝၼ်းတီႈ 01/05/2017 ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်လွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ် ၸိုင်ႈထႆးပွတ်းႁွင်ႇ  15 ၸုမ်း မိူၼ်ၼင်ႇၶူင်းၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီလႄႈ ပၼ်တၢင်းႁူႉႁႅင်းၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း MAP ၊ ၵဝ်ႉငဝ်ႈပူၵ်း ပွင်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း HRDF၊ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ WSA ၊ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈ ၼၢင်းယိင်းတႆး SWAN ၊ သိုဝ်ႇႁႅင်းၼုမ်ႇ SYP ၊ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၶူင် MMN ၊ ၸုမ်း ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း MWF ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸတ်းႁဵတ်း ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ (May Day) တီႈ ႁူင်းႁေႃးၸၼ်ႉၸွမ် ၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၸႂ်ႉဢဵၼ် ႁႅင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၊ ၵၢၼ်ႁိူၼ်း (မႄႈဝၢၼ်ႈ) ၵၢၼ်ၶၢႆၶူဝ်း ၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိၵ်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ႁူမ်ႈမွၵ်ႈ 200 ၵေႃႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။


ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်လွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တုၵ်းယွၼ်းထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး လူင် ပွင်ၸိုင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ ၊ ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ။ ပီ 2017 တႄႉပဵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈၵႃႈႁႅင်းတႅမ်ႇ သုတ်းႁႂ်ႈလႆႈ 450 ၿၢတ်ႇတေႃႇၼိုင်ႈဝၼ်း၊ ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၵူႈၸိူဝ်း ထုၵ်ႇၶဝ်ႈထိုင်ၾၢႆႇႁပ်ႉႁွင်းၸွႆႈ ထႅမ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း (ပရႃႊၵၼ်သင်ၶူမ်း)လႆႈ၊ ႁႂ်ႈတူၺ်းလွမ် ပၼ်လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူႈ ၸိူဝ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၵူႈတီႈတူဝ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ႁႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၼင်ႇဢၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇမီး၊ ႁႂ်ႈၶႂၢၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းပၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈထိုင်ဢႃယု 60ပီ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၼၢင်းသူႊၵၢၼ်ႊတႃႊ သုၵ်ႊၽႆႇတႃႊ တီႈတိူင်ႇပၢင်ႇၵၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၶၢမ်ႈမိူင်း လၢတ်ႈ ဝႃႈ - “ ႁဝ်းလူဝ်ႇယူႇပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း မီးပၼ်ႁႃသင်ၵေႃႈမႃးဢုပ်ႇၵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူဝ်းၶၢႆႇၼႅင်ႈသၢၼ် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်တၢင်ႇယွၼ်းထိုင်ၾၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်ႁႅင်းၵၢၼ် တေမီးသုၼ်ႇ လႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈမႃး ” ဝႃႈၼႆ။


ၼႂ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈၼႆႉ မီးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၊ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ မႃးမွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ဝၼ်းပဵၼ်မႃး May Day ၊ သုၼ်ႇလႆႈႁႅင်းၵၢၼ် ၊ ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၵၢၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉမီးပၢင်လဵၼ်ႈၸိူင်းပွတ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၵၢၼ် ၊ လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵၼ် ၊ ဢုပ်ႇ လၢတ်ႈလွင်ႈပၼ်ႁႃၽႂ်မၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ပီ 2017 ၼႆႉ ဢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ႁူပ်ႉထူပ်းပၼ်ႁႃ ၼမ်သုတ်းတႄႉပဵၼ် လွင်ႈၵႃႈႁႅင်းဢမ်ႇလႆႈၸွမ်းၼင်ႇမၢႆမီႈ ၊ လွင်ႈၶဝ်ႈထိုင်သုၼ်ႇလႆႈ  ၸိူဝ်းၼႆႉ။


ၸၢႆးႁွမ်ၶိူဝ်း တူဝ်တႅၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ - “ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉႁဝ်း မေႃယူႇၵၼ်ပဵၼ်မူႇ ပဵၼ်ၵေႃ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးမီးပၼ်ႁႃမႃးၸိုင်ႁဝ်းၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်  ၼင်ႇႁိုဝ် ႁဝ်းတေလႆႈႁပ်ႉသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း လႆႈၵႃႈႁႅင်းဢၼ်ၵိုင်ႇလႆႈ” ဝႃႈၼႆ။


ၸၢႆးသူႊၶျၢတ်ႊ ၵႅမ်ၶိူဝ်းၶၢႆႇႁႅင်းၵၢၼ်ပွတ်းႁွင်ႇ  လၢတ်ႈဝႃႈ - “ႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ် ဢွၼ်ၵၼ်သႂ်ႇၸႂ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ်တုၵ်းယွၼ်းသုၼ်ႇလႆႈႁႂ်ႈလီလိူဝ်ၵဝ်ႇ ။ ယဝ်ႉၵေႃႈတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁပ်ႉတူၺ်း ပၼ်ၶေႃႈတၢင်ႇယွၼ်းႁဝ်းၶႃႈၼၼ်ႉသေ ထတ်းသၢင်ႈပၼ် ႁႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ် ႁဝ်းလႆႈယူႇၶႅၼ်းၸႂ်မႃးသေၵမ်း ယွၼ်ႉဝႃႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉ မၼ်းၸွႆႈပူၵ်းပွင်လွင်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၸိုင်ႈမိူင်း ယဝ်ႉ ”- ဝႃႈၼႆ။


ဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် (May Day) ၼႆႉတႄႇပဵၼ်မႃးတီႈမိူင်းဢမႄႊရိၶိူဝ်ႊ မိူဝ်ႈပီ 1886 ၼီႈလိူၼ်မေႊ 1 ဝၼ်း ။ မိူဝ်ႈပီ 1857 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းဢမႄႊရိၶိူဝ်ႊၶဝ်လူႉပင်းသေထိုင် မႃးပီ 1861 သမ်ႉ ပဵၼ်သိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းထႅင်ႈလႄႈ ဢဝ်ၵူၼ်းႁၢမ်းၵၢၼ်ၼမ် တိူဝ်းတူဝ်ႈမိူင်း ။ ပီ 1863 ၵွပ်ႈမီးလွင်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉ 28 ႁူင်းပေႉၵိၼ်ၵူၼ်း ႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမႄႊရိၶိူဝ်ႊၶဝ် လႆႈၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းႁႅင်း ၵၢၼ် 79 ၸုမ်းပိူဝ်ႈသၢၼ်ၶတ်း တၢင်းႁဵတ်းလွင်ႈၵၢၼ်ၵႃႉ 28 ႁူင်း ၼၼ်ႉမႃး။ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ် တင်း သဵင်ႈလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ပၼ်ယၢမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႂ်ႈပဵၼ် 1 ဝၼ်းလႂ် 8 ၸူဝ်ႈမူင်းမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 07 လိူၼ် ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊၿိူဝ်ႊ ပီ 1884 လႄႈၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းမႃးတေႃႇထိုင်ပီ 1885 ။


ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 1886 လိူၼ်မေႊ 1 ဝၼ်း ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၼိုင်ႈသႅၼ်ၵဝ်ႈမိုၼ်ႇၵေႃႉ ၽွမ်ႉၸႂ် ၵၼ်ၶွမ်ႈ ၶတ်းဢမ်ႇယွမ်း မႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသၢမ်ဝၼ်း ၸုမ်းပလိၵ်ႊ ၶဝ်လႆႈၸႂ်ႉလၢႆးႁၢႆႉ မႃးၵူၼ်ႇမူၺ်ႉၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်ၶဝ် ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းလႄႈ ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် ၶဝ်လႆႈတၢႆလႆႈၸဵပ်း ၵၼ် ၼမ်လူင်ၼမ်လၢင်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉထႅင်ႈ 3 ပီ (1889) ယဝ်ႉ ၸုမ်းႁႅင်း ၵၢၼ်မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႊ ၸင်ႇႁွင်ႉ ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵူၼ်းႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ မၵ်းမၼ်ႈဢဝ်ဝၼ်း တီႈ 1 လိူၼ်မေႊ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဝၼ်းၵူၼ်း ႁႅင်းၵၢၼ် ၼႆသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးတႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း ။


ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တင်ႈဢဝ်ပီ 1890 ၼၼ်ႉမႃး ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးဝၼ်းႁႅင်းၵၢၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မေႊၻေႊ (May Day) မႃးၵူႈပီပီ ပိူဝ်ႈဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းႁႅင်း ၵၢၼ်မိူင်းဢမႄႊရိၶိူဝ်ႊၶဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းႁုၼ်ႈလင်ၸၢင်ႈလႆႈႁူႉၸၵ်းလႄႈ မၵ်းမၼ်ႈ ၵုၼ်းမုၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ – ၼႆယူႇ ။