ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1922 ပၢၼ်ဢင်းၵိတ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်ၵုမ်းၵမ်ၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈတႆးယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႆႈပူၵ်းတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ႁဵၵ်ႈၸိုဝ်ႈၾၢႆႇဢင်းၵိတ်းဝႃႈ “Federated Shan States” “ၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸိုင်ႈတႆး” ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သၼ်လွႆဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပလွင်ႈ ႁိုဝ် တဢၢင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆးမႃး ပွင်ႇဝႃႈ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ မီးၸႃႇတိၵူၼ်းပိုၼ်ႉမိူင်း လၢႆၶိူဝ်းၵူၼ်း ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်) ဢမ်ႇတႅၵ်ႇယႅၵ်ႈ ဢမ်ႇတဵၵ်းတဵင် ဢမ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်ၵၼ်သေယူႇႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်မႃး ။

ထိုင်မႃး ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ 1928  ႁူမ်ႈတုမ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တီႈဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီးသေ မၵ်းမၼ်ႈဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်(ဝၼ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁိုဝ် ၸိုင်ႈတႆး) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 1947 ၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး FSSC ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ၵၼ်တီႈပၢင်လူင် - ၽွင်းၼၼ်ႉႁဵၵ်ႈၶၢၼ်ဝႃႈ  (ဝၢၼ်ႈပၢင်လူင် ဢိူင်ႇပၢင်လူင် ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ) လႄႈမီးၽူႈတႅၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ 7 ၸဝ်ႈတင်းၽူႈတႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး 7 ၵေႃႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ - ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ် သႅပ်ႊထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁိုဝ်ႉၶၢဝ်းၾူၼ်၊ ၵႂႃႇမႃးထွင်သူႇႁႃၵၼ်ယၢပ်ႇၼႆလႄႈ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ၶိုၼ်းမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈ တႅပ်းတတ်းဢဝ်လိူၼ်ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ 7 ဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးမႃး။


ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉ 7 ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼၼ်ႉ

1. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၼမ်ႉသၼ်ႇ - ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ
2. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ယွင်ႁူၺ်ႈ - ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ
3. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သႅၼ်ဝီ - ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ
4. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်လၢႆးၶႃႈ - ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ
5. ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ် - ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း
6. ၸဝ်ႈၾႃႉသႃႇမိူင်းၶမ်း - ၸဝ်ႈထုၼ်းဢေး
7. တူဝ်တႅၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉသထူင်ႇ - လုင်းၽိဝ်ႇ

တူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်း 7 ၵေႃႉ -

1. ၸဝ်ႈယဵပ်ႇၾႃႉ
2. လုင်းၶုၼ်ၵျႃႇပု
3. လုင်းၶုၼ်ၸေႃး
4. လုင်းၶုၼ်ထီး
5. လုင်းၶုၼ်ၽူင်း
6. လုင်းထုၼ်းမိၼ်ႉ
7. လုင်းတိၼ်ႇဢေး

ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 11/2/1947 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႊသီႊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶေႃႈတႅပ်းတတ်းမၵ်းမၼ်ႈ 3 ၶေႃႈ -


1)  ဝၼ်းထိ 7 လိူၼ်ၾႅပ်ႊၿိဝ်ႊရီႊ ပဵၼ်ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆး
2)  ၵႂၢမ်း"ၶိူဝ်းတႆးၶိူဝ်းရႃၸႃ" ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
3)  တုင်းၸိုင်ႈတႆး လိူင် ၶဵဝ် လႅင် ဝူင်းလိူၼ်ၶၢဝ်ၼႂ်းၵၢင်ၼႆႉ ပဵၼ်တုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ - ၼႆယဝ်ႉ။


ပၢင်ၵုမ်ၶွင်ႊသီႊမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈတႆး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 7/2/1947 ၼၼ်ႉ သမ်ႉၵႂႃႇၶူပ်းမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၽွင်းတူင်ႉၼိုင် တွၼ်ႈတႃႇတုၵ်းယွၼ်း ဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃတီႈၶုၼ်ဢိင်ႊၵလဵတ်ႊသျ်ၶဝ်လႄႈ လႆႈသိုပ်ႇဝွၵ်ႇၸိူၼ်းပႃး မၢၼ်ႈ၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ယၢင်းလႅင်ၶဝ်မႃးႁူမ်ႈၸွမ်း  ထိုင်တီႈပဵၼ်မႃးလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12/2/1947 ။


မိူဝ်ႈၽွင်းပီ 1950 ပွႆးဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (တွင်ႇၵီး) ဢၼ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူႈႁွင်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်မိူင်းတႆး ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶဵဝ် လဝ်ႈယိုၼ်ႈၼႄၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼၼ်ႉဝႃႈ- လႅပ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းတႆးၶိူဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်းလႄႈထုၵ်ႇလီမႄး ပုတ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ဝၼ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၼ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈၸႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေထိုင်မႃးပၢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်း (မသလ) သမ်ႉႁႂ်ႈမႄးႁွင်ႉဝႃႈ ဝၼ်းၸႄႈမိူင်းတႆး (သျှမ်းပြည် နယ်နေ့) ၼႆသေႁဵတ်းႁႂ်ႈတီႈပွင်ႈၵႂၢမ်းမၢႆမၼ်းပိူင်ႈၵႂႃႇ။


ဝၼ်းထိ 12/2/1947 ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈပိုၼ်ႉငဝ်ႈၵေႃႇၵဝ်ႉဝၼ်းတီႈ 7/2/1947 သေတႄႇပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ  တီႈတႄႉမၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းၶေႃႈလႆႈၸႂ်ပၢင်လူင် ဢၼ်တူၵ်းလူင်ပူင်ၸႂ် ပၼ်ၵတိ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈတေႃႇၵၼ်မႃးသေတႃႉၵေႃႈ  ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ် မီးၽႅၼ်ၵၢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်း လိုမ်းပိုၼ်းႁဝ်းတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ လွၼ်ႉၵႅၼ်လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ
ၶႂမ်ႈပိၼ်ႈ ႁၢင်ႈလွၵ်းမႄးႁေႃႇပိူၵ်ႇႁူမ်ႇတူမ်းလွၼ်ႉၵႅၼ်ၼိူဝ်ႉၼူမ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇသေ တႃးသီၽိဝ်မၼ်း တေႃႉတႄႉႁႂ်ႈႁၼ်လိူမ်ႈလၢင်ႇၼႄႁွႆးႁၢင်ႈသႅဝ်ဢၢႆမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်း။


မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈတိူဝ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းလၢႆလၢႆၵူၺ်းလႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းလႂ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈလႅမ်ႉလေးၸိမ်းရူတ်း သူတ်ႉၼမ်ႉဝၢၼ် ၼမ်ႉၸဵမ်းမၼ်းၸဵမ်တႄႇလႆႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃမႃး ၵွပ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႈၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇသိုဝ်ႈသႂ်တႄႉ တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉဝၼ်းၼႆႉၵေႃႈ 70 ပီတဵမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ႁိုဝ် ဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝၼ်းတီႈ 7 ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 12 ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ။


ပီယဝ်ႉပီၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းလႂ်ၶိူဝ်းလႂ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၽႂ်လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ သူတ်ႉၸိမ်းရူတ်းလႅမ်ႉလေးၼမ်ႉဝၢၼ်ၼမ်ႉၸဵမ်းသုၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းမိူင်းၵွၼ်းၶေႃ၊ သုၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇ ႁၢင်ႈလွင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ သုၼ်ႇလႆႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွင်ႈပူၵ်းပွင် ၽဝတူဝ်ၵဝ်ႇ။


ယွၼ်ႉၼၼ် ႁဝ်းတေၵုမ်ႇၸူမ်းသိူဝ်းယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်မုၼ်ဢဝ်ၵုၼ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်းမၼ်းယူႇလၢႆလၢႆသေ ဢမ်ႇၵႂႃႇဝူၼ်ႉ ထိုင်ၵႂၢမ်းမၢႆတီႈပွင်ႇဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး၊ ဝၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆၼၼ်ႉတႄႉဢမ်ႇပဵၼ်ယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸွမ်း လၵ်းဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်ပိူင်ၶၢဝ်းပွတ်းၶၢဝ်းယၢဝ်း ဢၼ်တမ်းမၵ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼႅၼ်ႈၼႃလူၺ်ႈဝႃႇ လူၺ်ႈႁႅင်း ၶွတ်ႇလိူတ်ႈၽွမ်ႉပႅင်းၶွၼ်ႈတုမ်ၵုမ်ႁူဝ်ၵၼ်လိူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉတႄႉၸင်ႇ တေထိုင်လႆႈပဝ်ႈမၢႆယိူင်းဢၢၼ်းလူင် ႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


မွၼ်းၶိူဝ်း