ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉတင်ႈပၼ်လုၵ်ႈၶဝ်သွင်ၸိုဝ်ႈ 1-ၸိုဝ်ႈထႆး ဢၼ်ဢဝ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိ သၼ်သၶရိတ်ႉ (Sanskrit) ၵႂၢမ်းဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ။ 2-ၸိုဝ်ႈတႆး (ဢၼ်တႆးၵူၺ်းပွင်ႇၸႂ်၊ ၶိူဝ်းတႆးတၢင်ႇတီႈဢမ်ႇသူႈပွင်ႇၼၼ်ႉ) ။


ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ မီးၽွၼ်းလီဝႃႈယႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်း လိုမ်းၸၢတ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈယႂ်ႇမႃးၼႆသေတႃႉ၊ မၼ်းၵေႃႈမီးပၼ်ႁႃၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပၼ်ႁႃၼိုင်ႈ ဢၼ်တူဝ်ၽူႈတႅမ်ႈလႆႈၺႃးၼၼ်ႉတႄႉ မိူဝ်ႈတင်ႈၸိုဝ်ႈပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈပဵၼ်တႆးလႄႈ တင်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈ (ၵွင်သိူဝ်း)။ ၽိူဝ်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသမ်ႉ တၢင်းႁူင်းႁဵၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ် ("ၵွင်"တႄႉပွင်ႇယူႇ၊ "သိူဝ်း"ၼၼ်ႉ ထႆးဢမ်ႇမီး)လႄႈ ပဵၼ်မႃး "ၿုၼ်းသူင်ႇ" ("ၿုၼ်း"ၼႆႉ တၢင်းတႆးဝႃႈ "မုၼ်" ပွင်ႇဝႃႈမုၼ်ၵဝ်ႇၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ "သူင်ႇ"မႃးပၼ်ၸၢတ်ႈၼႆႉ)။


မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈတႄႉဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ။ ယႂ်ႇမႃးၵႂႃႇယူႇၼႂ်းဝဵင်း မီးၵေႃႉမီးသေႈမႂ်ႇၵေႃႈ တႄႇမီးပၼ်ႁႃယဝ်ႉ။ ၵေႃႉသေႈၼႂ်းဝဵင်းမႃးၽႅဝ်ဝၢၼ်ႈႁဝ်း ထၢမ်ႁႃ"ၿုၼ်းသူင်ႇ"ၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉ။ ၵေႃႉသေႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵႂႃႇဝဵင်းသေ ထၢမ်ႁႃ "ၸၢႆးသိူဝ်း"ၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းဢမ်ႇႁူႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။


မီးလုၵ်ႈၸၢႆးထႅင်ႈ 2 ၵေႃႉၵေႃႈမိူၼ်ၵၼ်။ လႆႈၺႃးပၼ်ႁႃလဵဝ်ၵၼ်။ ၸင်ႇမႃးဝူၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးဢဝ်လၢႆးၼႆႉၵေႃႈ ႁိုင်မႃးၸိုဝ်ႈတႆးၸၢင်ႈႁၢႆၼႆသေ ၶႂ်ႈၸႂ်ဢွၵ်ႇဝႃႈ လူဝ်ႇတင်ႈၸိုဝ်ႈတႆး ဢၼ်ထႆးၵေႃႈပွင်ႇ တႆးၵေႃႈပွင်ႇၼၼ်ႉယူႇ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈၼႂ်းထႆးၼႆႉ တႄႇၸႂ်ႉမႃးၸိုဝ်ႈပႃႇလိ သၼ်သၶရိတ်ႉၽႄႈၼမ်တိူၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇပေႃးႁိုင်၊ ၼမ်းၼပ်ႉမႃးတင်ႈတႄႇပီ 1913  မိူဝ်ႈတႄႇမီးၼၢမ်းသၵုလ်း (ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း surname, family name) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။


တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တင်ႈၸိုဝ်ႈထႆးတႄႉတႄႉ ယင်းမီးၼမ်။ မႃးႁဝ်းတူၺ်းဝႃႈမီးသင်လၢႆလၢႆ။ ပေႃးၼၼ်ၸၢင်ႈတေဝူၼ်ႉလႆႈဝႃႈ တင်ႈၸိုဝ်ႈတႆး ႁႂ်ႈတႆး/ထႆးပွင်ႇၼင်ႇၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်? ။

ၵ-ၵိင်ႇၵႅဝ်ႈ၊ ၵေႃၵႅဝ်ႈ၊ ၵွင်ၶမ်း။

ၶ-ၶၢဝ်ၼူၼ်း၊ ၶႂၼ်ၸႂ်၊ ၶႂၼ်တႃ၊ ၶႂၼ်ၾႃႉ၊ ၶမ်းၵႅဝ်ႈ၊ ၶမ်းတဵင်ႈ (ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈၶမ်းထဵင်ႉ)၊ ၶမ်းတႅင်ႈ၊ ၶမ်းႁွမ်၊ ၶိူဝ်းၾႃႉ၊ ၶမ်းပႅင်း။

င-(တူဝ်ယၢင်ႇမီးဢေႇဢိတ်းၼိုင်ႈ) ငမ်းမိူင်း။

ၸ-ၸိုၼ်ႈၸူမ်း (ဢွၵ်ႇသဵင် ၶျိုၼ်ႉၶျူမ်း)၊ ၸွမ်ၸႂ်၊ ၸွမ်ၶႂၼ်၊ ၸၼ်ႁွမ်။

သ-သႅင်လိူၼ် (ဢွၵ်ႇသဵင်သႅင်ၻိူၼ်း)၊ သႅင်လၢဝ် (ဢွၵ်ႇသဵင်သႅင်ၻၢဝ်း)၊ သႅၼ်လီ၊ သၢႆၾႃႉ၊ သၢႆမူဝ် (ဢွၵ်ႇသဵင်သၢႆၿူဝ်း)၊ သၢႆၸႂ်၊ သၢႆၾူၼ်၊ သႅင်ၵိင်ႇ။

ၺ-ထႆးဢမ်ႇမီးသဵင်ၼႆႉ။ မီးတူဝ် (ญ)  ဢၼ်ဢွၵ်ႇသဵင် (ယ)ၵူၺ်း။ တူဝ်ယၢင်ႇဢမ်ႇပေႃးမီး။

တ-တဵမ်ၸႂ်၊ တိူၼ်းၸႂ်။

ထ-ပႆႇႁၼ်မႅၼ်ႈ။

ထ-ၼူၼ်းၶမ်း။

ပ-ပေႃးၸႂ် (ဢွၵ်ႇသဵင်ၽေႃးၵျႆး)၊ ပဵင်းပေႃး (ဢွၵ်ႇသဵင်ၽဵင်းၽေႃး)၊ ပႅၵ်ႇ (ၸိုဝ်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းထႆး ၵေႃႉၵဝ်ႇ)။

ၽ-ၽွမ်ႉ (ၸိုဝ်ႈၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉမၢႆ 3 ၵေႃႉၵဝ်ႇ)။

ၾ-ၾႃႉႁုင်ႈ (ဢွၵ်ႇသဵင်ၾႃႉရုင်ႉ)၊ ၾႃႉသႂ်၊ ပႃးၾၼ် (ဢွၵ်ႇသဵင် ၽႃးၾၼ်)၊ ၽႂ်ႇၾၼ် (ဢွၵ်ႇသဵင် ၾႆႇၾၼ်)၊ ၾူၼ်။

မ-မႂ်ႇ၊ မိင်ႈၶႂၼ်၊ မၼ်ႈၶူင်း၊ မူဝ်ၵႅဝ်ႈ (ၿူဝ်းၵႅဝ်ႉ)၊ မိူၼ်ၾၼ် (တႂ်ႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈၸိူဝ်းၸႂ်ႉ "မုၼ်" ထႆးဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ "ၿုၼ်း"။ မုၼ်ယွတ်ႈ၊ မုၼ်ယိုၼ်း၊ မုၼ်ႁိူင်း၊ မုၼ်သူင်ႇ။

ယ-ယႃၸႂ်၊ ယွတ်ႈၶႂၼ်၊ ယွတ်ႈၸၢႆး (ဢွၵ်ႇသဵင်ယွတ်ႉၶျၢႆး)၊ ယဵၼ်ၸိုၼ်ႈ (ယဵၼ်းၶျိုၼ်ႉ)။

လ-လၢဝ်သႂ် (ၻၢဝ်းသႆ)၊ လၢဝ်ၸႂ် (ၻၢဝ်းၵျႆး)။

ဝ-ဝၼ်းလီ (ဝၼ်းၻီး)၊ ဝၢၼ်ယဵၼ်၊ ဝၢၼ်ၸႂ်၊ ဝၼ်းသႂ်။

ႁ-ႁၢၼ် (ၸိုဝ်ႈၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉမၢႆ 4 ၵဝ်ႇ)၊ ႁၢၼ်သိုၵ်း။

ဢ-ဢၢပ်ႇမုၼ် (ဢၢပ်ႇၿုၼ်း)၊ ဢုမ်ႈမုၼ် (ဢုမ်ႉၿုၼ်း)။


တႄႇၼၼ်ႉမႃး ၽူႈတႅမ်ႈၵေႃႈၶတ်းၸႂ်ႁႃတင်ႈၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ၸွမ်းၸိုဝ်ႈတႆး ဢၼ်ထႆး/လၢဝ်းပွင်ႇၸႂ်၊ ဢမ်ႇတၢပ်ႈထၢမ်ဝႃႈ မၼ်းပွင်ႇသင်?။


လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇမႃးလၢတ်ႈ တေလၢႆႈၸိုဝ်ႈ၊ ၵွပ်ႈ "ၵွင်သိူဝ်း" ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁူႉ၊ "ၿုၼ်းသူင်ႇ" ၵေႃႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ် တေတင်ႈၸိုဝ်ႈထႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းပႃႇလိ သၼ်သၶရိတ်ႉ ၼႆၵေႃႈၼႄႉၼမ်းဝႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈႁဵတ်းၼၼ်၊ မႄးၶိုၼ်းၸိုဝ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈလႆႈယူႇ ၼႆသေမႄးတင်ႈပဵၼ် "ၵွင်သိုၵ်း" (ၵွင်ႊသိုၵ်ႇ) ၼႆၵေႃႈ ဢဝ်ၸပ်းၵႂႃႇ။


ၼွၵ်ႈၼၼ်ႉလႆႈတင်ႈပၼ်ၸိုဝ်ႈလၢႆၵေႃႉ မိူၼ်ၼင်ႇ-ၵမ်ႉၾႃႉ (ထႆးဝႃႈၶမ်ႉၾႃႉ)၊ သၢႆၸႂ်၊ သွင်ႇသႅင်၊ ၼေႃႇၶူင်း၊ ၾၼ်ဝၢၼ် (ပိၼ်ႇဢဝ်တီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ Sweet Dreams) ၊ မူၺ်သႂ် (ထႆးဢွၵ်ႇသဵင် မိူၺ်သႆ)၊ ယဵၼ်သႂ်၊ ႁွမ်ၸိုၼ်ႈ။


ၼႂ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆးႁဝ်း ဢၼ်ထႆးႁဝ်းႁူႉၸၵ်းလႄႈပွင်ႇၸႂ်လီလီ တေမီးၸိူင်ႉၼင်ႇ- ၸဝ်ႈသႅင်သိုၵ်း၊ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း၊ ၸဝ်ႈသႅင်ယွတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသႅင်ဝၼ်း၊ ၸဝ်ႈသႅင်ၸိုၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈလိူၼ်သႂ်၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႅင် ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇပႃးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၸွမ်း။ ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶိူဝ်းတႆးၵူႈတီႈၸႂ်ႉတိုဝ်း။


ၽွၼ်းလီမၼ်း ပဵၼ်လွင်ႈပွင်ႇၸႂ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်။ ယူႇတီႈၸမ်ၸႂ်ပဵၼ်မႃး လွင်ႈၶႂ်ႈၸွႆႈၶႂ်ႈထႅမ်ၵၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၽူႈဢၢၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇဝႃႈၸိူဝ်းယူႇမိူင်းတႆး/ မိူင်းထႆး လီဝူၼ်ႉၶွပ်ႈသႂ်ႇၸႂ်ယူႇ။


လီၵေႃႈဢဝ် မဝ်ၵေႃႈပႅတ်ႈ