ႁိုၼ်း ၵႃယၢင်း ထတ်းသၢင်လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၸိုင်ႈတႆးလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႊၻရႄႊ ႁဝ်းတေၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းလႂ်
ၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇသဝ်းဢမ်ႇၼိမ်၊ ၵၢၼ်မိူင်းယုင်ႈယၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်သိုၵ်းၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီးလွင်ႈၼိမ်ယဵၼ်၊ ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းတႄႉ တီႈတၢင်းမိူင်းဝႃႉ ပီႈၼွင်ႉဝႃႉလႄႈပီႈၼွင်ႉမိူင်းလႃး ၶဵင်ႈၶႅင်ၵၼ်။ ၼႂ်းၵႄႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ သမ်ႉမိူဝ်းဢိူမ်ႈၸွမ်းႁိမ်းၶၢင်ႈမၼ်းသေယဝ်ႉ ပႂ်ႉငွႆးၵၼ်ယူႇ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းတႄႇတီႈလႂ်မႃး၊ ပၼ်ႁႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမႃးတုမ်ႉတိူဝ်ႉတီႈမိူင်းတႆး ႁဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ် ႁဝ်းၶႃႈၶႂ်ႈဢုပ်ႇၸွမ်းလွင်ႈၼႆႉဢိတ်းၼိုင်ႈ ။
ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပၢင်ၵုမ်လူင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ဝႃႈပၢင်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပီႈၼွင်ႉဝႃႉ ပီႈၼွင်ႉမိူင်းလႃးၶဝ်ၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇပဢူဝ်း ပလွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇပီႈၼွင်ႉပလွင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵေႃႈ ယူႇတီႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၶဝ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈယူႇ ။
ၼႂ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းမႃးတူၺ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းတႆးႁဝ်းၶဝ်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းတႆးမႅၵ်ႇၵွင်ႈႁဝ်းၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပေႃးမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ မီးဝႆႉလွင်ႈထၢၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်လႄႈ လွင်ႈပိၼ်ႇပႆႇ ၼပ်ႉယမ်ၵၼ်ၸိုင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ယူႇတီႈၵူၼ်းလူင်တႆးႁဝ်းၶဝ် ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ် ။
ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး တေမီးသုၼ်ႇၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၽဵင်ႇပဵင်း ၵၼ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉတေၸႂ်ႉတိုဝ်းမူႇပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဝႃႈပေႃႇလသီႇၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်သေယဝ်ႉ ၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်ၵႂႃႇ၊ လွင်ႈၼႆႉ ပႆႇမီးၸုမ်းလႂ်လၢတ်ႈဢွၵ်ႇပွၵ်ႇပိူၵ်ႇလူင်ႉလႅင်း။ ဢမ်ႇမီးဝႆႉမူႇပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ဢၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ ။
ယူႇယူႇလႆႈငိၼ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈပၢၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- တေၵႂႃႇၸွမ်းပၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႊၻရႄႊမိူင်းတႆး ဢၼ်ဝႃႈ Federated Shan State ၼၼ်ႉၶိုၼ်းၼႆလႄႈ ၵမ်းၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း။ Federated Shan State ၼႆႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈလွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၶူပ်းမႅၼ်ႈၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇၶႃႈႁႃႉ၊ ၸွင်ႇမၼ်းတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပၼ်လႆႈမိူင်းတႆး ဢၼ်ဝႆႉထၢၼ်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ်၊ တၢမ်ၼင်ႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဝ်းၶဝ် ဢၢင်ႈဢၢၼ်းၼၼ်ႉ ယူႇႁိုဝ်ၼႆ တေလႆႈၶႆႈၸႂ်လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၵွၼ်ႇ ။
ႁဵတ်းသင်လႆႈဝႃႈၼၼ် Federated Shan State ၼႆႉ ၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႃႈၽိူၵ်ႇ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ႁုပ်ႈတုမ်ဢဝ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းၶွင် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆးလႄႈ ပႃးတင်းပီႈၼွင်ႉမိူင်းယၢင်းလႅင်ၶဝ် မႃးၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်သေယဝ်ႉ ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈလွၵ်းပိူင် Federated Shan State တႄႇမိူဝ်ႈပီ 1922 တေႃႇထိုင်ပေႃးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူဝ်ႈပီ 1948 ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉပဵၼ်ဢီႈသင်၊ ပေႃးဝႃႈသိုဝ်ႈၵၼ်တႄႉ ပဵၼ်တႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၶူဝ်ႊလူဝ်ႊၼီႊၶဝ် ပၼ်ႇလေႃႈလီ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇလႆႈလီငၢမ်း ငၢႆႈငႅမ်ႈတႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵူၺ်း ။
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မိူင်းတႆးၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ၊ တင်ႈတႄႇပီ 1962 မႃး လႆႈထုၵ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သုမ်ႇငုမ်းၵုမ်းၵမ်မႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ၊ တၢမ်ၼင်ႇလၵ်းမိူင်း (ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း) 2008 ၵေႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ လႆႈၵိူတ်ႇမီးမႃးၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ 5 ဢၼ်၊ ဝႃႉ၊ ပဢူဝ်း၊ ပလွင်ႈ၊ ထၼူႉ၊ ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် ။
ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းပႆႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်တုၵ်းယွၼ်းၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးႁူဝ်ၵူၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇႁင်းၽႂ်မၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင် ၸွမ်းလူၺ်ႈၶေႃႈတၢင်ႇလၢတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ။
တီႈၼႆႈႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈၸၢႆႇႁၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်မႄႈမိူင်းတႆးလူင် ပိူဝ်ႈတႃႇႁဝ်းဢိူဝ်ႈၼႆ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်ႉၸႂ် ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းၵေႃႈ ၵူၺ်းၵုမ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵူၺ်း။ ၼၼ်ႉပဵၼ်ဢီႈသင်ၶႃႈလႃႇ၊ လၢတ်ႈသိုဝ်ႈတႄႉ ယူႇတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပႆႇမီးဝႆႉလွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်တႅတ်ႈတေႃး၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈၼမ် ႁူမ်ႈၸွမ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးလႄႈ ၸင်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၸိူင်ႉၼႆ ႁဝ်းၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ ။
ၾႅတ်ႊၻရႄႊၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢဝ် State ဢမ်ႇၼၼ်ဢဝ် Unique ၶဝ်မႃးႁူမ်ႈ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉ ဝႃႈလႆႈၸိူင်ႉၼၼ်။ ၵမ်းၼႆႉႁဝ်းၶႃႈဝႃႈ တေတင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႊၻရႄႊၼႆ ၵမ်းၵမ်းလၢတ်ႈယူႇ၊ ပေႃးပဵၼ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊမႃးတႄႉတႄႉၸိုင် State ဢမ်ႇၼၼ် Unique ဢၼ်ပႃးမႃးၸွမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈၶဝ်မီးသုၼ်ႇၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ State ဢမ်ႇၼၼ် Unique ၶဝ်ၼႆႉ တေမီးသုၼ်ႇၽွင်းငမ်း၊ မီးသုၼ်ႇတတ်းသိၼ်ႁင်းၶေႃၶဝ် ။
တေလႆႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ State ဢမ်ႇၼၼ် Unique ဢၼ်ပႃးယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ မီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်တင်း ၸႄႈမိူင်း တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းတႆး မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပေႃးၼႆ State ႁိုဝ် Unique ၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ် တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သုၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ၊ တေပွႆႇမၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈၶႃႈၼႄႇ။ ပေႃးဝႃႈၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆၸိုင် ၸွင်ႇသမ်ႉတေဝႃႈလႆႈမၼ်းပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄ ၼႂ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉၶႃႈႁိုဝ်။ ပေႃးၼၼ် တေဢမ်ႇလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ တေလႆႈလုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးသေ ၵပ်းသၢၼ်ၸူးတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် မိူင်းတႆးၼႆႉၶႃႈလူး ၸွင်ႇမၼ်းသမ်ႉၸႂ်ႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၶႃႈႁိုဝ် ။
တၢမ်တူဝ်မိူင်းတႆးၵေႃႈ ၵူၺ်းၶဝ်ႈပဵၼ်ဝႆႉ State ႁိုဝ် Unique ၶွင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈပေႃးတေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း Federated Shan State ၼၼ်ႉၶိုၼ်းၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ လွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၸႄႈမိူင်းၽႄၼႂ်းမိူင်းတႆး လႄႈၼႂ်းၵႄႈၸႄႈမိူင်းတၢင်ႇဢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ၼႆႉၵေႃႈႁဝ်းၶႃႈပႆႇၸၢင်ႈတတ်းၶၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊတႄႉတႄႉယဝ်ႉ ။
တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈမႆႈၸႂ်ဝႃႈ ပေႃးတေၸႂ်ႉတိုဝ်း Federated Shan State ၼၼ်ႉၸိုင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇလႄႈ တင်းႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸႅၵ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်တႅတ်ႈတေႃး။ တီႈၼႆႈ သင်ၸိူဝ်ႉႁဝ်းၶိုၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်းတႃႇမိူင်းတႆးၼႆႉ ႁဝ်းဝႆႉဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼႃႈတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ တေလႆႈမီးသုၼ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇပူၵ်းပွင်ၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇ၊ ပေႃးဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ် ၸွင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉတေၽွမ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉလႆႈဝူၼ်ႉတႄႉတႄႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼၼ် ႁဝ်းတေၵုမ်ႇဝႃႈ ႁဝ်းတေတင်ႈမိူင်း ၾႅတ်ႊၻရႄႊ၊ တေတင်ႈၶိုၼ်းမိူင်း Federated Shan State ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵုမ်ႇလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ယူဝ်ၶေးၸၢင်ႈမႃးပဵၼ် ၸိူၵ်ႈႁုတ်ႉၶေႃးတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်းႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉ ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ ယူႇတီႈႁူဝ်ၼႃႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈတပ်ႉသိုၵ်း၊ ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း၊ ႁဝ်းၶႃႈတေၵႂႃႇၸွမ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်လႂ်တႄႉတႄႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ပေႃးတေယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တၢမ်တူဝ်ႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးတေမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၶဝ်ႈၸူးၵၼ် သေယဝ်ႉ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း၊ ၼႆႉပဵၼ်မူႇပိူင် (လၵ်းၵၢၼ်) တႃႇမိူဝ်းၼႃႈမိူင်းတႆးဢိူဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈၵႃႈႁဝ်းပႆႇမီးလႆႈတႅတ်ႈတေႃးတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ် တေဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ လႄႈသင်၊ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈတုၵ်းယွၼ်း ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁဝ်းၶႃႈတေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ ။
ပေႃးၶႂ်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈဢၼ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပေႃးတေမီးၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး၊ ၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၵႃႈတၵ်းလႆႈပူၵ်းပွင်၊ ၵႃႈတၵ်းလႆႈႁႃႁႂ်ႈႁၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁဝ်းတေပႆၼၼ်ႉတႅတ်ႈတေႃးၵွၼ်ႇ ၸႅင်ႈလႅင်းၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇတေႁူၺ်းႁွင်ႉပိူၼ်ႈလႆႈ၊ ႁဝ်းၶႃႈယွၼ်းထတ်းႁၼ်ၼင်ႇၼႆသေ ၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆႈ ။
ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပၢင်ၵုမ်လူင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ဝႃႈပၢင်လူင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပီႈၼွင်ႉဝႃႉ ပီႈၼွင်ႉမိူင်းလႃးၶဝ်ၵေႃႈၶိုၼ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း၊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇပဢူဝ်း ပလွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇပီႈၼွင်ႉပလွင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵေႃႈ ယူႇတီႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၶဝ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈယူႇ ။
ၼႂ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းမႃးတူၺ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းတႆးႁဝ်းၶဝ်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းတႆးမႅၵ်ႇၵွင်ႈႁဝ်းၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပေႃးမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ မီးဝႆႉလွင်ႈထၢၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်လႄႈ လွင်ႈပိၼ်ႇပႆႇ ၼပ်ႉယမ်ၵၼ်ၸိုင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ယူႇတီႈၵူၼ်းလူင်တႆးႁဝ်းၶဝ် ႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ် ။
ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး တေမီးသုၼ်ႇၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၽဵင်ႇပဵင်း ၵၼ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉတေၸႂ်ႉတိုဝ်းမူႇပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဝႃႈပေႃႇလသီႇၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်သေယဝ်ႉ ၼႄၼမ်ႉၼႄတူဝ်ၵႂႃႇ၊ လွင်ႈၼႆႉ ပႆႇမီးၸုမ်းလႂ်လၢတ်ႈဢွၵ်ႇပွၵ်ႇပိူၵ်ႇလူင်ႉလႅင်း။ ဢမ်ႇမီးဝႆႉမူႇပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ဢၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ ။
ယူႇယူႇလႆႈငိၼ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈပၢၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- တေၵႂႃႇၸွမ်းပၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႊၻရႄႊမိူင်းတႆး ဢၼ်ဝႃႈ Federated Shan State ၼၼ်ႉၶိုၼ်းၼႆလႄႈ ၵမ်းၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း။ Federated Shan State ၼႆႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈလွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၶူပ်းမႅၼ်ႈၸွမ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇၶႃႈႁႃႉ၊ ၸွင်ႇမၼ်းတေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပၼ်လႆႈမိူင်းတႆး ဢၼ်ဝႆႉထၢၼ်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ်၊ တၢမ်ၼင်ႇၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဝ်းၶဝ် ဢၢင်ႈဢၢၼ်းၼၼ်ႉ ယူႇႁိုဝ်ၼႆ တေလႆႈၶႆႈၸႂ်လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၵွၼ်ႇ ။
ႁဵတ်းသင်လႆႈဝႃႈၼၼ် Federated Shan State ၼႆႉ ၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႃႈၽိူၵ်ႇ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ႁုပ်ႈတုမ်ဢဝ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းၶွင် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆးလႄႈ ပႃးတင်းပီႈၼွင်ႉမိူင်းယၢင်းလႅင်ၶဝ် မႃးၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်သေယဝ်ႉ ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈလွၵ်းပိူင် Federated Shan State တႄႇမိူဝ်ႈပီ 1922 တေႃႇထိုင်ပေႃးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူဝ်ႈပီ 1948 ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉပဵၼ်ဢီႈသင်၊ ပေႃးဝႃႈသိုဝ်ႈၵၼ်တႄႉ ပဵၼ်တႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၶူဝ်ႊလူဝ်ႊၼီႊၶဝ် ပၼ်ႇလေႃႈလီ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇလႆႈလီငၢမ်း ငၢႆႈငႅမ်ႈတႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵူၺ်း ။
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မိူင်းတႆးၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ၊ တင်ႈတႄႇပီ 1962 မႃး လႆႈထုၵ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သုမ်ႇငုမ်းၵုမ်းၵမ်မႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ၊ တၢမ်ၼင်ႇလၵ်းမိူင်း (ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း) 2008 ၵေႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ လႆႈၵိူတ်ႇမီးမႃးၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ 5 ဢၼ်၊ ဝႃႉ၊ ပဢူဝ်း၊ ပလွင်ႈ၊ ထၼူႉ၊ ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် ။
ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းပႆႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်တုၵ်းယွၼ်းၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးႁူဝ်ၵူၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇႁင်းၽႂ်မၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင် ၸွမ်းလူၺ်ႈၶေႃႈတၢင်ႇလၢတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ။
တီႈၼႆႈႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈၸၢႆႇႁၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်မႄႈမိူင်းတႆးလူင် ပိူဝ်ႈတႃႇႁဝ်းဢိူဝ်ႈၼႆ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်ႉၸႂ် ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းၵေႃႈ ၵူၺ်းၵုမ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵူၺ်း။ ၼၼ်ႉပဵၼ်ဢီႈသင်ၶႃႈလႃႇ၊ လၢတ်ႈသိုဝ်ႈတႄႉ ယူႇတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပႆႇမီးဝႆႉလွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်တႅတ်ႈတေႃး၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႈၼမ် ႁူမ်ႈၸွမ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးလႄႈ ၸင်ႇၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၸိူင်ႉၼႆ ႁဝ်းၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ ။
ၾႅတ်ႊၻရႄႊၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢဝ် State ဢမ်ႇၼၼ်ဢဝ် Unique ၶဝ်မႃးႁူမ်ႈ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉ ဝႃႈလႆႈၸိူင်ႉၼၼ်။ ၵမ်းၼႆႉႁဝ်းၶႃႈဝႃႈ တေတင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႊၻရႄႊၼႆ ၵမ်းၵမ်းလၢတ်ႈယူႇ၊ ပေႃးပဵၼ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊမႃးတႄႉတႄႉၸိုင် State ဢမ်ႇၼၼ် Unique ဢၼ်ပႃးမႃးၸွမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈၶဝ်မီးသုၼ်ႇၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ State ဢမ်ႇၼၼ် Unique ၶဝ်ၼႆႉ တေမီးသုၼ်ႇၽွင်းငမ်း၊ မီးသုၼ်ႇတတ်းသိၼ်ႁင်းၶေႃၶဝ် ။
တေလႆႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ State ဢမ်ႇၼၼ် Unique ဢၼ်ပႃးယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ မီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်တင်း ၸႄႈမိူင်း တၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းတႆး မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပေႃးၼႆ State ႁိုဝ် Unique ၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ် တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သုၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ၊ တေပွႆႇမၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈၶႃႈၼႄႇ။ ပေႃးဝႃႈၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆၸိုင် ၸွင်ႇသမ်ႉတေဝႃႈလႆႈမၼ်းပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄ ၼႂ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉၶႃႈႁိုဝ်။ ပေႃးၼၼ် တေဢမ်ႇလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ တေလႆႈလုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးသေ ၵပ်းသၢၼ်ၸူးတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် မိူင်းတႆးၼႆႉၶႃႈလူး ၸွင်ႇမၼ်းသမ်ႉၸႂ်ႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၶႃႈႁိုဝ် ။
တၢမ်တူဝ်မိူင်းတႆးၵေႃႈ ၵူၺ်းၶဝ်ႈပဵၼ်ဝႆႉ State ႁိုဝ် Unique ၶွင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈပေႃးတေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း Federated Shan State ၼၼ်ႉၶိုၼ်းၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ လွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၸႄႈမိူင်းၽႄၼႂ်းမိူင်းတႆး လႄႈၼႂ်းၵႄႈၸႄႈမိူင်းတၢင်ႇဢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ၼႆႉၵေႃႈႁဝ်းၶႃႈပႆႇၸၢင်ႈတတ်းၶၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၾႅတ်ႊၻရႄႊတႄႉတႄႉယဝ်ႉ ။
တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈမႆႈၸႂ်ဝႃႈ ပေႃးတေၸႂ်ႉတိုဝ်း Federated Shan State ၼၼ်ႉၸိုင် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇလႄႈ တင်းႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸႅၵ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇၵၼ်တႅတ်ႈတေႃး။ တီႈၼႆႈ သင်ၸိူဝ်ႉႁဝ်းၶိုၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်းတႃႇမိူင်းတႆးၼႆႉ ႁဝ်းဝႆႉဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼႃႈတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ တေလႆႈမီးသုၼ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇပူၵ်းပွင်ၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇ၊ ပေႃးဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ် ၸွင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉတေၽွမ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉလႆႈဝူၼ်ႉတႄႉတႄႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼၼ် ႁဝ်းတေၵုမ်ႇဝႃႈ ႁဝ်းတေတင်ႈမိူင်း ၾႅတ်ႊၻရႄႊ၊ တေတင်ႈၶိုၼ်းမိူင်း Federated Shan State ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵုမ်ႇလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ယူဝ်ၶေးၸၢင်ႈမႃးပဵၼ် ၸိူၵ်ႈႁုတ်ႉၶေႃးတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်းႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈဝူၼ်ႉ ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆ ယူႇတီႈႁူဝ်ၼႃႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇဝႃႈတပ်ႉသိုၵ်း၊ ဢမ်ႇဝႃႈၸုမ်းပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်း၊ ႁဝ်းၶႃႈတေၵႂႃႇၸွမ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်လႂ်တႄႉတႄႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ပေႃးတေယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တၢမ်တူဝ်ႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးတေမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၶဝ်ႈၸူးၵၼ် သေယဝ်ႉ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း၊ ၼႆႉပဵၼ်မူႇပိူင် (လၵ်းၵၢၼ်) တႃႇမိူဝ်းၼႃႈမိူင်းတႆးဢိူဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈၵႃႈႁဝ်းပႆႇမီးလႆႈတႅတ်ႈတေႃးတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ် တေဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ လႄႈသင်၊ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈတုၵ်းယွၼ်း ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁဝ်းၶႃႈတေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ ။
ပေႃးၶႂ်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈဢၼ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပေႃးတေမီးၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး၊ ၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၵႃႈတၵ်းလႆႈပူၵ်းပွင်၊ ၵႃႈတၵ်းလႆႈႁႃႁႂ်ႈႁၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁဝ်းတေပႆၼၼ်ႉတႅတ်ႈတေႃးၵွၼ်ႇ ၸႅင်ႈလႅင်းၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇတေႁူၺ်းႁွင်ႉပိူၼ်ႈလႆႈ၊ ႁဝ်းၶႃႈယွၼ်းထတ်းႁၼ်ၼင်ႇၼႆသေ ၶွတ်ႇယွတ်ႈပၢႆၵႂၢမ်းတီႈၼႆႈ ။
Tags: Opinion
