ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၸုမ်းလၢႆၸုမ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵိူဝ်းၵုမ်ၵၼ် တီႈဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ။ ဢုပ်ႇၵုမ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇပၢင်ၵုမ်လူင် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 21 ၊  လႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်းၵၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇ တိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင် ။

ပၢင်ၵုမ်ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး  (CSSU) ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ တႃႈၵုင်ႈ  ဝၼ်းတီႈ 5-6 ၵျူႊလၢႆႊ ၶၢဝ်တၢင်း 2 ဝၼ်း

ပၢင်ၵုမ်ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (CSSU) ၸတ်းႁဵတ်းတီႈႁူင်းႁႅမ်း Panda ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 5-6/07/2016 ။ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တွၼ်ႈတႃႇပၢင်ၵုမ်လူင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 21 ပၢင်လူင် ၊ ဢၼ်ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း တေဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်း ။ တေတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်း (ၽိုၼ်ႉၽူး) ၶေႃႈလႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် 1947 ။ တီႈပၢင်ၵုမ်လူင်ၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆလွင်ႈ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်လႆႈၸႂ်တူင်းလူင်းၵၼ်ၵႂႃႇမီး 5 ၶေႃႈ ။


ၶေႃႈလႆႈၸႂ်တင်းမူတ်း 5 ၶေႃႈၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ ပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း ၊ ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၊ ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (လၵ်းမိူင်း)လႄႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈတႃႇတေတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်း (ၽိုၼ်ႉၽူး) ၶိုၼ်း ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇဢၼ်မီးၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈပီ 1947 ။


ၸၢႆးၼေႃႇသႅင် ႁူဝ်ၼႃႈ ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၽူႈလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ - ဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ လႆႈသႂ်ႇဝႆႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် ၊ ပၢင်ၵုမ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဢဝ်ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၼ် တင်းၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း 1947 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၶိုၼ်း ။ ပေႃးႁဝ်းမႃးၽိုၼ်ႉၽူးၶိုၼ်း ၊ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၶိုၼ်းသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိုၼ်းၶေႃႈလႆႈၸႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပဵၼ်ၵၢၼ် - ဝႃႈၼႆ ။


ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းလုမ်း PI လႄႈပဵၼ်ပႃး ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ - ပေႃးၶႂ်ႈလႆႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢၼ်တႄႉမၼ်းၸိုင် ထုၵ်ႇလီတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ။  လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင်ၼႆႉ  သူဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပွင်ႇၸႂ်ပိူင်ၼိုင်ႈ ၊ ႁဝ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပွင်ႇၸႂ်ပိူင်ၼိုင်ႈ ။ ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း 1. ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် ။ 2. ၼပ်ႉထိုဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ။ 3. ႁဵတ်းၸွမ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ႁဝ်းၸင်ႇယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇလႆႈ ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ် ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈၵဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းတီႈမႂ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ မႂ်းတေဢမ်ႇလႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ၵဝ်ၼႆ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈ ။ လွင်ႈၼႆႉ ယႃႇဝႃႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ၊ တေႃႈၼႃႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈလင်ၵူၺ်းၵေႃႈ ယူႇၸွမ်းၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ - ဝႃႈၼႆ ။


ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး (CSSU) ၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 15/10/2013 ။ ၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်း ၸိုင်ႈတႆး / တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) ။ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိၵ်ႉပႃႇတီႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (SNDP) ႁိုဝ် ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ။ ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး SSJAC [ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၸုမ်း ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (SNLD) ႁိုဝ် ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်၊ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး / တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA) ။ တပ်ႉသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း (ၸုမ်းပီႇတုၸိတ်ႉသႅင်ၵႅဝ်ႉ) ] လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတႆး CBOs ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ။ ဝၢႆးမႃး မိူဝ်ႈႁူဝ်ပီ 2016 ၼႆႉ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ (ESSDDP) ႁိုဝ် ပႃႇတီႇၵွင်ၸႆး ၵေႃႈၶဝ်ႈပႃးပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ။


ပၢင်ၵုမ် CSSU ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈတႃႈၵုင်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်း ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး (TYN) ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းမႂ်ႇ ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉပႃႇတီႇတႆးလႅင် 2 ပႃႇတီႇ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ။


လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ႁိုဝ် ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇပၢင်လူင် (Panglong Agreement 1947) တင်းမူတ်းမီး 9 ၶေႃႈ ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇမိူင်းၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉ  မိူင်းတႆးမီးသုၼ်ႇလႆႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ တဵမ်ထူၼ်ႈ ။ မိူင်းတႆးမီးသုၼ်ႇလႆႈႁပ်ႉပူၺ်ႈ လွင်ႈတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ။ မိူင်းတႆး မီးသုၼ်ႇလႆႈၸတ်းၵၢၼ် လွင်ႈငိုၼ်းတွင်းပုၼ်ႈမိူင်းတႆးႁင်းၶေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ ။


ၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင် (The Spirit of Panglang) ။ ပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ် လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ၶေႃႈပၼ်ၵတိ တၢင်းသူပ်းတၢင်းပၢၵ်ႇ (Un-written Agreement) မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 10/02/1947 ။  လၢတ်ႈဝႃႈ - တေလႆႈပဵၼ်လွၵ်းပိူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ။ (ၼႂ်းလွၵ်းပိူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ) တေလႆႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် တၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ။ တေလႆႈမီးလွင်ႈတႅပ်းတတ်းႁင်းၶေႃ ။ တေလႆႈမီးလွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၽၢတ်ဢွၵ်ႇ (မိူဝ်ႈမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင်ၼႆႉ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢဝ်သူပ်းၵႂၢမ်း ပၼ်ၶေႃႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇတီႈ ၽူႈၼမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းလၢႆသေ တႅမ်ႈသႂ်ႇပႃးၼႂ်းၽိုၼ်ၵိုၵ်း ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 1947 ။